غزل شماره ۱۴۱ حافظ: دیدی ای دل که غمِ عشق دگربار چه کرد؟ + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۴۱ حافظ

دیدی ای دل که غمِ عشق دگربار چه کرد؟

❖

چون بشد دلبر و با یارِ وفادار چه کرد

آه از آن نرگسِ جادو که چه بازی انگیخت

❖

آه از آن مست که با مردمِ هشیار چه کرد

اشکِ من رنگِ شفق یافت ز بی‌مِهری یار

❖

طالعِ بی‌شفقت بین که در این کار چه کرد

برقی از منزلِ لیلی بدرخشید سحر

❖

وَه که با خرمنِ مجنونِ دل‌افگار چه کرد

ساقیا جامِ مِی‌ام دِه که نگارندهٔ غیب

❖

نیست معلوم که در پردهٔ اسرار چه کرد

آن که پُرنقش زد این دایرهٔ مینایی

❖

کس ندانست که در گردشِ پرگار چه کرد

فکرِ عشق آتشِ غم در دلِ حافظ زد و سوخت

❖

یارِ دیرینه ببینید که با یار چه کرد

✨ نتیجه فال غزل ۱۴۱ حافظ

این غزل به شما می‌گوید که درگیر یک عشق عمیق و پرچالش هستید. با وجود غم و اندوه ناشی از جدایی و بی‌مهری، امید به جلوه معشوق در دل شما زنده است. سرنوشت غیرقابل پیش‌بینی است، اما با توکل و صبر، می‌توانید از سختی‌ها عبور کنید و به آرامش برسید. از فکر و خیال بیش از حد بپرهیزید و به ندای دلتان گوش دهید. در نهایت، با عشق ورزیدن و پذیرش سرنوشت، آتش غم در دل شما خاموش خواهد شد.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل از حافظ، تصویرگر درد و رنج عشق و جدایی است. شاعر با پرسشی کنایه‌آمیز از دل آغاز می‌کند که غم عشق و بی‌وفایی معشوق چه بر سر او آورده است. او از سحر چشمان یار و مستی او می‌نالد که چگونه هشیاران را از خود بی‌خود کرده است. اشک‌های خونین حافظ نشان از شدت غم و بی‌مهری معشوق دارد و او تقدیر بی‌رحم را در این میان مقصر می‌داند. با اشاره به داستان لیلی و مجنون، جلوه‌ای از معشوق را بر خرمن جان مجروح عاشق تشبیه می‌کند که آتش به آن زده است. در ابیات پایانی، شاعر به عدم آگاهی از اسرار آفرینش و تدبیرات عالم غیب اشاره می‌کند و بر لزوم باده‌نوشی و تسلیم در برابر مشیت الهی تأکید دارد، چرا که فکر عشق، وجود حافظ را سوزانده است. این غزل در نهایت، بر عمق تأثیر عشق و تقدیر بر هستی انسان تأکید می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

دیدی ای دل که غمِ عشق دگربار چه کرد؟ | چون بشد دلبر و با یارِ وفادار چه کرد

بیت ۱ ای دل، آیا دیدی که غم عشق دوباره چه بلایی به سر آورد؟ دیدی معشوق چگونه رفت و با این عاشق وفادار چه رفتاری کرد؟

آه از آن نرگسِ جادو که چه بازی انگیخت | آه از آن مست که با مردمِ هشیار چه کرد

بیت ۲ آه از آن چشم‌های جادویی معشوق که چه فتنه‌ها برانگیخت! و وای از آن مست (معشوق) که با افراد هشیار (عاشقان) چه کارها کرد و چگونه آن‌ها را از هوش برد.

اشکِ من رنگِ شفق یافت ز بی‌مِهری یار | طالعِ بی‌شفقت بین که در این کار چه کرد

بیت ۳ اشک‌های من از بی‌مهری یار، به رنگ شفق (سرخ‌رنگ و خونین) درآمد. ببین که بخت و سرنوشت بی‌رحم در این ماجرا چه ستمی روا داشت.

برقی از منزلِ لیلی بدرخشید سحر | وَه که با خرمنِ مجنونِ دل‌افگار چه کرد

بیت ۴ ناگهان برقی از خانه لیلی در سپیده‌دم درخشید. آه که این جلوه ناگهانی با وجود مجنونِ دل‌خسته که چون خرمنی آماده آتش‌گرفتن بود، چه کرد!

ساقیا جامِ مِی‌ام دِه که نگارندهٔ غیب | نیست معلوم که در پردهٔ اسرار چه کرد

بیت ۵ ای ساقی، جام شراب به من بده، زیرا معلوم نیست که نقاش عالم غیب (خداوند) در پس پرده اسرار و سرنوشت ما چه تدبیری اندیشیده است.

آن که پُرنقش زد این دایرهٔ مینایی | کس ندانست که در گردشِ پرگار چه کرد

بیت ۶ آن کس که این آسمان آبی و پرنقش و نگار را آفرید، هیچ‌کس ندانست که در گردش این پرگار هستی (آفرینش) چه کارها کرد و چه رازهایی در آن نهفته است.

فکرِ عشق آتشِ غم در دلِ حافظ زد و سوخت | یارِ دیرینه ببینید که با یار چه کرد

بیت ۷ اندیشه عشق، آتشی از غم در دل حافظ افکند و او را سوزاند. ببینید که آن یار دیرینه (معشوق یا بخت) با این عاشق دیرینه‌سال چه کرد!

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

دگربار دوباره، بار دیگر

بشد رفت، دور شد

نرگس جادو چشم‌های سحرآمیز (استعاره از چشم معشوق)

شفق سرخی افق پس از غروب آفتاب، کنایه از خونین بودن اشک

دل‌افگار دل‌خسته، دل‌آزرده، مجروح دل

نگارنده غیب نقاش عالم غیب، کنایه از خداوند

دایره مینایی گنبد آبی آسمان، کنایه از جهان هستی

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «نرگس جادو»

گل نرگس از لحاظ شکل به چشم شباهت دارد و اینجا به جای چشم معشوق به کار رفته است.

کنایه «اشکِ من رنگِ شفق یافت»

سرخی اشک به سرخی شفق تشبیه شده که کنایه از نهایت اندوه و رنج و خونین بودن اشک است.

تضاد «مست که با مردمِ هشیار چه کرد»

معشوق در حالت مستی، دل‌های هشیار را بی‌قرار می‌کند و این دو کلمه در کنار هم تضاد ایجاد کرده‌اند.

تناسب (مراعات النظیر) «لیلی، مجنون، خرمن»

این کلمات یادآور داستان عاشقانه لیلی و مجنون هستند و با هم تناسب معنایی دارند.

تشخیص (انسان‌انگاری) «طالعِ بی‌شفقت»

سرنوشت موجودی انتزاعی است که در اینجا به او صفت انسانی «بی‌رحم» یا «بی‌مهربان» داده شده است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۶,۸۶۲

ابجد وسیط ۱,۸۴۸

ابجد صغیر ۱,۱۵۸

تعداد حروف ۳۶۹

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۴۰

غزل بعدی غزل شماره ۱۴۲

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ