غزل شماره ۴۶۱ حافظ: کَتَبتُ قِصَّةَ شَوقی و مَدمَعی باکی + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۶۱ حافظ
کَتَبتُ قِصَّةَ شَوقی و مَدمَعی باکی
❖
بیا که بی تو به جان آمدم ز غمناکی
بسا که گفته‌ام از شوق با دو دیدهٔ خود
❖
أیا مَنازِلَ سَلمیٰ فَأینَ سَلماکِ؟
عجیب واقعه‌ای و غریب حادثه‌ای
❖
أنَا اصْطَبَرتُ قَتیلاً و قاتِلی شاکی
که را رسد که کند عیب دامن پاکت؟
❖
که همچو قطره که بر برگ گل چکد پاکی
ز خاک پای تو داد آب، روی لاله و گل
❖
چو کِلک صُنع رقم زد به آبی و خاکی
صبا عبیرفشان گشت ساقیا برخیز
❖
و هاتِ شَمسَةَ کَرْمٍ مُطَیَّبٍ زاکی
دَعِ التَّکاسُلَ تَغْنَمْ فَقَد جَری مَثَلٌ
❖
که زادِ راهروان چستی است و چالاکی
اثر نماند ز من بی شمایلت، آری
❖
أرَی مَآثِرَ مَحیایَ مِن مُحَیّاکِ
ز وصف حسن تو حافظ چگونه نطق زند؟
❖
که همچو صنع خدایی ورای ادراکی
✨ نتیجه فال غزل ۴۶۱ حافظ
این فال نشان‌دهنده عشق عمیق و دوری از تنبلی است. برای رسیدن به مقصود باید با چالاکی و اراده تلاش کنید. ناامیدی را از خود دور سازید که روزنه امید به زودی گشوده خواهد شد.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل ملمع (ترکیبی از فارسی و عربی) از سروده‌های شورانگیز حافظ است که در فراق و شوق معشوق سروده شده است. شاعر با زبانی آکنده از درد فراق و شگفتی از رفتار معشوق، از پاکی بی‌نظیر او سخن می‌گوید و در نهایت تأکید می‌کند که حیات و بقای عاشق وابسته به رخسار یار است و وصف زیبایی او در حد ادراک گنجایش ندارد.
معنی بیت به بیت غزل
کَتَبتُ قِصَّةَ شَوقی و مَدمَعی باکی | بیا که بی تو به جان آمدم ز غمناکی
بیت ۱
داستان اشتیاق و دلتنگی خود را نوشتم در حالی که چشمانم گریان بود؛ بیا که در فراق تو از شدت غم و اندوه به ستوه آمده‌ام.
بسا که گفته‌ام از شوق با دو دیدهٔ خود | أیا مَنازِلَ سَلمیٰ فَأینَ سَلماکِ؟
بیت ۲
چه بسیار که از روی شوق و اشتیاق با چشمان خود گفتم: ای منزلگاه‌های سلمی، پس سلمای شما کجاست؟
عجیب واقعه‌ای و غریب حادثه‌ای | أنَا اصْطَبَرتُ قَتیلاً و قاتِلی شاکی
بیت ۳
چه واقعه و حادثه عجیبی است که منِ کشته‌شده صبر پیشه کرده‌ام، اما قاتل من شاکی و گله‌مند است.
که را رسد که کند عیب دامن پاکت؟ | که همچو قطره که بر برگ گل چکد پاکی
بیت ۴
چه کسی جرئت و توان آن را دارد که به دامن پاک تو ایراد بگیرد، در حالی که تو مانند قطره شبنمی هستی که بر برگ گل می‌چکد و سراپا پاکی.
ز خاک پای تو داد آب، روی لاله و گل | چو کِلک صُنع رقم زد به آبی و خاکی
بیت ۵
هنگامی که قلم آفرینش، جهان آب و خاک را رقم زد و آفرید، از خاک پای تو به لاله و گل صفا و زیبایی بخشید.
صبا عبیرفشان گشت ساقیا برخیز | و هاتِ شَمسَةَ کَرْمٍ مُطَیَّبٍ زاکی
بیت ۶
باد صبا مشک‌افشان و معطر گشته است، پس ای ساقی برخیز و شراب درخشان، خوشبو و پاکیزه را بیاور.
دَعِ التَّکاسُلَ تَغْنَمْ فَقَد جَری مَثَلٌ | که زادِ راهروان چستی است و چالاکی
بیت ۷
تنبلی و کاهلی را رها کن تا سود ببری؛ زیرا در مثلی آمده است که توشه و زاد راه پویندگان راه حق، چابکی و چالاکی است.
اثر نماند ز من بی شمایلت، آری | أرَی مَآثِرَ مَحیایَ مِن مُحَیّاکِ
بیت ۸
آری، بدون چهره و شمایل تو اثری از من باقی نمی‌ماند؛ چرا که من آثار زندگی و حیات خود را در رخسار تو می‌بینم.
ز وصف حسن تو حافظ چگونه نطق زند؟ | که همچو صنع خدایی ورای ادراکی
بیت ۹
حافظ چگونه می‌تواند زیبایی و حسن تو را توصیف کند، در حالی که تو همچون آفرینش خداوندی، فراتر از درک و فهم بشر هستی.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
مدمع
جای اشک، چشم گریان
سلمی
نام معشوقه‌ای در ادب عربی، کنایه از معشوق ازلی
عبیرفشان
پخش‌کننده بوی خوش و مشک‌بیز
شمسة کرم
آفتاب تاک، کنایه از شراب درخشان و سرخ رنگ
تکاسل
تنبلی، سستی و کاهلی ورزیدن
محیا
صورت، رخسار یا زندگی و حیات
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«که همچو قطره که بر برگ گل چکد پاکی»
پاکدامنی معشوق به قطره شبنم روی برگ گل تشبیه شده است.
تضاد
«أنَا اصْطَبَرتُ قَتیلاً و قاتِلی شاکی»
تضاد میان صبوری مقتول و شکایت قاتل برای برجسته‌سازی مضمون غزل.
حسن تعلیل
«ز خاک پای تو داد آب، روی لاله و گل»
دلیل طراوت و زیبایی لاله و گل را تاثیر خاک پای معشوق دانسته است.
ایهام تناسب
«أرَی مَآثِرَ مَحیایَ مِن مُحَیّاکِ»
واژه محیا در دو معنای چهره و حیات به کار رفته که به زیبایی با هم تناسب دارند.
مرادعات نظیر
«لاله و گل و عبیر و کرم»
گرد آوردن واژگانی که به نوعی با هم سنخیت و تناسب معنایی دارند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۹,۴۴۰
ابجد وسیط
۲,۰۷۴
ابجد صغیر
۱,۳۰۶
تعداد حروف
۴۱۷
نظرات
ارسال یک نظر