غزل شماره ۱۹۹ حافظ: واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۹۹ حافظ
واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند
❖
چون به خلوت می‌روند آن کارِ دیگر می‌کنند!
مشکلی دارم، زِ دانشمندِ مجلس بازپرس
❖
توبه‌فرمایان، چرا خود توبه کمتر می‌کنند؟
گوییا باور نمی‌دارند روزِ داوری
❖
کاین همه قَلب و دَغَل در کارِ داور می‌کنند
یا رب این نُودولَتان را با خَرِ خودْشان نشان
❖
کاین همه ناز از غلامِ تُرک و اَسْتَر می‌کنند
ای گدای خانِقَه، بَرْجَه که در دِیرِ مُغان
❖
می‌دهند آبی و دل‌ها را توانگر می‌کنند
حُسنِ بی‌پایان او، چندان که عاشق می‌کُشد
❖
زمرهٔ دیگر به عشق از غیب سَر بَر می‌کنند
بر درِ می‌خانهٔ عشق ای مَلَک، تسبیح گوی
❖
کاَندر آنجا، طینَتِ آدم مُخَمَّر می‌کنند
صبح‌دم از عرش می‌آمد خروشی، عقل گفت
❖
«قُدسیان گویی که شعرِ حافظ از بَر می‌کنند»
✨ نتیجه فال غزل ۱۹۹ حافظ
یکرنگی و اخلاص را پیشه خود کنید و از دورویی، ریاکاری و فخرفروشی به مال دنیا بپرهیزید. فریب افراد متظاهر را نخورید. اگر با نیت پاک به سوی حقیقت و معرفت گام بردارید، به توانگری درونی و آرامش روحی خواهید رسید و کارهایتان به سامان خواهد شد.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل ۱۹۹ حافظ یکی از درخشان‌ترین و تندترین سروده‌های اجتماعی-عرفانی او در نکوهش ریا، تظاهر مذهبی و نفاق واعظان و متولیان دینی است. حافظ با نگاهی رندانه، دوگانگی رفتار اهل منبر در جلوت و خلوت را افشا کرده و تکبر نوکیسه‌ها را به سخره می‌گیرد؛ سپس راه رهایی از این تزویر را پناه بردن به میکده عشق و کسب صفای باطن می‌داند و در پایان با افتخار، شعر آسمانی و عاشقانه خود را زبانزد فرشتگان عرش می‌خواند.
معنی بیت به بیت غزل
واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند | چون به خلوت می‌روند آن کارِ دیگر می‌کنند!
بیت ۱
پنددهندگانی که بر فراز منبر و در محراب مسجد این‌گونه خودنمایی و پارسایی نشان می‌دهند، هنگامی که به خلوت می‌روند اعمالی دیگر و خلاف گفته‌هایشان انجام می‌دهند.
مشکلی دارم، زِ دانشمندِ مجلس بازپرس | توبه‌فرمایان، چرا خود توبه کمتر می‌کنند؟
بیت ۲
پرسشی برایم پیش آمده، از فقیه و دانای مجلس بپرس که چرا کسانی که مردم را به توبه و پرهیزگاری فرمان می‌دهند، خودشان کمتر دست به توبه می‌زنند؟
گوییا باور نمی‌دارند روزِ داوری | کاین همه قَلب و دَغَل در کارِ داور می‌کنند
بیت ۳
گویی این ریاکاران به روز قیامت و داوری الهی ایمانی ندارند که این‌چنین در پیشگاه خداوند داور، به فریب‌کاری و تقلب روی می‌آورند.
یا رب این نُودولَتان را با خَرِ خودْشان نشان | کاین همه ناز از غلامِ تُرک و اَسْتَر می‌کنند
بیت ۴
پروردگارا! این نوکیسه‌ها و تازه‌به‌دوران‌رسیده‌ها را به جایگاه و فروتنی پیشین خود بازگردان، زیرا به واسطه داشتن غلام و چارپا این‌گونه فخرفروشی و تکبر می‌کنند.
ای گدای خانِقَه، بَرْجَه که در دِیرِ مُغان | می‌دهند آبی و دل‌ها را توانگر می‌کنند
بیت ۵
ای سالک نیازمند خانقاه، از آنجا برخیز و به سوی مجلس رندان و عارفان پاک‌دل برو، چرا که در آنجا شراب معرفتی می‌بخشند که دل‌ها را غنی و بی‌نیاز می‌سازد.
حُسنِ بی‌پایان او، چندان که عاشق می‌کُشد | زمرهٔ دیگر به عشق از غیب سَر بَر می‌کنند
بیت ۶
زیبایی و تجلی بی‌پایان معشوق ازلی، هر اندازه که جان عاشقان را بستاند، باز هم گروهی دیگر از عالم غیب به شوق عشق پدیدار شده و جان‌فشانی می‌کنند.
بر درِ می‌خانهٔ عشق ای مَلَک، تسبیح گوی | کاَندر آنجا، طینَتِ آدم مُخَمَّر می‌کنند
بیت ۷
ای فرشته! بر آستانه میخانه عشق زبان به تسبیح و ستایش بگشای، زیرا در آن مکان قدسی، گل وجود انسان را با باده عشق سرشته و خمیر کرده‌اند.
صبح‌دم از عرش می‌آمد خروشی، عقل گفت | «قُدسیان گویی که شعرِ حافظ از بَر می‌کنند»
بیت ۸
هنگام سحر بانگی شکوهمند از عرش الهی به گوش رسید و عقل گفت: گویی فرشتگان عالم بالا در حال از بر خواندن شعر حافظ هستند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
جلوه
خودنمایی، تظاهر و نمود پارسایی
قلب و دغل
نیرنگ، تقلب، دغل‌بازی و ناخالصی
نودولتان
تازه‌به‌دوران‌رسیده‌ها، نوکیسه‌گان
استر
قاطر، چارپای بارکش و سواری
دیر مغان
مجلس راستی و بی‌پیرایگی عارفان در برابر خانقاه متظاهرانه
طینت
سرشت، ذات، گل وجود انسان
مخمر
خمیرشده، آمیخته و سرشته‌شده با عشق
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
کنایه
«چون به خلوت می‌روند آن کارِ دیگر می‌کنند»
«آن کار دیگر» کنایه از گناه، فسق و رفتارهای ناصواب در پنهان است.
تضاد
«محراب و منبر / خلوت - گدا / توانگر»
تقابل میان آشکار و پنهان و نیز تهیدستی ظاهری و بی‌نیازی باطنی.
اشتقاق و شبه‌اشتقاق
«داوری و داور»
به‌کارگیری دو کلمه هم‌ریشه برای تقویت موسیقی و معنای کلام.
تشخیص
«عقل گفت»
نسبت دادن سخن گفتن و قضاوت به عقل.
تلمیح
«کاندر آن جا طینت آدم مخمر می‌کنند»
اشاره به آفرینش انسان و سرشتن گل آدم با عشق در متون دینی و عرفانی.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۴,۱۴۹
ابجد وسیط
۲,۱۷۵
ابجد صغیر
۱,۴۷۹
تعداد حروف
۴۵۲
نظرات
ارسال یک نظر