غزل شماره ۱۲۰ حافظ: بتی دارم که گِرد گل ز سُنبل سایه‌بان دارد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۲۰ حافظ

بتی دارم که گِرد گل ز سُنبل سایه‌بان دارد

❖

بهارِ عارضش خطّی به خونِ ارغوان دارد

غبارِ خط بپوشانید خورشیدِ رُخَش یا رب

❖

بقایِ جاودانش ده، که حُسنِ جاودان دارد

چو عاشق می‌شدم گفتم که بُردم گوهرِ مقصود

❖

ندانستم که این دریا چه موجِ خون‌فشان دارد

ز چشمت جان نشاید بُرد کز هر سو که می‌بینم

❖

کمین از گوشه‌ای کرده‌ست و تیر اندر کمان دارد

چو دامِ طُرِّه افشاند ز گَردِ خاطرِ عشاق

❖

به غَمّازِ صبا گوید که راِزِ ما نهان دارد

بیفشان جرعه‌ای بر خاک و حالِ اهلِ دل بشنو

❖

که از جمشید و کیخسرو، فراوان داستان دارد

چو در رویت بخندد گُل، مشو در دامَش ای بلبل

❖

که بر گُل اعتمادی نیست، گر حُسنِ جهان دارد

خدا را، دادِ من بِسْتان از او ای شِحنهٔ مجلس

❖

که می با دیگری خورده‌ست و با من سر گِران دارد

به فِتراک ار همی‌بندی خدا را زود صیدم کن

❖

که آفت‌هاست در تأخیر و طالب را زیان دارد

ز سروِ قَدِّ دلجویت مکن محروم چشمم را

❖

بدین سرچشمه‌اش بِنْشان که خوش آبی روان دارد

ز خوفِ هجرم ایمن کن اگر امّیدِ آن داری

❖

که از چشمِ بداندیشان خدایت در امان دارد

چه عذرِ بختِ خود گویم؟ که آن عیّار شهرآشوب

❖

به تلخی کُشت حافظ را و شِکَّر در دهان دارد

✨ نتیجه فال غزل ۱۲۰ حافظ

این غزل نشان‌دهنده پیچیدگی‌ها و سختی‌های مسیر عشق است. نیت شما در آغاز ممکن است ساده به نظر برسد، اما با موانعی همراه خواهد بود. صبر پیشه کنید، از شتاب‌زدگی بپرهیزید و به جای نومیدی از سختی‌ها، با پایداری به مقصد بیندیشید تا به لطف خدا گشایش حاصل شود.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل از توصیف دلربایی و زیبایی‌های ظاهری معشوق آغاز می‌شود و به سختی‌ها، رنج‌ها و امواج سهمگین دریای عشق راه می‌برد. شاعر از جور و ستیز معشوق و رنج هجران گلایه می‌کند، اما در عین حال با التماس و اشتیاق خواستار وصال و تسلیم در برابر تیرهای قضا و قدر الهی است و در بیت پایانی تناقض شیرینی‌کامی معشوق و تلخ‌کامی عاشق را به تصویر می‌کشد.

معنی بیت به بیت غزل

بتی دارم که گِرد گل ز سُنبل سایه‌بان دارد | بهارِ عارضش خطّی به خونِ ارغوان دارد

بیت ۱ معشوق زیبارویی دارم که موهای مجعد و انبوهش اطراف چهره گلگونش را مانند سایه‌بانی پوشانده و خط سبزه و نوخاستهٔ عارضش زیبایی بهارگونه‌اش را دوچندان کرده است.

غبارِ خط بپوشانید خورشیدِ رُخَش یا رب | بقایِ جاودانش ده، که حُسنِ جاودان دارد

بیت ۲ خدایا، موهای نرم و تازه روییده بر رخسارش، درخشش خورشید چهره‌اش را پوشانده است؛ به او عمر جاودان ببخش که زیبایی ماندگار و بی‌نظیری دارد.

چو عاشق می‌شدم گفتم که بُردم گوهرِ مقصود | ندانستم که این دریا چه موجِ خون‌فشان دارد

بیت ۳ آن زمان که قدم در راه عاشقی گذاشتم، پنداشتم که به گهر مقصود و وصال رسیده‌ام؛ اما نمی‌دانستم که دریای عشق چه امواج خونین و خطرناکی در پی دارد.

ز چشمت جان نشاید بُرد کز هر سو که می‌بینم | کمین از گوشه‌ای کرده‌ست و تیر اندر کمان دارد

بیت ۴ از نگاه افسونگر و تیر مژگانت نمی‌توان جان سالم به در برد، زیرا از هر سو در کمین است و تیر را در کمانِ ابرو گذاشته است.

چو دامِ طُرِّه افشاند ز گَردِ خاطرِ عشاق | به غَمّازِ صبا گوید که راِزِ ما نهان دارد

بیت ۵ هنگامی که معشوق زلف خود را می‌گشاید تا غبار غم و اندیشه را از خاطر عاشقان بزداید، به باد صبای خبرچین می‌سپارد که راز عشق ما را فاش نکند.

بیفشان جرعه‌ای بر خاک و حالِ اهلِ دل بشنو | که از جمشید و کیخسرو، فراوان داستان دارد

بیت ۶ جرعه‌ای از شراب را بر خاک بریز و سرگذشت اهل دل را جویا شو، زیرا این خاک داستان‌های بسیار از روزگار جمشید و کیخسرو و بی‌وفایی دنیا در دل دارد.

چو در رویت بخندد گُل، مشو در دامَش ای بلبل | که بر گُل اعتمادی نیست، گر حُسنِ جهان دارد

بیت ۷ ای بلبل، هنگامی که گل به رویت لبخند زد و روی خوش نشان داد، فریفته‌اش مشو؛ چون به گلِ ناپایدار اعتماد نباید کرد، هرچند تمام زیبایی‌های جهان را دارا باشد.

خدا را، دادِ من بِسْتان از او ای شِحنهٔ مجلس | که می با دیگری خورده‌ست و با من سر گِران دارد

بیت ۸ ای داروغه و نگهبان مجلس، به خاطر خدا دادخواهی مرا از او بکن که با دیگران بزمِ می داشته و با من سر سنگین و قهر است.

به فِتراک ار همی‌بندی خدا را زود صیدم کن | که آفت‌هاست در تأخیر و طالب را زیان دارد

بیت ۹ اگر می‌خواهی مرا شکار کرده و به بند ترک‌بندِ زین خود ببندی، به خدا قسم زودتر این کار را بکن؛ زیرا در تأخیر آفت‌ها و زیان‌های زیادی برای طالب و عاشق وجود دارد.

ز سروِ قَدِّ دلجویت مکن محروم چشمم را | بدین سرچشمه‌اش بِنْشان که خوش آبی روان دارد

بیت ۱۰ چشم مرا از دیدار قد سروگونه و دلنشین خود محروم نساز؛ قامتت را در کنار این چشمهٔ چشم که آب روان و زلالی دارد بنشان.

ز خوفِ هجرم ایمن کن اگر امّیدِ آن داری | که از چشمِ بداندیشان خدایت در امان دارد

بیت ۱۱ اگر امید داری که خداوند تو را از گزند بداندیشان در امان بدارد، مرا نیز از ترس هجران و دوری خود ایمن ساز و آرامش بده.

چه عذرِ بختِ خود گویم؟ که آن عیّار شهرآشوب | به تلخی کُشت حافظ را و شِکَّر در دهان دارد

بیت ۱۲ برای بخت بدم چه بهانه‌ای بیاورم؟ معشوق چالاک و فتنه انگیزی که لبانش پر از شکر و شیرینی است، حافظ را با رنج و تلخی فراق کشت.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

عارض چهره و رخسار

طرّه موی بلند پیش سر، زلف

غمّاز سخن‌چین، خبرچین و فاش‌کنندهٔ راز

شحنهٔ مجلس نگهبان، داروغه و حاکم مجلس

فتراک تند یا بندی که پشت زین اسب می‌بندند برای آویزان کردن شکار

عیّار چالاک، تردست و فتنه‌گر

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «بتی دارم که گِرد گل ز سُنبل سایه‌بان دارد»

چهره معشوق به گل و موهای مجعد او به سنبل تشبیه شده است.

استعاره «ندانستم که این دریا چه موجِ خون‌فشان دارد»

دریای عشق به دریایی پرموج و خطرناک استعاره شده است.

تراسل حسّی «به تلخی کُشت حافظ را و شِکَّر در دهان دارد»

آمیختن حس چشایی (تلخی و شکر) با مفاهیم دیگر.

تضاد «به تلخی کُشت حافظ را و شِکَّر در دهان دارد»

تضاد میان واژه‌های تلخی و شکر (شیرینی).

مراعات نظیر «تیر اندر کمان دارد»

تناسب و هماهنگی میان تیر، کمان، کمین و صید.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۵۸,۴۵۱

ابجد وسیط ۳,۲۷۵

ابجد صغیر ۲,۳۶۳

تعداد حروف ۷۱۳

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۱۹

غزل بعدی غزل شماره ۱۲۱

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ