غزل شماره ۱۰۹ حافظ: دیر است که دل‌دار پیامی نفرستاد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۰۹ حافظ

دیر است که دل‌دار پیامی نفرستاد

❖

ننوشت سلامی و کلامی نفرستاد

صد نامه فرستادم و آن شاهِ سواران

❖

پیکی نَدوانید و سلامی نفرستاد

سویِ منِ وحشی‌صفتِ عقل‌رمیده

❖

آهو رَوشی، کبک خرامی نفرستاد

دانست که خواهد شُدنم مرغِ دل از دست

❖

وز آن خطِ چون سلسله دامی نفرستاد

فریاد که آن ساقیِ شِکَّر لبِ سرمست

❖

دانست که مخمورم و جامی نفرستاد

چندان که زدم لافِ کرامات و مقامات

❖

هیچم خبر از هیچ مقامی نفرستاد

حافظ به ادب باش که واخواست نباشد

❖

گر شاه پیامی به غلامی نفرستاد

✨ نتیجه فال غزل ۱۰۹ حافظ

چشم‌انتظار پیام یا کمکی از سوی فردی مهم یا معشوق هستید و احساس تنهایی و بی‌توجهی می‌کنید. صبور باشید، از ادعا و غرور دوری گزینید و جانب ادب و تواضع را نگاه دارید. گله‌گزاری بی‌مورد به نفع شما نیست؛ تسلیم و متانت جایگاه شما را حفظ خواهد کرد.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل شماره ۱۰۹ حافظ شکوه و دلتنگی عاشقی شیدا از بی‌توجهی و سکوت طولانی معشوق است. شاعر از نامه‌های بی‌پاسخ، بی‌قراری جان و عدم لطف ساقی گله می‌کند و در ادامه با نکوهش خودستایی و ادعاهای باطل معنوی، در بیت پایانی به پذیرش مقام والای معشوق و ضرورت رعایت ادب و تسلیم در برابر اراده او می‌رسد.

معنی بیت به بیت غزل

دیر است که دل‌دار پیامی نفرستاد | ننوشت سلامی و کلامی نفرستاد

بیت ۱ مدت زمان زیادی گذشته و معشوق هیچ پیامی نفرستاده است؛ نه سلامی بر روی کاغذ آورد و نه کلامی برای دلجویی روانه کرد.

صد نامه فرستادم و آن شاهِ سواران | پیکی نَدوانید و سلامی نفرستاد

بیت ۲ نامه‌های بی‌شماری برای او فرستادم، اما آن سرور و شهسوار، نامه‌رسانی به‌سوی من روانه نکرد و حتی سلامی هم نفرستاد.

سویِ منِ وحشی‌صفتِ عقل‌رمیده | آهو رَوشی، کبک خرامی نفرستاد

بیت ۳ به‌سوی من که از دوری او گوشه‌گیر، مردم‌گریز و شوریده‌حال شده‌ام، قاصدی تیزتک همچون آهو یا خوش‌خرام مانند کبک نفرستاد.

دانست که خواهد شُدنم مرغِ دل از دست | وز آن خطِ چون سلسله دامی نفرستاد

بیت ۴ او به‌خوبی آگاه بود که پرنده دل من از دست می‌رود و بی‌قرار می‌شود، با این حال از خط زیبا و زنجیرمانند خود دامی برای مهار و آرامش دلم نفرستاد.

فریاد که آن ساقیِ شِکَّر لبِ سرمست | دانست که مخمورم و جامی نفرستاد

بیت ۵ فریاد و فغان از آن ساقی شیرین‌لب و سرمست که می‌دانست من خمار و تشنه وصالم، اما جامی از شراب لطف و مهرش به سویم نفرستاد.

چندان که زدم لافِ کرامات و مقامات | هیچم خبر از هیچ مقامی نفرستاد

بیت ۶ هر اندازه که ادعای داشتن درجات معنوی، کشف و کرامات کردم، از هیچ مرتبه و جایگاهی پیامی برای تأیید ادعایم نیامد.

حافظ به ادب باش که واخواست نباشد | گر شاه پیامی به غلامی نفرستاد

بیت ۷ ای حافظ، شرط ادب و بندگی را رعایت کن و گله‌مند نباش؛ زیرا اگر پادشاهی پیامی برای غلام خود نفرستد، بازخواست و اعتراضی بر او وارد نیست.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

شاه سواران شهسوار، سوارکار برجسته و ماهر، کنایه از معشوق والامقام یا ممدوح

عقل‌رمیده کسی که عقل از سرش پریده و شیدا و بی‌قرار گشته است

کبک‌خرام دارای راه رفتن زیبا و پرناز مانند کبک

مخمور خمار، گرفتار سردرد و حالت ناخوشایند پس از مستی و نیازمند باده

واخواست بازخواست، مؤاخذه، اعتراض و طلب پاسخ

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «مرغ دل»

تشبیه دل عاشق به پرنده‌ای که ممکن است پرواز کند و از دست برود.

مراعات نظیر «مرغ، دام، سلسله»

آوردن واژه‌های متناسب مرغ، دام و زنجیر که با یکدیگر پیوند معنایی دارند.

تناسب «ساقی، مخمور، جام، سرمست»

به‌کارگیری واژگان هم‌خانواده حوزه می و باده‌نوشی در یک بیت.

کنایه «لاف زدن»

کنایه از ادعای بیهوده و خودستایی کردن.

تضاد «شاه و غلام»

تقابل میان دو مفهوم پادشاه و بنده برای بیان مراتب تسلیم و ادب عاشق.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۸,۰۳۵

ابجد وسیط ۱,۴۷۳

ابجد صغیر ۱,۱۸۸

تعداد حروف ۳۳۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۰۸

غزل بعدی غزل شماره ۱۱۰

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ