غزل شماره ۱۱۷ حافظ: دل ما به دور رویت ز چمن فراغ دارد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۱۷ حافظ
دل ما به دور رویت ز چمن فَراغ دارد
❖
که چو سرو پایبند است و چو لاله داغ دارد
سرِ ما فرونیآید به کمانِ ابروی کَس
❖
که درون گوشه‌گیران، ز جهان فَراغ دارد
ز بنفشه تاب دارم که ز زلفِ او زند دم
❖
تو سیاهِ کم‌بها بین، که چه در دِماغ دارد!
به چمن خرام و بنگر برِ تختِ گل که لاله
❖
به ندیمِ شاه مانَد که به کف ایاغ دارد
شبِ ظلمت و بیابان، به کجا توان رسیدن؟
❖
گر نه شمعِ روی‌ات به رَهَم چراغ دارد
من و شمعِ صبح‌گاهی سِزَد ار به هم بِگرییم
❖
که بسوختیم و از ما بتِ ما فراغ دارد
سِزَدم چو ابرِ بهمن که بر این چمن بِگریَم
❖
طرب آشیانِ بلبل، بنگر که زاغ دارد
سرِ درسِ عشق دارد دلِ دردمند حافظ
❖
که نه خاطرِ تماشا نه هوای باغ دارد
✨ نتیجه فال غزل ۱۱۷ حافظ
این فال نشان‌دهنده وفاداری، پایداری در عشق و رهایی از تعلقات مادی است. اگر در کار خود دچار سختی و تاریکی شده‌اید، با پناه بردن به معنویت و درون‌نگری، راه نجات را خواهید یافت. ناامید نباشید و به درس عشق و وفاداری ادامه دهید تا به سرمنزل مقصود برسید.
خلاصه و مفهوم غزل
حافظ در این غزل با بیانی لطیف از وفاداری عمیق خود به معشوق سخن می‌گوید. او خود را به خاطر عشق یار از جاذبه‌های مادی چمن دنیا بی‌نیاز می‌داند و با گلایه از مدعیان دروغین و جایگزینی نااهلان به جای اهلان، تنها راه نجات در این مسیر تاریک را نور محبت یار و آموختن درس حقیقی عشق معرفی می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
دل ما به دور رویت ز چمن فَراغ دارد | که چو سرو پایبند است و چو لاله داغ دارد
بیت ۱
دل ما در زمانه جلوه رخسار تو، از چمن و گلزار بی‌رغبت و آسوده است؛ زیرا مانند سرو پایبند عشق توست و چون لاله داغ‌دار و دردمند است.
سرِ ما فرونیآید به کمانِ ابروی کَس | که درون گوشه‌گیران، ز جهان فَراغ دارد
بیت ۲
سر تسلیم در برابر کمان ابروی هیچ‌کس فرود نمی‌آوریم؛ چرا که دل و درون خلوت‌نشینان و عاشقان از تعلقات دنیا آزاد و آسوده است.
ز بنفشه تاب دارم که ز زلفِ او زند دم | تو سیاهِ کم‌بها بین، که چه در دِماغ دارد!
بیت ۳
از بنفشه خشمگین و آدرمزده‌ام که ادعا می‌کند زیبایی‌اش مانند زلف یار است؛ این سیاه‌روی بی‌ارزش را ببین چه خیال‌ها و غرور بزرگی در سر دارد.
به چمن خرام و بنگر برِ تختِ گل که لاله | به ندیمِ شاه مانَد که به کف ایاغ دارد
بیت ۴
به چمن قدم بگذار و کنار تخت گل سرخ را نگاه کن که گل لاله مانند همنشین و خدمتکار شاه، جامی از شراب در دست دارد.
شبِ ظلمت و بیابان، به کجا توان رسیدن؟ | گر نه شمعِ روی‌ات به رَهَم چراغ دارد
بیت ۵
در این شب تاریک و بیابان بی‌انتهای زندگی، چگونه می‌توان به مقصد رسید، مگر آن که شمع رخسار تو چراغ راهنمای من باشد.
من و شمعِ صبح‌گاهی سِزَد ار به هم بِگرییم | که بسوختیم و از ما بتِ ما فراغ دارد
بیت ۶
من و شمع سحرگاهی شایسته است که به حال یکدیگر بگرییم؛ زیرا تمام شب سوختیم و معشوق ما هیچ اعتنا و توجهی به ما نکرد.
سِزَدم چو ابرِ بهمن که بر این چمن بِگریَم | طرب آشیانِ بلبل، بنگر که زاغ دارد
بیت ۷
سزاوار است که مانند ابر باران‌زای زمستان بر این چمن بگریم، زیرا ببین که آشیانه شادی‌بخش بلبل اکنون در تصاحب زاغ و کلاغ افتاده است.
سرِ درسِ عشق دارد دلِ دردمند حافظ | که نه خاطرِ تماشا نه هوای باغ دارد
بیت ۸
دل دردمند و عاشق‌پیشه حافظ تنها هوس آموختن درس عشق را در سر دارد و دیگر میل و خاطری به تفریح، تماشا و گردش در باغ ندارد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
فراغ
آسودگی، فراغت، رهایی و بی‌نیازی
ایاغ
جام شراب، پیاله و کاسه باده‌خواری
تاب دارم
برآشفته و خشمگین هستم، دل‌تنگ و بیقرارم
دماغ
سر، مغز، کنایه از هوا و هوس، غرور و خیال‌پردازی
ابر بهمن
ابر باران‌زا و پرآب ماه بهمن در فصل زمستان
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«که چو سرو پایبند است و چو لاله داغ دارد»
تشبیه دل عاشق به سرو در پایداری و به لاله در داشتن داغ و سوز درون.
ایهام
«که درون گوشه‌گیران، ز جهان فراغ دارد»
واژه گوشه‌گیران هم به معنای خلوت‌نشینان و عاشقان است و هم به گوشه‌های کمان در تیراندازی اشاره دارد.
تضاد
«شب ظلمت و بیابان ... شمع روی‌ات»
تضاد میان تاریکی (شب و ظلمت و بیابان) و روشنایی (شمع و چراغ).
تشخیص
«تو سیاه کم‌بها بین، که چه در دماغ دارد»
نسبت دادن خیال‌پردازی و غرور به گل بنفشه (سیاه کم‌بها).
مراعات نظیر
«به چمن خرام و بنگر برِ تختِ گل که لاله...»
آوردن کلمات مرتبط با طبیعت و گلزار مانند چمن، گل و لاله در یک بیت.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۵,۰۱۳
ابجد وسیط
۱,۹۳۵
ابجد صغیر
۱,۳۹۸
تعداد حروف
۴۲۵
نظرات
ارسال یک نظر