غزل شماره ۲۹۲ حافظ: قسم به حشمت و جاه و جلالِ شاه شجاع + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۹۲ حافظ

قسم به حشمت و جاه و جلالِ شاه شجاع

❖

که نیست با کَسَم از بهرِ مال و جاه نزاع

شرابِ خانگیم بس مِیِ مُغانِه بیار

❖

حریفِ باده رسید ای رفیقِ توبه وِداع

خدای را به مِی‌ام شست و شویِ خِرقه کنید

❖

که من نمی‌شِنَوَم بویِ خیر از این اوضاع

ببین که رقص‌کُنان می‌رود به نالهٔ چنگ

❖

کسی که رُخصه نفرمودی اِسْتِماعِ سَماع

به عاشقان نظری کن به شُکرِ این نعمت

❖

که من غلامِ مطیعم، تو پادشاهِ مُطاع

به فیضِ جرعهٔ جامِ تو تشنه‌ایم، ولی

❖

نمی‌کنیم دلیری نمی‌دهیم صُداع

جبین و چهرهٔ حافظ خدا جدا مَکُناد

❖

ز خاکِ بارگه کبریایِ شاه شجاع

✨ نتیجه فال غزل ۲۹۲ حافظ

ای صاحب فال، زمان رهایی از ریا و ظاهرسازی است. با صداقت و خلوص نیت قدم بردار و از دوستی یاران واقعی بهره‌مند شو. به اطرافیان حسود بی‌اعتنا باش و با توکل بر لطف الهی، بدون گستاخی به اهدافت خواهی رسید. این دوره، فرصتی برای شادمانی و صداقت است.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل با سوگند به شکوه شاه شجاع آغاز می‌شود و شاعر بی‌اعتنایی خود را به مال و مقام اعلام می‌کند. حافظ دعوت به باده‌نوشی ناب (می مغانه) و ترک زهد ریایی می‌کند، چرا که از اوضاع موجود ناامید است و شاهد ریاکاری کسانی است که پیشتر سماع را حرام می‌دانستند و اکنون خود به رقص مشغولند. او خود را بندهٔ فرمانبردار شاه می‌داند و با تواضع، تشنهٔ فیض اوست. غزل با دعایی برای بقای ارادت حافظ به شاه شجاع به پایان می‌رسد که نشان‌دهندهٔ ستایش از پادشاه و در عین حال، نقدی ظریف بر نفاق زمانه و دعوت به رندی و حقیقت‌جویی است.

معنی بیت به بیت غزل

قسم به حشمت و جاه و جلالِ شاه شجاع | که نیست با کَسَم از بهرِ مال و جاه نزاع

بیت ۱ به شکوه، مقام و عظمت شاه شجاع سوگند می‌خورم که من برای مال دنیا و مقام با هیچ‌کس دعوا و ستیزه ندارم و بی‌نیاز از تعلقات مادی هستم.

شرابِ خانگیم بس مِیِ مُغانِه بیار | حریفِ باده رسید ای رفیقِ توبه وِداع

بیت ۲ دیگر شراب خانگی برایم کافی است؛ شراب ناب و اصیل مغان را بیاور. یار باده‌نوش و هم‌راز ما از راه رسید، پس ای توبه و پرهیزگاری (ریاکارانه)، با تو خداحافظی می‌کنم.

خدای را به مِی‌ام شست و شویِ خِرقه کنید | که من نمی‌شِنَوَم بویِ خیر از این اوضاع

بیت ۳ به خاطر خدا، خرقه (لباس زهد و ریا) مرا با شراب بشویید و مرا غرق در باده کنید؛ چرا که من از این اوضاع و احوال موجود هیچ بوی خیر و خوشی به مشامم نمی‌رسد.

ببین که رقص‌کُنان می‌رود به نالهٔ چنگ | کسی که رُخصه نفرمودی اِسْتِماعِ سَماع

بیت ۴ ببین که چگونه کسی که پیش از این اجازهٔ شنیدن موسیقی و رقص (سماع) را نمی‌داد، اکنون خود با نوای چنگ به رقص و پایکوبی مشغول است.

به عاشقان نظری کن به شُکرِ این نعمت | که من غلامِ مطیعم، تو پادشاهِ مُطاع

بیت ۵ (خطاب به شاه شجاع یا معشوق) به شکرانه این نعمت و قدرت که به تو عطا شده، نظری هم به عاشقان خود کن. من بندهٔ فرمانبردار تو هستم و تو پادشاهی هستی که فرمانش اطاعت می‌شود.

به فیضِ جرعهٔ جامِ تو تشنه‌ایم، ولی | نمی‌کنیم دلیری نمی‌دهیم صُداع

بیت ۶ ما تشنهٔ بهره‌مند شدن از یک جرعه از جام فیض و لطف تو هستیم، اما نه گستاخی می‌کنیم و نه دردسر و مزاحمتی برایت ایجاد می‌نماییم.

جبین و چهرهٔ حافظ خدا جدا مَکُناد | ز خاکِ بارگه کبریایِ شاه شجاع

بیت ۷ خداوند هرگز پیشانی و روی حافظ را از خاک درگاه باشکوه و با عظمت شاه شجاع دور نکند (دعایی برای بقای ارتباط و دلبستگی).

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

حشمت شکوه، عظمت، بزرگی.

مِیِ مُغانِه شراب ناب و خالص که در میخانه‌های زرتشتیان (مغان) تهیه می‌شد؛ کنایه از شراب پاک و اصیل در مقابل شراب خانگی.

وِداع خداحافظی، بدرود گفتن.

اِسْتِماعِ سَماع گوش دادن به آواز و موسیقی (که در زمان حافظ توسط برخی زاهدان حرام شمرده می‌شد).

صُداع ایهام دارد: هم به معنی سردرد (ناشی از باده‌نوشی) و هم به معنی ایجاد مزاحمت و دردسر.

مُطاع کسی که فرمانش اطاعت شود، فرمانروا.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

کنایه «خدای را به مِی‌ام شست و شویِ خِرقه کنید»

کنایه از ترک زهد ریایی و ظاهرسازی و روی آوردن به مستی و بی‌بندوباری در مفهوم عرفانی یا آزادی از قید و بندهای ظاهری.

تضاد «من غلامِ مطیعم، تو پادشاهِ مُطاع»

تضاد بین 'غلام مطیع' (بنده فرمانبردار) و 'پادشاه مطاع' (فرمانروای مطلق) که به رابطه عاشق و معشوق یا بنده و خدا (یا پادشاه) اشاره دارد و بر تفاوت مقام تأکید می‌کند.

تشخیص «ای رفیقِ توبه وِداع»

توبه که یک مفهوم انتزاعی است، به شکل یک 'رفیق' انسانی درآمده است که می‌توان با او خداحافظی کرد.

ایهام «نمی‌دهیم صُداع»

کلمه 'صداع' هم به معنی سردرد ناشی از شراب و هم به معنی ایجاد مزاحمت و دردسر است.

تناسب «شراب، می، باده، جام، جرعه»

استفاده از واژگانی که از نظر معنایی با یکدیگر مرتبط هستند و فضای باده‌نوشی و میگساری را در شعر ایجاد می‌کنند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۷,۶۳۷

ابجد وسیط ۱,۶۹۹

ابجد صغیر ۱,۱۷۷

تعداد حروف ۳۵۲

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۹۱

غزل بعدی غزل شماره ۲۹۳

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ