غزل شماره ۱۱۸ حافظ: آن کس که به دست جام دارد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۱۸ حافظ

آن کس که به دست جام دارد

❖

سلطانیِ جَم مُدام دارد

آبی که خِضِر حیات از او یافت

❖

در میکده جو‌ که جام دارد

سررشتهٔ جان به جام بگذار

❖

کاین رشته از او نظام دارد

ما و مِی و زاهدان و تقوا

❖

تا یار، سرِ کدام دارد

بیرون ز لبِ تو ساقیا نیست

❖

در دور، کسی که کام دارد

نرگس، همه شیوه‌های مستی

❖

از چشمِ خوشت به وام دارد

ذکرِ رخ و زلف تو دلم را

❖

وردی‌ست که صبح و شام دارد

بر سینهٔ ریشِ دردمندان

❖

لعلت نمکی تمام دارد

در چاهِ ذَقَن چو حافظ ای جان

❖

حُسنِ تو دو صد غلام دارد

✨ نتیجه فال غزل ۱۱۸ حافظ

این فال نویدبخش رسیدن به سعادت حقیقی و آرامش درون است. اگر دست از تعلقات ظاهری برداری و جان خود را به منبع عشق و معرفت بسپاری، سلطنت دل را به دست خواهی آورد. ناامید نباش که گشایش کارها در گرو توکل و صبوری است.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از لطیف‌ترین سروده‌های حافظ در ستایش عشق، می و مستی است. شاعر در این اثر با بیانی عارفانه، جام شراب را برتر از پادشاهی جمشید و آب حیات خضر می‌داند و تفاوت میان راه رندان مست و زاهدان خشک‌اندیش را به داوری معشوق می‌سپارد. در ادامه، زیبایی‌های ظاهری معشوق از جمله چشمان مست، لب نمکین و چاه زنخدان را ستوده و خود را شیفته و اسیر این جمال الهی معرفی می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

آن کس که به دست جام دارد | سلطانیِ جَم مُدام دارد

بیت ۱ کسی که پیاله باده در دست دارد، همواره پادشاهی و شکوه جمشید را برای خود محفوظ دارد.

آبی که خِضِر حیات از او یافت | در میکده جو‌ که جام دارد

بیت ۲ آن آب حیاتی که حضرت خضر از آن به زندگی جاودانه رسید را در می‌کده و در میان جام باده جستجو کن.

سررشتهٔ جان به جام بگذار | کاین رشته از او نظام دارد

بیت ۳ اختیار و تدبیر جان خود را به جام شراب بسپار، زیرا جان آدمی از باده نظم و سامان می‌پذیرد.

ما و مِی و زاهدان و تقوا | تا یار، سرِ کدام دارد

بیت ۴ کار ما شراب‌خواری است و کار زاهدان پارسایی؛ تا در نهایت معشوق ازلی میل به کدام یک داشته باشد.

بیرون ز لبِ تو ساقیا نیست | در دور، کسی که کام دارد

بیت ۵ ای ساقی، در این روزگار هیچ‌کس جز به واسطه لب‌های شکرخوار تو به کام دل و آرزویش نمی‌رسد.

نرگس، همه شیوه‌های مستی | از چشمِ خوشت به وام دارد

بیت ۶ گل نرگس تمام ناز و کرشمه‌های مستی خود را از چشمان زیبا و مدهوش‌کننده تو به قرض گرفته است.

ذکرِ رخ و زلف تو دلم را | وردی‌ست که صبح و شام دارد

بیت ۷ یاد کردن از چهره زیبا و گیسوی دل‌فریب تو، ورد زبان دل من است که شب و روز آن را تکرار می‌کند.

بر سینهٔ ریشِ دردمندان | لعلت نمکی تمام دارد

بیت ۸ لب لعل و سرخ‌رنگ تو بر سینه مجروح و زخمی عاشقان، نمک‌سایی می‌کند و بر درد آنان می‌افزاید.

در چاهِ ذَقَن چو حافظ ای جان | حُسنِ تو دو صد غلام دارد

بیت ۹ ای جان معشوق، حسن و زیبایی تو در چاه زنخدان (گودی چانه)، دو صد غلام و عاشق گرفتار همچون حافظ دارد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

مُدام پیوسته، همیشه؛ همچنین نامی برای شراب

خضر نام پیامبری که به آب حیات دست یافت و عمر جاودانی گرفت

دور گردش پیاله در مجلس می‌خواری یا روزگار و زمانه

نرگس گلی که در ادبیات نماد چشم مست و نیمه‌خمار است

ورد ذکر و دعایی که پیوسته و مرتب خوانده شود

ریش زخمدار، مجروح

ذَقَن چانه، زنخ

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تلمیح «آبی که خضر حیات از او یافت / در میکده جو که جام دارد»

اشاره به داستان جستجوی خضر نبی به دنبال آب حیات.

تشبیه «نرگس، همه شیوه‌های مستی / از چشمِ خوشت به وام دارد»

چشمان معشوق به نرگس مست تشبیه شده است.

ایهام «سلطانیِ جَم مُدام دارد»

واژه مدام هم به معنی همیشه و هم به معنی شراب است.

تضاد «ما و مِی و زاهدان و تقوا»

تضاد میان می‌خواری رندان و تقوای زاهدان.

حسن تعلیل «بر سینهٔ ریشِ دردمندان / لعلت نمکی تمام دارد»

شاعر نمکین بودن لب معشوق را علتی برای سوزاندن و داغ‌تر کردن زخم عاشقان می‌داند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۶,۵۳۴

ابجد وسیط ۱,۴۴۸

ابجد صغیر ۱,۰۷۳

تعداد حروف ۳۱۹

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۱۷

غزل بعدی غزل شماره ۱۱۹

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ