غزل شماره ۴۵۵ حافظ: عمر بگذشت به بی حاصلی و بوالهوسی + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۵۵ حافظ
عمر بگذشت به بی‌حاصلی و بوالهوسی
❖
ای پسر جام مِی‌ام ده که به پیری برسی
چه شکرهاست در این شهر که قانع شده‌اند
❖
شاه‌بازانِ طریقت به مقامِ مگسی
دوش در خیل غلامان درش می‌رفتم
❖
گفت: «ای عاشق بیچاره تو باری چه کسی؟»
با دل خون‌شده چون نافه خوشش باید بود
❖
هر که مشهور جهان گشت به مشکین‌نفسی
لمع البرق مِن الطّور و آنَستُ بهِ
❖
فلَعَلّی لک آتٍ بشهابٍ قبسِ
کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش
❖
وه که بس بی‌خبر از غلغل چندین جرسی
بال بگشا و صفیر از شجر طوبی زن
❖
حیف باشد چو تو مرغی که اسیر قفسی
تا چو مجمر نفسی دامن جانان گیرم
❖
جان نهادیم بر آتش ز پی خوش‌نفسی
چند پوید به هوای تو ز هر سو حافظ
❖
یَسَر الله طریقاً بکَ یا ملتمِسی
✨ نتیجه فال غزل ۴۵۵ حافظ
این فال به شما هشدار می‌دهد که عمر گران‌بها را به غفلت و کارهای بیهوده نگذرانید. بیدار شوید، فرصت‌ها را غنیمت بشمارید و اسیر تعلقات دنیوی نشوید. با توکل بر خدا و تلاش راستین، راه رسیدن به مقصود برایتان هموار خواهد شد.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از سروده‌های عارفانه و اخلاقی حافظ است که در آن انسان را از خواب غفلت، هوسرانی و دل بستن به ارزش‌های ناپایدار دنیوی برحذر می‌دارد. شاعر با استفاده از تمثیل‌هایی چون کاروان، مرغ قفس و آتش طور، مخاطب را به رهایی از زندان تن و حرکت در مسیر کمال و عشق الهی دعوت می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
عمر بگذشت به بی‌حاصلی و بوالهوسی | ای پسر جام مِی‌ام ده که به پیری برسی
بیت ۱
عمر انسان به بیهودگی و هوسرانی سپری شد؛ ای جوان، به من شراب بده تا کامروا شوی و به پیری برسی.
چه شکرهاست در این شهر که قانع شده‌اند | شاه‌بازانِ طریقت به مقامِ مگسی
بیت ۲
عجب فریبندگی‌ها و شیرینی‌هایی در این دنیا وجود دارد که مردان بزرگ و سالکان راه حق، به مقام پایین مگس بسنده کرده‌اند.
دوش در خیل غلامان درش می‌رفتم | گفت: «ای عاشق بیچاره تو باری چه کسی؟»
بیت ۳
دیشب در میان همراهان و خدمتگزاران درگاهش حرکت می‌کردم که معشوق به من گفت: ای عاشق درمانده، تو در حقیقت چه کسی هستی؟
با دل خون‌شده چون نافه خوشش باید بود | هر که مشهور جهان گشت به مشکین‌نفسی
بیت ۴
کسی که به خاطر نفس خوش و کلام دلنشینش در جهان معروف شده، باید مانند نافه آهو با وجود دلی پرخون، ظاهری شاد و خوش داشته باشد.
لمع البرق مِن الطّور و آنَستُ بهِ | فلَعَلّی لک آتٍ بشهابٍ قبسِ
بیت ۵
برقی از سوی کوه طور درخشید و من با آن انس گرفتم؛ شاید به خاطر آن، شعله‌ای از نور و آتش هدایت برایت بیاورم.
کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش | وه که بس بی‌خبر از غلغل چندین جرسی
بیت ۶
کاروان حقیقت حرکت کرد و تو در خواب غفلتی، در حالی که بیابان در پیش داری و از صدای زنگ کاروان کاملاً بی‌خبری.
بال بگشا و صفیر از شجر طوبی زن | حیف باشد چو تو مرغی که اسیر قفسی
بیت ۷
پرواز کن و از درخت طوبی در بهشت آواز بخوان، زیرا بسیار مایه تأسف است که پرنده‌ای چون تو در قفس تن اسیر بماند.
تا چو مجمر نفسی دامن جانان گیرم | جان نهادیم بر آتش ز پی خوش‌نفسی
بیت ۸
برای آنکه مانند آتشدان (مجمر) بتوانم لحظه‌ای به معشوق نزدیک شوم و دامن او را بگیرم، جان خود را در آتش عشق سوزاندم.
چند پوید به هوای تو ز هر سو حافظ | یَسَر الله طریقاً بکَ یا ملتمِسی
بیت ۹
حافظ تا کی به عشق و هوای تو از هر طرف سرگردان بگردد؟ ای معشوق و مطلوب من، خداوند راه رسیدن به تو را آسان گرداند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
بوالهوسی
هوسرانی، دنبال هوس‌های ناپایدار رفتن
شاه‌بازان
بازهای سفید و بزرگ شکاری که شاهان از آن‌ها استفاده می‌کنند؛ کنایه از سالکان برجسته
نافه
کیسه کوچک زیر شکم آهوی ختن که ماده خوشبوی مشک در آن است
قبس
پاره‌ای آتش، شعله آتش
مجمر
آتشدان، ظرفی که در آن عود و زغال دود می‌کنند
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«شاه‌بازانِ طریقت به مقامِ مگسی»
سالکان و عارفان عالی‌مقام به مگسان گرد شیرینی مانسته شده‌اند.
تلمیح
«لمع البرق مِن الطّور و آنَستُ بهِ»
اشاره به داستان حضرت موسی و آتش کوه طور دارد.
استعاره
«اسیر قفسی»
قفس به عنوان استعاره از دنیای مادی و تن خاکی به کار رفته است.
مراعات نظیر
«بال بگشا و صفیر از شجر طوبی زن / حیف باشد چو تو مرغی که اسیر قفسی»
کلمات بال، صفیر، مرغ و قفس تناسب و خویشاوندی معنایی دارند.
کنایه
«با دل خون‌شده»
کنایه از رنج و اندوه فراوان درون است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۶,۰۰۱
ابجد وسیط
۲,۱۴۳
ابجد صغیر
۱,۴۶۸
تعداد حروف
۴۴۶
نظرات
ارسال یک نظر