غزل شماره ۱۴ حافظ: گفتم ای سلطانِ خوبان رحم کن بر این غریب + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۴ حافظ
گفتم ای سلطانِ خوبان رحم کن بر این غریب
❖
گفت در دنبالِ دل، رَه گُم کُنَد مسکین غریب
گفتمش مَگذر زمانی، گفت معذورم بدار
❖
خانه پروردی چه تاب آرد غم چندین غریب
خفته بر سنجابِ شاهی نازنینی را چه غم؟
❖
گر ز خار و خاره سازد بستر و بالین غریب
ای که در زنجیرِ زلفت جایِ چندین آشناست
❖
خوش فتاد آن خالِ مشکین بر رخِ رنگین غریب
می‌نماید عکسِ مِی، در رنگِ رویِ مَه وَشَت
❖
همچو برگِ ارغوان بر صفحهٔ نسرین، غریب
بس غریب افتاده است آن مور خَط، گِردِ رُخت
❖
گرچه نَبوَد در نگارستان، خطِ مشکین غریب
گفتم ای شامِ غریبان طُرِّهٔ شبرنگِ تو
❖
در سحرگاهان حذر کن چون بنالد این غریب
گفت حافظ آشنایان در مقامِ حیرتند
❖
دور نَبوَد گر نشیند خسته و مسکین غریب
✨ نتیجه فال غزل ۱۴ حافظ
این غزل نشان‌دهنده سختی‌ها و سرگشتگی‌های مسیر عشق است. حافظ به شما یادآوری می‌کند که در راه رسیدن به مقصود، تحمل رنج و غربت طبیعی است و نباید انتظار داشت همه شرایط به کام شما باشد. با صبر، بردباری و استقامت در برابر مشکلات، سرانجام به آرامش خواهید رسید و نباید از سختی راه ناامید شوید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از زیباترین گفت‌وگوهای شاعرانه حافظ با معشوق است که در قالب مناظره شکل گرفته است. شاعر از غربت و رنج خود در راه عشق گلایه می‌کند و معشوق با پاسخ‌های رندانه و حکیمانه، تفاوت عالم ناز و نیاز را یادآور می‌شود و در نهایت بیان می‌کند که سرگشتگی و حیرت، مقام مشترک تمام عاشقان این راه است.
معنی بیت به بیت غزل
گفتم ای سلطانِ خوبان رحم کن بر این غریب | گفت در دنبالِ دل، رَه گُم کُنَد مسکین غریب
بیت ۱
به معشوق گفتم: ای پادشاه زیبارویان، بر منِ غریب و دورافتاده رحم کن. پاسخ داد: کسی که کورکورانه به دنبال دل و هوس خود برود، مسکین و سرگشته و راه گم‌کرده خواهد شد.
گفتمش مَگذر زمانی، گفت معذورم بدار | خانه پروردی چه تاب آرد غم چندین غریب
بیت ۲
به او گفتم اندکی درنگ کن و مگذر؛ پاسخ داد عذرم را بپذیر، زیرا شخص نازپرورده و راحت‌طلب، طاقت تحمل بار سنگین غم غریبان و دلشکستگان را ندارد.
خفته بر سنجابِ شاهی نازنینی را چه غم؟ | گر ز خار و خاره سازد بستر و بالین غریب
بیت ۳
کسی که در بستر نرم پوست سنجاب شاهانه آرمیده است، چه دردی از حال غریب بی‌چاره‌ای دارد که بالین و بستر خود را از خار و سنگ سخت خارا می‌سازد؟
ای که در زنجیرِ زلفت جایِ چندین آشناست | خوش فتاد آن خالِ مشکین بر رخِ رنگین غریب
بیت ۴
ای کسی که در حلقه زنجیر زلفت عاشقان و آشنایان زیادی گرفتارند، آن خال سیاه و عطرآگین تو چه زیبا و دلنشین بر چهره زیبای تو نشسته است.
می‌نماید عکسِ مِی، در رنگِ رویِ مَه وَشَت | همچو برگِ ارغوان بر صفحهٔ نسرین، غریب
بیت ۵
بازتاب شراب قرمز در چهره ماهاتش تو مانند برگ ارغوان سرخ‌رنگی است که غریبانه و زیبا بر صفحه گل نسرین سفید نشسته باشد.
بس غریب افتاده است آن مور خَط، گِردِ رُخت | گرچه نَبوَد در نگارستان، خطِ مشکین غریب
بیت ۶
خط و موهای لطیف و نوپدید گرداگرد چهره‌ات بسیار غریب و تنها جلوه می‌کند، هرچند وجود خط مشکین در نگارستان زیبایی نگارنده امری طبیعی است.
گفتم ای شامِ غریبان طُرِّهٔ شبرنگِ تو | در سحرگاهان حذر کن چون بنالد این غریب
بیت ۷
گفتم موی شب‌رنگ تو همچون شام غریبان تاریک است؛ از آه و ناله سحرگاهی این عاشق غریب بترس و برحذر باش که اثرگذار است.
گفت حافظ آشنایان در مقامِ حیرتند | دور نَبوَد گر نشیند خسته و مسکین غریب
بیت ۸
معشوق پاسخ داد: ای حافظ، حتی عاشقان آشنا و دیرینه نیز در حیرت و سرگشتگی به سر می‌برند؛ پس هیچ بعید نیست اگر یک غریب خسته و مسکین نیز گمگشته بنشیند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
سنجاب شاهی
پوستین یا زیراندازی گران‌بها از پوست سنجاب که مخصوص پادشاهان بود.
خاره
سنگ سخت و خارا.
طرّه
دسته مویی که بر پیشانی می‌ریزند.
مور خط
خط و موهای لطیف و باریکی که در ابتدای جوانی گرداگرد صورت می‌روید.
نگارستان
کارگاه نقاشی، نگارخانه و استعاره از چهره زیبا.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«همچو برگِ ارغوان بر صفحهٔ نسرین، غریب»
تشبیه عکس می روی چهره به برگ ارغوان روی گل سفید نسرین.
تضاد
«آشنا و غریب»
به کارگیری واژگان آشنا و غریب در بیت پایانی برای ایجاد تقم فکری.
کنایه
«در دنبال دل ره گم کردن»
کنایه از پیروی از هواهای نفسانی و گمراه شدن در راه عشق.
حسن تعلیل
«خفته بر سنجاب شاهی نازنینی را چه غم...»
توجه دادن به بی‌نیازی معشوق از رنج عاشق به دلیل تفاوت در موقعیت و رفاه.
تناسب
«خار و خاره، بستر و بالین»
جمع‌آوری واژگان مرتبط با بستر و بیابانی و خشن در بیت سوم.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۵۳,۴۷۲
ابجد وسیط
۲,۱۵۴
ابجد صغیر
۱,۴۷۹
تعداد حروف
۴۴۹
نظرات
ارسال یک نظر