غزل شماره ۱۱۱ حافظ: عکسِ رویِ تو چو در آینهٔ جام افتاد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۱۱ حافظ
عکسِ رویِ تو چو در آینهٔ جام افتاد
❖
عارف از خندهٔ مِی در طمعِ خام افتاد
حُسن رویِ تو به یک جلوه که در آینه کرد
❖
این همه نقش در آیینهٔ اوهام افتاد
این همه عکسِ می و نقشِ نگارین که نمود
❖
یک فروغِ رخِ ساقی‌ست که در جام افتاد
غیرتِ عشق زبانِ همه خاصان بِبُرید
❖
کز کجا سِرِّ غمش در دهنِ عام افتاد؟
من ز مسجد به خرابات نه خود افتادم
❖
اینم از عهدِ ازل حاصلِ فرجام افتاد
چه کند کز پی دوران نرود چون پرگار؟
❖
هر که در دایرهٔ گردشِ ایام افتاد
در خَمِ زلفِ تو آویخت دل از چاهِ زَنَخ
❖
آه، کز چاه برون آمد و در دام افتاد
آن شد ای خواجه که در صومعه بازم بینی
❖
کار ما با رخِ ساقیّ و لبِ جام افتاد
زیرِ شمشیرِ غمش رقص‌کُنان باید رفت
❖
کـ‌آن که شد کشتهٔ او نیک سرانجام افتاد
هر دَمَش با منِ دل‌سوخته لطفی دگر است
❖
این گدا بین که چه شایستهٔ انعام افتاد
صوفیان جمله حریفند و نظرباز ولی
❖
زین میان حافظِ دل‌سوخته بدنام افتاد
✨ نتیجه فال غزل ۱۱۱ حافظ
نیّت شما سرشار از خیر و گشایش است، اما باید آگاه باشید که دست‌یابی به مقصود با ادعا یا حرص و طمع حاصل نمی‌شود. تسلیم تقدیر الهی باشید و در برابر دشواری‌های راه شکیبایی به خرج دهید. از سرزنش دیگران و قضاوت مردم نهراسید؛ عنایت و لطف الهی در بهترین زمان ممکن شامل حال شما خواهد شد.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل شمارهٔ ۱۱۱ حافظ یکی از برجسته‌ترین سروده‌های عرفانی در باب وحدت وجود و تجلی حق در آیینهٔ کاینات است. حافظ توضیح می‌دهد که تمام زیبایی‌ها و نقوش جهان آفرینش تنها پرتوی از فروغ جمال الهی هستند. او به ناتوانی عقل در درک ذات حق، غلبهٔ تقدیر ازلی، لزوم فداکاری و فدا شدن در راه عشق، و رسواییِ عاشقان راستین در میان مدعیان ریاکار اشاره می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
عکسِ رویِ تو چو در آینهٔ جام افتاد | عارف از خندهٔ مِی در طمعِ خام افتاد
بیت ۱
هنگامی که بازتاب چهرهٔ زیبای تو در زلالی جام باده آشکار شد، عارف از جوشش و شادی باده به این امید و آرزوی محال افتاد که به وصال ذات تو برسد.
حُسن رویِ تو به یک جلوه که در آینه کرد | این همه نقش در آیینهٔ اوهام افتاد
بیت ۲
زیبایی چهره‌ات تنها یک بار در آینهٔ هستی تجلی کرد و از پرتو همان یک جلوه، این همه صورت و نقش گوناگون در آیینهٔ پندار و خیال پدیدار شد.
این همه عکسِ می و نقشِ نگارین که نمود | یک فروغِ رخِ ساقی‌ست که در جام افتاد
بیت ۳
این همه نقش‌های زیبا و گوناگونی که در جهان خلقت پدید آمده، تنها بازتاب یک پرتو از روی ساقی ازلی است که بر جام هستی افتاده است.
غیرتِ عشق زبانِ همه خاصان بِبُرید | کز کجا سِرِّ غمش در دهنِ عام افتاد؟
بیت ۴
غیرت عشق زبان محرمان و برگزیدگان را برید و آنان را به حیرت انداخت که چگونه راز پنهان غم عشق بر سر زبان مردم کوچه و بازار افتاد.
من ز مسجد به خرابات نه خود افتادم | اینم از عهدِ ازل حاصلِ فرجام افتاد
بیت ۵
من به اراده و خواست خودم از مسجد به میخانه نیامدم، بلکه این سرنوشتی است که در آغاز آفرینش برای فرجام من مقدر شده است.
چه کند کز پی دوران نرود چون پرگار؟ | هر که در دایرهٔ گردشِ ایام افتاد
بیت ۶
هر کس که پا به دایرهٔ روزگار و هستی نهاده، چاره‌ای ندارد جز اینکه مانند پرگار تسلیم گردش روزگار باشد و به گرد نقطهٔ تقدیر بچرخد.
در خَمِ زلفِ تو آویخت دل از چاهِ زَنَخ | آه، کز چاه برون آمد و در دام افتاد
بیت ۷
دلم برای نجات از گودی زنخدان تو به حلقهٔ گیسویت چنگ زد؛ اما افسوس که از آن چاه رها شد و در دام سخت‌تر زلف گرفتار آمد.
آن شد ای خواجه که در صومعه بازم بینی | کار ما با رخِ ساقیّ و لبِ جام افتاد
بیت ۸
ای بزرگ صومعه، دورانی که مرا در عبادتگاه زاهدان می‌دیدی سپری شد؛ اکنون تمام دل و جان ما پیوسته با جمال ساقی و لذتِ عشق ناب پیوند خورده است.
زیرِ شمشیرِ غمش رقص‌کُنان باید رفت | کـ‌آن که شد کشتهٔ او نیک سرانجام افتاد
بیت ۹
باید با شوق و شادی زیر تیغ غم عشق جان سپرد، چرا که هر کس به دست معشوق به فنا برسد، به نیکوترین عاقبت و حیات ابدی نائل شده است.
هر دَمَش با منِ دل‌سوخته لطفی دگر است | این گدا بین که چه شایستهٔ انعام افتاد
بیت ۱۰
معشوق هر لحظه عنایت و محبت تازه‌ای به من عاشق دل‌سوخته دارد؛ شگفتا از این گدای نیازمند که چگونه سزاوار بخشش و عطای شاهانه شد.
صوفیان جمله حریفند و نظرباز ولی | زین میان حافظِ دل‌سوخته بدنام افتاد
بیت ۱۱
همهٔ اهل تصوف و مدعیان زهد اهل تماشا و طلب زیبایی هستند، اما در این میان فقط حافظِ صادق و دل‌سوخته به رسوایی و بدنامی شهره گشت.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
طمع خام
آرزو و هوس غیرممکن و بیهوده
اوهام
جمع وهم، خیالات، گمان‌ها و پندارها
چاه زَنَخ
گودی زنخدان یا فرورفتگی زیبای چانه
خرابات
میخانه، در اصطلاح عرفانی جایگاه بی‌خودی و رهایی از ریا و خودبینی
نظرباز
کسی که با نگریستن در زیبایی‌ها به درک جمال معشوق حقیقی پی می‌برد
انعام
بخشش، عطا و احسان
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«چه کند کز پی دوران نرود چون پرگار»
تشبیه انسان سرگشته به پای پرگار در دایره روزگار.
تشخیص
«غیرتِ عشق زبانِ همه خاصان بِبُرید»
جان‌بخشی به عشق و انتساب صفت غیرت و عمل بریدن زبان به آن.
استعاره
«دام»
استعاره از شکنجه و پیچ و تاب‌های مو و گیسوی معشوق.
کنایه
«زبان بریدن»
کنایه از وادار کردن به سکوت و مهر خاموشی زدن بر لب.
مراعات نظیر
«چاه، دام، آویخت و زلف»
ارتباط معنایی زنجیره‌ای از فرورفتگی، دام، ریسمان و زلف.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۵,۹۰۳
ابجد وسیط
۲,۶۱۳
ابجد صغیر
۱,۹۶۵
تعداد حروف
۵۶۷
نظرات
ارسال یک نظر