غزل شماره ۴۵۴ حافظ: ز کوی یار می‌آید نسیمِ بادِ نوروزی + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۵۴ حافظ
ز کوی یار می‌آید نسیمِ بادِ نوروزی
❖
از این باد ار مدد خواهی، چراغِ دل برافروزی
چو گل گر خرده‌ای داری، خدا را صرفِ عشرت کن
❖
که قارون را غلط‌ها داد، سودای زراندوزی
ز جام گل، دگر بلبل، چنان مستِ میِ لعل است
❖
که زد بر چرخ فیروزه صفیرِ تختِ فیروزی
به صحرا رو که از دامن، غبارِ غم بیَفشانی
❖
به گلزار آی کز بلبل، غزل گفتن بیاموزی
چو امکانِ خُلود ای دل! در این فیروزه‌ایوان نیست
❖
مجال عیش فرصت دان، به فیروزی و بهروزی
طریق کام‌بخشی چیست؟ ترکِ کامِ خود کردن
❖
کلاهِ سروری آن است، کز این ترک بر دوزی
سخن در پرده می‌گویم، چو گل از غنچه بیرون آی
❖
که بیش از پنج روزی نیست، حکمِ میرِ نوروزی
ندانم نوحهٔ قمری، به طرْف جویباران چیست
❖
مگر او نیز همچون من، غمی دارد شبان‌روزی؟
مِیی دارم چو جان، صافی و صوفی می‌کند عیبش
❖
خدایا هیچ عاقل را، مبادا بختِ بد، روزی
جدا شد یار شیرینت، کنون تنها نشین ای شمع!
❖
که حکم آسمان این است اگر سازی و گر سوزی
به عُجْبِ علم نتوان شد، ز اسباب طرب محروم
❖
بیا ساقی که جاهل را هنی‌تر می‌رسد روزی
مِی اندر مجلسِ آصف، به نوروزِ جلالی نوش
❖
که بخشد جرعهٔ جامت، جهان را سازِ نوروزی
نه حافظ می‌کند تنها دعای خواجه توران‌شاه
❖
ز مدح آصفی خواهد، جهان عیدی و نوروزی
جنابش پارسایان راست، محراب دل و دیده
❖
جبینش صبح‌خیزان راست، روز فتح و فیروزی
✨ نتیجه فال غزل ۴۵۴ حافظ
این فال بهار زندگی و نویدبخش روزهای روشن است. حافظ به شما یادآوری می‌کند که دلبستگی به مادیات و مال‌اندوزی گذراست؛ پس فرصت را غنیمت بشمارید، دل از کدرها پاک کنید و با بخشندگی و شادی، بهروزی را به خود و دیگران هدیه دهید. روزگار ناپایدار است، پس با امید و دلی روشن به استقبال آینده بروید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از زیباترین سروده‌های حافظ در ستایش بهار، نسیم نوروزی و غنیمت شمردن فرصت زندگی است. شاعر با زبانی شاداب و حکیمانه، مخاطب را به رها کردن غم‌های دنیوی، شادمانی، بخشش و دل کندن از وابستگی‌های مادی دعوت می‌کند و در پایان با اشاره به وزیر ممدوح خود، شعر را با دعای خیر و ستایش به پایان می‌برد.
معنی بیت به بیت غزل
ز کوی یار می‌آید نسیمِ بادِ نوروزی | از این باد ار مدد خواهی، چراغِ دل برافروزی
بیت ۱
نسیم بهاری از سوی محبوب می‌وزد؛ اگر از این نسیم یاری جویی، دلت روشن و پرنور خواهد شد.
چو گل گر خرده‌ای داری، خدا را صرفِ عشرت کن | که قارون را غلط‌ها داد، سودای زراندوزی
بیت ۲
اگر مانند گل اندک سرمایه یا پولی داری، به خاطر خدا آن را خرج شادی و کامرانی کن.
ز جام گل، دگر بلبل، چنان مستِ میِ لعل است | که زد بر چرخ فیروزه صفیرِ تختِ فیروزی
بیت ۳
بلبل از نوشیدن شراب سرخ در جام گل چنان مست شده که در آسمان آبی بانگ شادی و پیروزی سر داده است.
به صحرا رو که از دامن، غبارِ غم بیَفشانی | به گلزار آی کز بلبل، غزل گفتن بیاموزی
بیت ۴
به دشت و صحرا برو تا غبار غم را از دل بزدایی و به باغ بیا تا از بلبل ترانه‌سرایی و عشق ورزیدن را بیاموزی.
چو امکانِ خُلود ای دل! در این فیروزه‌ایوان نیست | مجال عیش فرصت دان، به فیروزی و بهروزی
بیت ۵
ای دل چون در این آسمان فیروزه‌ای امکان زندگی جاودانه وجود ندارد، فرصت شادی را غنیمت بشمار و با نیک‌بختی کامروا باش.
طریق کام‌بخشی چیست؟ ترکِ کامِ خود کردن | کلاهِ سروری آن است، کز این ترک بر دوزی
بیت ۶
راه کامروا کردن دیگران و بزرگی چیست؟ چشم‌پوشی ازخواسته‌های نفسانی خود؛ تاج سروری را از همین گذشت و ترک خودخواهی باید دوخت.
سخن در پرده می‌گویم، چو گل از غنچه بیرون آی | که بیش از پنج روزی نیست، حکمِ میرِ نوروزی
بیت ۷
سخن سربسته می‌گویم؛ مانند گل از غنچه بیرون شو و شکوفا شو، زیرا پادشاهی و قدرت دنیا بیش از چند روزی دوام ندارد.
ندانم نوحهٔ قمری، به طرْف جویباران چیست | مگر او نیز همچون من، غمی دارد شبان‌روزی؟
بیت ۸
نمی‌دانم ناله و زاری قمری در کنار جویباران برای چیست؛ شاید او نیز مانند من غمی همیشگی و شبانه‌روزی دارد.
مِیی دارم چو جان، صافی و صوفی می‌کند عیبش | خدایا هیچ عاقل را، مبادا بختِ بد، روزی
بیت ۹
شرابی مانند جان زلال و صاف دارم که صوفی به آن ایراد می‌گیرد؛ خدایا بخت بد را نصیب هیچ انسان عاقلی مکن.
جدا شد یار شیرینت، کنون تنها نشین ای شمع! | که حکم آسمان این است اگر سازی و گر سوزی
بیت ۱۰
ای شمع، اکنون که یار شیرین و موم‌مانندت از تو جدا شده، تنها بنشین زیرا تقدیر آسمانی چنین است؛ بخواهی بساز و بخواهی بسوز.
به عُجْبِ علم نتوان شد، ز اسباب طرب محروم | بیا ساقی که جاهل را هنی‌تر می‌رسد روزی
بیت ۱۱
به خاطر غرور ناشی از علم نباید خود را از ابزار شادی محروم کرد؛ ساقی بیا که روزی و بهره انسان ساده‌دل و بی‌تعلق، گواراتر است.
مِی اندر مجلسِ آصف، به نوروزِ جلالی نوش | که بخشد جرعهٔ جامت، جهان را سازِ نوروزی
بیت ۱۲
شراب را در بزم وزیر بزرگ و در نوروز باستانی بنوش، چرا که یک جرعه از جام تو ساز و سامان بهاری به جهان می‌بخشد.
نه حافظ می‌کند تنها دعای خواجه توران‌شاه | ز مدح آصفی خواهد، جهان عیدی و نوروزی
بیت ۱۳
تنها حافظ دعای خیر به جان خواجه توران‌شاه نمی‌کند، بلکه تمام جهان با ستایش این وزیر بزرگ، عیدی و هدیه نوروزی می‌طلبد.
جنابش پارسایان راست، محراب دل و دیده | جبینش صبح‌خیزان راست، روز فتح و فیروزی
بیت ۱۴
آستان او برای پارسایان قبله‌گاه دل و چشم است و پیشانی‌اش برای شب‌زنده‌داران مظهر پیروزی و گشایش به شمار می‌آید.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
خرده
مقدار اندک از سیم و زر، پول خرد
صفیر
فریاد، آواز بلند و کشیده
خلود
جاودانگی، همیشه ماندن
میر نوروزی
پادشاه نمایشی و موقتی که در ایام نوروز به طور تفریحی انتخاب می‌کردند
هنی
گوارا، خوشایند
آصف
نام وزیر حضرت سلیمان، کنایه از وزیر باکفایت وقت
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«چراغِ دل»
دل به چراغ تشبیه شده است تا بر روشنایی و هدایت آن تأکید شود.
استعاره
«میِ لعل»
شراب سرخ به سنگ قیمتی لعل تشبیه استعاری شده است.
تضاد
«سازی و گر سوزی»
آوردن دو واژه سازگار بودن و سوختن در یک بیت برای ایجاد تقم معنایی.
تراسل حسی
«صفیر تخت فیروزی»
آمیختن حس شنوایی (صفیر و صدا) با مفهوم بصری و مکان (تخت فیروزه).
تناسب
«گل، بلبل، جویبار، صحرا و گلزار»
آوردن واژه‌های مرتبط با طبیعت و بهار در کنار یکدیگر.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۶۰,۶۳۹
ابجد وسیط
۴,۱۴۹
ابجد صغیر
۲,۸۱۴
تعداد حروف
۸۲۶
نظرات
ارسال یک نظر