غزل شماره ۱۳۹ حافظ: رو بر رَهَش نهادم و بر من گذر نکرد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۳۹ حافظ
رو بر رَهَش نهادم و بر من گذر نکرد
❖
صد لطف چشم داشتم و یک نظر نکرد
سیلِ سرشک ما ز دلش کین به در نَبُرد
❖
در سنگِ خاره قطرهٔ باران اثر نکرد
یا رب تو آن جوانِ دلاور نگاه‌دار
❖
کز تیرِ آهِ گوشه‌نشینان حذر نکرد
ماهی و مرغْ دوش ز افغانِ من نَخُفت
❖
وان شوخْ‌دیده بین که سر از خواب برنکرد
می‌خواستم که میرَمَش اندر قدم چو شمع
❖
او خود گذر به ما چو نسیمِ سحر نکرد
جانا کدام سنگدلِ بی‌کفایت است
❖
کاو پیشِ زخمِ تیغِ تو جان را سپر نکرد؟
کِلکِ زبان‌بریدهٔ حافظ در انجمن
❖
با کس نگفت رازِ تو تا تَرکِ سر نکرد
✨ نتیجه فال غزل ۱۳۹ حافظ
این فال نشان‌دهنده صبر در برابر بی‌مهری و سختی‌هاست. اگر چه در مسیر رسیدن به خواسته خود با بی‌توجهی و رنج روبه‌رو شده‌اید، اما با پایداری، اخلاص و فداکاری می‌توانید بر موانع غلبه کنید. ناامید نشوید و راز دل خود را به هر کس نگویید تا به مقصود برسید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل شکوه و گلایه عاشق از بی‌مهری، غرور و بی‌توجهی معشوق سنگدل است. شاعر با تمثیل‌های زیبا از جمله مقایسه دل معشوق با سنگ خاره و ناتوانی سیل اشک در نرم کردن آن، از درد فراق و بی‌وفایی یار سخن می‌گوید. با وجود تمام این رنج‌ها و بی‌توجهی‌ها، شاعر همچنان وفادار است و در بیت پایانی تأکید می‌کند که راز عشق را تا پای جان و از دست دادن سر حفظ کرده است.
معنی بیت به بیت غزل
رو بر رَهَش نهادم و بر من گذر نکرد | صد لطف چشم داشتم و یک نظر نکرد
بیت ۱
چهره بر سر راه او گذاشتم تا از آنجا بگذرد، اما او عبور نکرد؛ در حالی که انتظار داشتم صد لطف به من کند، حتی با یک نگاه هم من را نزیباند.
سیلِ سرشک ما ز دلش کین به در نَبُرد | در سنگِ خاره قطرهٔ باران اثر نکرد
بیت ۲
سیل اشک‌های من نتوانست کینه و قهر را از دل سخت او بیرون کند؛ همان‌طور که قطره باران هیچ تأثیری بر سنگ سخت و صخره‌ای نمی‌گذارد.
یا رب تو آن جوانِ دلاور نگاه‌دار | کز تیرِ آهِ گوشه‌نشینان حذر نکرد
بیت ۳
پروردگارا، آن جوان شجاع و مغرور را حفظ کن که از تیر آه و ناله افراد منزوی و عاشق بیمی به دل راه نداد و پرهیز نکرد.
ماهی و مرغْ دوش ز افغانِ من نَخُفت | وان شوخْ‌دیده بین که سر از خواب برنکرد
بیت ۴
شب گذشته از فریاد و ناله من، ماهی در آب و پرنده در هوا خواب نداشتند، اما آن معشوق بی‌حیا و چشم‌سفید را ببین که حتی سر از بالین خواب برنداشت.
می‌خواستم که میرَمَش اندر قدم چو شمع | او خود گذر به ما چو نسیمِ سحر نکرد
بیت ۵
تمنا داشتم که مانند شمع در زیر پای او جان بدهم، اما او حتی مانند نسیم سحر یک بار هم گذارش به سوی ما نیفتد.
جانا کدام سنگدلِ بی‌کفایت است | کاو پیشِ زخمِ تیغِ تو جان را سپر نکرد؟
بیت ۶
ای محبوب، چه کسی آن‌قدر سنگدل و بی‌لیاقت است که در برابر زخم شمشیر عشقت جان خود را سپر بلا نکند؟
کِلکِ زبان‌بریدهٔ حافظ در انجمن | با کس نگفت رازِ تو تا تَرکِ سر نکرد
بیت ۷
قلم خاموش و زبان‌بسته حافظ در جمع عاشقان، راز عشق تو را فاش نکرد؛ مگر زمانی که سر خود را (مانند نوک قلم هنگام تراشیدن) از دست داد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
سرشک
اشک
سنگ خاره
سنگ بسیار سخت و صخره‌ای
گوشه‌نشینان
عاشقان منزوی و اهل دعا که در گوشه خلوت نشسته‌اند
شوخ‌دیده
بی‌باک، گستاخ و چشم‌سفید
کلک
قلم نی
ترک سر
جان‌فشانی و از سر گذشتن
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«در سنگِ خاره قطرهٔ باران اثر نکرد»
دل سخت معشوق به سنگ خاره تشبیه شده است که اشک عاشق بر آن کارگر نمی‌شود.
تضاد
«ماهی و مرغْ دوش ز افغانِ من نَخُفت / وان شوخْ‌دیده بین که سر از خواب برنکرد»
تضاد میان بیداری و نخفتنِ مرغ و ماهی از ناله عاشق، با خواب بودن و سر از خواب برنداشتن معشوق.
حسن تعلیل
«سیلِ سرشک ما ز دلش کین به در نَبُرد / در سنگِ خاره قطرهٔ باران اثر نکرد»
بی‌تأثیری اشک عاشق بر معشوق را به اثر نکردن باران بر سنگ خاره دلیل آورده است.
ایهام تناسب
«کِلکِ زبان‌بریدهٔ حافظ در انجمن / با کس نگفت رازِ تو تا تَرکِ سر نکرد»
واژه «سر» هم به معنای جان و هم به معنای سر قلم نی (در صنعت تراشیدن قلم) به کار رفته که با «کلک» تناسب دارد.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۴,۰۶۱
ابجد وسیط
۱,۶۱۳
ابجد صغیر
۱,۱۷۵
تعداد حروف
۳۴۴
نظرات
ارسال یک نظر