غزل شماره ۱۵ حافظ: ای شاهد قدسی، کِه کَشَد بند نقابت؟ + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۵ حافظ

ای شاهد قدسی، کِه کَشَد بند نقابت؟

❖

وی مرغ بهشتی، که دهد دانه و آبت؟

خوابم بشد از دیده در این فکر جگرسوز

❖

کآغوشِ که شد منزل آسایش و خوابت؟

درویش نمی‌پرسی و ترسم که نباشد

❖

اندیشهٔ آمرزش و پروای ثوابت

راه دل عشّاق زد آن چشم خماری

❖

پیداست از این شیوه که مست است شرابت

تیری که زدی بر دلم از غمزه خطا رفت

❖

تا باز چه اندیشه کند رأی صوابت

هر ناله و فریاد که کردم نشنیدی

❖

پیداست نگارا که بلند است جَنابت

دور است سر آب از این بادیه، هشدار

❖

تا غول بیابان نفریبد به سرابت

تا در ره پیری به چه آیین رَوی ای دل

❖

باری به غلط صرف شد ایّامِ شبابت

ای قصرِ دل‌افروز که منزلگهِ انسی

❖

یا رب مَکُناد آفتِ ایّام، خرابت

حافظ نه غلامیست که از خواجه گریزد

❖

صلحی کن و بازآ که خرابم ز عِتابت

✨ نتیجه فال غزل ۱۵ حافظ

دچار دلهره، دلتنگی و تردید شده‌اید و احساس می‌کنید از مقصود دور مانده‌اید. مواظب باشید وعده‌های توخالی و سراب‌های فریبنده شما را گمراه نکند. اگر گذشته را با غفلت سپری کرده‌اید، اکنون زمان جبران و تصمیم‌گیری عاقلانه است. بر عهد خود وفادار و صبور بمانید، از سرزنش‌ها ناامید نشوید و با تواضع و مدارا راه صلح و گشایش را باز کنید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل تصویری درخشان از دلتنگی، غیرت عاشقانه و شکوه از دوری و بی‌توجهی معشوق است. شاعر ابتدا با لحنی آمیخته به حسادت و اشتیاق، جایگاه رفیع معشوق را ستایش می‌کند و سپس با هشدار به دل خود درباره خطرات مسیر زندگی و فریب سراب‌های نفس، بر ارزش هشیاری و استفاده از باقی‌مانده عمر تأکید می‌نماید. در پایان نیز با اعلام وفاداری همیشگی خود، تمنای آشتی، پایان عتاب و وصال دوباره با یار را مطرح می‌سازد.

معنی بیت به بیت غزل

ای شاهد قدسی، کِه کَشَد بند نقابت؟ | وی مرغ بهشتی، که دهد دانه و آبت؟

بیت ۱ ای زیباروی پاک و آسمانی، چه کسی شایستگی دارد که بند روبند از چهره‌ات بگشاید؟ و ای پرنده بهشتی، چه کسی به تو آب و دانه می‌دهد و هم‌نشین توست؟

خوابم بشد از دیده در این فکر جگرسوز | کآغوشِ که شد منزل آسایش و خوابت؟

بیت ۲ از این اندیشه جانکاه و سوزان که اکنون آغوش چه کسی پناهگاه، آرامشگاه و بستر خواب تو شده، خواب از چشمانم رخت بربسته است.

درویش نمی‌پرسی و ترسم که نباشد | اندیشهٔ آمرزش و پروای ثوابت

بیت ۳ احوالی از منِ عاشقِ بینوا نمی‌پُرسی و بیم آن دارم که در اندیشه آمرزش گناهان و در پی کسب پاداش و ثواب اخروی نباشی.

راه دل عشّاق زد آن چشم خماری | پیداست از این شیوه که مست است شرابت

بیت ۴ آن چشمان خمار و افسونگر، دلدادگان را غارت و بی‌قرار کرد؛ از این ناز و کرشمه پیداست که باده وجودت بسیار مست‌کننده و گیراست.

تیری که زدی بر دلم از غمزه خطا رفت | تا باز چه اندیشه کند رأی صوابت

بیت ۵ تیر نگاه و کرشمه‌ای که به سوی دلم پرتاب کردی به هدف نخورد و مرا نکشت؛ تا ببینم این بار تدبیر و اراده درست تو چه نقشه‌ای برایم خواهد کشید.

هر ناله و فریاد که کردم نشنیدی | پیداست نگارا که بلند است جَنابت

بیت ۶ هر اندازه ناله و زاری کردم صدایم به گوشت نرسید؛ ای نگار من، معلوم است که بارگاه و آستان جایگاهت بسیار رفیع و دست‌نیافتنی است.

دور است سر آب از این بادیه، هشدار | تا غول بیابان نفریبد به سرابت

بیت ۷ چشمه حقیقت و آب حیات در این بیابان دنیا بسیار دور است؛ آگاه و هوشیار باش تا وسوسه‌های فریبنده تو را با سرابِ آرزوهای پوچ گمراه نکند.

تا در ره پیری به چه آیین رَوی ای دل | باری به غلط صرف شد ایّامِ شبابت

بیت ۸ ای دل، دوران جوانی‌ات به بیهودگی و خطا سپری شد؛ حال باید دید در ایام کهنسالی چه راه و روش درستی را در پیش خواهی گرفت.

ای قصرِ دل‌افروز که منزلگهِ انسی | یا رب مَکُناد آفتِ ایّام، خرابت

بیت ۹ ای سرای روشنی‌بخش دل که جایگاه انس و خلوتگاه رازو‌نیاز یاران بوده‌ای، از خداوند می‌خواهم که گزند روزگار و حوادث تو را ویران نسازد.

حافظ نه غلامیست که از خواجه گریزد | صلحی کن و بازآ که خرابم ز عِتابت

بیت ۱۰ حافظ بنده‌ای وفادار نیست که به سبب خشم و تندی از سرور خویش فرار کند؛ راه آشتی پیش گیر و بازگرد که از سرزنش و بی‌مهری‌ات پریشان‌حالم.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

شاهد قدسی معشوق زیباروی پاک، قدسی و آسمانی

پروا ترس، باک، توجه و اهتمام

چشم خماری چشم مست، فتان و مخمور

جناب آستانه، درگاه، پیشگاه و بارگاه

شباب روزگار جوانی و شادابی

عتاب خشم، تندخویی، ملامت و سرزنش

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «مرغ بهشتی»

استعاره مصرحه از معشوق زیبا، دست‌نیافتنی و پاک‌سرشت.

تضاد «خطا و صواب / پیری و شباب»

تقابل میان واژه‌های متضاد که بر زیبایی و مفهوم بیت‌ها افزوده است.

جناس زاید (خطی) «سر آب و سراب»

تشابه در ظاهر نوشتاری و لفظی همراه با اختلاف معنایی که تداعی‌گر حقیقت در برابر فریب است.

کنایه «راه دل عشاق زد»

کنایه از به یغما بردن دل و سلب قرار و آرامش از عاشقان.

مراعات نظیر (تناسب) «تیر، غمزه، خطا، رأی و صواب»

تناسب میان اصطلاحات تیراندازی و اشاره‌های چشمی معشوق.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۴۲,۳۱۳

ابجد وسیط ۲,۲۵۷

ابجد صغیر ۱,۵۴۳

تعداد حروف ۴۸۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۴

غزل بعدی غزل شماره ۱۶

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ