غزل شماره ۱۱۰ حافظ: پیرانه سَرم عشقِ جوانی به سر افتاد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۱۰ حافظ

پیرانه سَرم عشقِ جوانی به سر افتاد

❖

وآن راز که در دل بِنَهفتم به درافتاد

از راهِ نظر مرغِ دلم گشت هواگیر

❖

ای دیده نگه کن که به دامِ که درافتاد

دردا که از آن آهوی مشکینِ سیه چشم

❖

چون نافه بسی خونِ دلم در جگر افتاد

از رهگذرِ خاکِ سرِ کویِ شما بود

❖

هر نافه که در دستِ نسیمِ سحر افتاد

مژگانِ تو تا تیغِ جهانگیر برآورد

❖

بس کشتهٔ دل زنده که بر یکدگر افتاد

بس تجربه کردیم در این دِیرِ مکافات

❖

با دُردکشان هر که درافتاد برافتاد

گر جان بدهد سنگِ سیه، لعل نگردد

❖

با طینتِ اصلی چه کُند، بدگهر افتاد

حافظ که سرِ زلفِ بتان دست‌کشش بود

❖

بس طُرفه حریفی‌ست کَش اکنون به سر افتاد

✨ نتیجه فال غزل ۱۱۰ حافظ

شوری تازه و انگیزه‌ای نو در زندگی‌تان پدید آمده که احوال شما را دگرگون کرده است. رازی در سینه دارید که فاش خواهد شد، اما نگران نباشید. با افراد مخلص و پاک‌دل همراه شوید و از بدذاتان دوری کنید؛ چراکه مکرِ بدخواهان به خودشان بازمی‌گردد و راستی و صداقت، پیروزی شما را رقم خواهد زد.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل بیانی شورانگیز از ظهور عشقی غیرمنتظره و تازه در دوران پیری است که موجب آشکار شدن رازهای نهفته دل شاعر می‌گردد. حافظ در خلال توصیف زیبایی سحرانگیز معشوق و رنج‌های شیرین عاشقی، به قانون مکافات اعمال در جهان اشاره کرده و هشدار می‌دهد که درافتادن با وارستگان و رندان پاک‌نهاد حاصلی جز تباهی ندارد. او همچنین بر تغییرناپذیری ذات افراد بدگوهر تأکید می‌کند و در پایان، شگفتیِ دلبستگی تازه خود را به تصویر می‌کشد.

معنی بیت به بیت غزل

پیرانه سَرم عشقِ جوانی به سر افتاد | وآن راز که در دل بِنَهفتم به درافتاد

بیت ۱ در روزگار کهنسالی، شور و هوای عشق دوران جوانی (یا عشق نگاری جوان) در سرم افتاد و آن رازی که سال‌ها در دلم پنهان کرده بودم، سرانجام آشکار شد.

از راهِ نظر مرغِ دلم گشت هواگیر | ای دیده نگه کن که به دامِ که درافتاد

بیت ۲ پرنده دلم از طریق چشم‌انداختن و نگاه هوس پرواز کرد؛ ای چشم نگاه کن و ببین که دلم در دام عشق چه کسی گرفتار شد.

دردا که از آن آهوی مشکینِ سیه چشم | چون نافه بسی خونِ دلم در جگر افتاد

بیت ۳ افسوس که از دست آن معشوق آهووش سیه‌چشم و خوش‌بو، دلم خون شد و همانند نافه مشک، خونِ غم و حسرت در جگرم نشست.

از رهگذرِ خاکِ سرِ کویِ شما بود | هر نافه که در دستِ نسیمِ سحر افتاد

بیت ۴ هر بوی خوش و نافه معطری که نصیب نسیم سحرگاهی شد، از گذر بر خاک کوی شما پدید آمده بود.

مژگانِ تو تا تیغِ جهانگیر برآورد | بس کشتهٔ دل زنده که بر یکدگر افتاد

بیت ۵ از آن لحظه که مژگان تو مانند شمشیری جهان‌گشا برکشیده شد، عاشقان و صاحبدلان بسیاری کشته عشق تو شدند و بر روی هم افتادند.

بس تجربه کردیم در این دِیرِ مکافات | با دُردکشان هر که درافتاد برافتاد

بیت ۶ در این سرای مجازات و بازتاب کردار (دنیا) بسیار تجربه کردیم که هرکس با عاشقان پاک‌نهاد و رندان درافتاد، نابود و سرنگون گشت.

گر جان بدهد سنگِ سیه، لعل نگردد | با طینتِ اصلی چه کُند، بدگهر افتاد

بیت ۷ سنگ سیاه بی‌ارزش حتی اگر جانش را فدا کند، لعل ارزشمند نخواهد شد؛ با ذات و سرشت تغییرناپذیر چه می‌توان کرد وقتی از اصل بدگوهر آفریده شده است.

حافظ که سرِ زلفِ بتان دست‌کشش بود | بس طُرفه حریفی‌ست کَش اکنون به سر افتاد

بیت ۸ حافظ که روزگاری گیسوی زیبارویان را به دست می‌گرفت، اکنون با حریفی شگفت و بی‌نظیر روبه‌رو شده که هوایش در سر او افتاده است.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

پیرانه سر در هنگام کهنسالی و پیری

هواگیر اوج‌گیرنده، پروازکننده، هوایی‌شده و متمایل به هوس

نافه کیسه خوش‌بوی زیر شکم آهوی مشکین که از خون بسته عطرآگین تشکیل می‌شود

دیر مکافات کنایه از دنیا که محل پاداش و جزای اعمال است

دُردکشان نوشندگان ته‌مانده شراب؛ کنایه از رندان و عاشقان پاک‌باطن و بی‌تکلف

طینت سرشت، ذات و آفرینش نخستین

طرفه شگفت‌انگیز، عجیب، نو و بدیع

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «مرغ دلم»

تشبیه دل به پرنده‌ای که میل به پرواز دارد.

ایهام «جوانی»

می‌تواند به معنای دوران شباب یا به معنای یک فرد جوان دلبر باشد.

تضاد «کشته و دل‌زنده»

تقابل میان معنای مرگ (کشته) و حیات (دل‌زنده).

تناسب «آهو، مشکین، نافه»

ارتباط معنایی زیبا میان آهوی مشک‌دار و نافه خوش‌بو.

کنایه «برافتاد»

کنایه از نابود شدن، شکست خوردن و تباهی.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۲,۳۰۴

ابجد وسیط ۱,۹۲۰

ابجد صغیر ۱,۳۸۹

تعداد حروف ۴۰۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۰۹

غزل بعدی غزل شماره ۱۱۱

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ