غزل شماره ۱۴۰ حافظ: دلبر برفت و دلشدگان را خبر نکرد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۴۰ حافظ

دلبر بِرَفت و دلشدگان را خبر نکرد

❖

یادِ حریفِ شهر و رفیقِ سفر نکرد

یا بختِ من طریقِ مروت فروگذاشت

❖

یا او به شاهراهِ طریقت گذر نکرد

گفتم مگر به گریه دلش مهربان کنم

❖

چون سخت بود در دلِ سنگش اثر نکرد

شوخی مکن که مرغِ دلِ بی‌قرارِ من

❖

سودایِ دامِ عاشقی از سر به درنکرد

هر کس که دید رویِ تو بوسید چشمِ من

❖

کاری که کرد دیدهٔ من، بی‌نظر نکرد

من ایستاده تا کُنَمَش جان فدا چو شمع

❖

او خود گذر به ما چو نسیمِ سحر نکرد

✨ نتیجه فال غزل ۱۴۰ حافظ

از بی‌مهری یا جدایی فردی رنجیده‌خاطر شده‌اید و احساس می‌کنید زحمات و محبت‌هایتان بی‌پاسخ مانده است. نگران نباشید و ارزش پاکی نیت خود را بدانید. بر سر عهد و اخلاص خود پایدار بمانید و از طعنه دیگران نهراسید؛ زمانه حقیقت وفاداری شما را آشکار کرده و پاسخ نیک‌خواهی‌تان را به شما بازمی‌گرداند.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل شرح هجران و گله‌مندی عاشق از معشوقی است که بی‌خبر راه سفر را در پیش گرفته و عهد محبت را نادیده انگاشته است. حافظ با تصاویری همچون دل سنگیِ یار، فداکاریِ شمع‌گونه عاشق و بی‌قراریِ دل، به وفاداری و تسلیم تمام‌عیار در مسیر طریقت عشق تأکید می‌کند و زیبایی انتخاب خود در عاشقی را می‌ستاید.

معنی بیت به بیت غزل

دلبر بِرَفت و دلشدگان را خبر نکرد | یادِ حریفِ شهر و رفیقِ سفر نکرد

بیت ۱ محبوب رفت و عاشقان دل‌باخته خود را آگاه نکرد؛ او نه از همنشین شهری خود یادی به جا آورد و نه از همسفر همیشگی‌اش سراغی گرفت.

یا بختِ من طریقِ مروت فروگذاشت | یا او به شاهراهِ طریقت گذر نکرد

بیت ۲ یا بخت و اقبال من رسم جوانمردی را کنار گذاشت، یا اینکه معشوق در شاهراه حقیقت و آیین وفا گام ننهاد.

گفتم مگر به گریه دلش مهربان کنم | چون سخت بود در دلِ سنگش اثر نکرد

بیت ۳ با خود اندیشیدم شاید با اشک و زاری دلش را نرم و مهربان سازم، اما چون دل او همچون سنگ سخت بود، گریه‌هایم در آن اثری نبخشید.

شوخی مکن که مرغِ دلِ بی‌قرارِ من | سودایِ دامِ عاشقی از سر به درنکرد

بیت ۴ با من طعنه و گستاخی مکن و عشقم را ناچیز مشمار؛ چرا که دل بی‌قرار من هرگز هوای گرفتاری در دام عشق را از سر بیرون نکرده است.

هر کس که دید رویِ تو بوسید چشمِ من | کاری که کرد دیدهٔ من، بی‌نظر نکرد

بیت ۵ هر کس زیبایی چهره تو را دید، چشم مرا که چنین حسنی را تماشا کرده بوسید؛ دیدگان من کاری سنجیده و باارزش انجام دادند و بی‌بهره نماندند.

من ایستاده تا کُنَمَش جان فدا چو شمع | او خود گذر به ما چو نسیمِ سحر نکرد

بیت ۶ من همچون شمع آماده بودم تا با سوختن و ایستادگی جانم را فدایش کنم، اما او حتی مانند نسیم بامدادی نیز از کنارم گذر نکرد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

دلشدگان عاشقان، شیفتگان و دل از دست‌دادگان

حریف همدم، مونس و هم‌پیاله

طریقت مسلک عشق، راه و رسم معرفت و وفاداری

سودا شور، شوق و اندیشه عشق

شوخی گستاخی، سرکشی یا تمسخر

بی‌نظر بدون بصیرت و چشمداشت، یا بدون توجه و عنایت

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «من ایستاده تا کُنَمَش جان فدا چو شمع / او خود گذر به ما چو نسیمِ سحر نکرد»

تشبیه عاشق در فداکاری به شمع، و معشوق در بی‌اعتنایی و گذرا بودن به نسیم سحری.

استعاره «مرغِ دلِ بی‌قرارِ من»

اضافه استعاری؛ تشبیه دل به پرنده‌ای که اسیر دام عشق است.

ایهام «کاری که کرد دیدهٔ من، بی‌نظر نکرد»

واژه نظر در دو معنا به کار رفته است: ۱. نگاه و بصیرت، ۲. غرض و طمع شخصی.

تضاد «حریفِ شهر و رفیقِ سفر»

تقابل و تناسب میان ماندن در شهر و رفتن به سفر.

کنایه «در دل سنگش اثر نکرد»

دل سنگ کنایه از بی‌رحمی، سخت‌دلی و نفوذناپذیری عواطف معشوق است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۷,۲۳۹

ابجد وسیط ۱,۴۵۷

ابجد صغیر ۹۷۷

تعداد حروف ۲۸۹

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۳۹

غزل بعدی غزل شماره ۱۴۱

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ