غزل شماره ۴۶۲ حافظ: یا مُبْسِماً یُحاکي دُرْجاً مِنَ اللِّآلي + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۶۲ حافظ
یا مُبْسِماً یُحاکي دُرْجاً مِنَ اللِّآلي
❖
یا رب چه درخور آمد گِردَش خط هلالی
حالی خیال وصلت خوش می‌دهد فریبم
❖
تا خود چه نقش بازد این صورت خیالی
می ده که گرچه گشتم نامه‌سیاه عالم
❖
نومید کی توان بود از لطف لایزالی
ساقی بیار جامی و از خلوتم برون کش
❖
تا در به در بگردم قَلّاش و لااُبالی
از چار چیز مگذر گر عاقلی و زیرک
❖
امن و شرابِ بی‌غش، معشوق و جای خالی
چون نیست نقش دوران در هیچ حالْ ثابت
❖
حافظ مکن شکایت تا می خوریم حالی
صافیست جام خاطر در دور آصف عهد
❖
قُمْ فَاسْقِني رَحیقاً أَصْفیٰ مِنَ الزُّلالِ
اَلْمُلْکُ قَد تَباهیٰ مِن جِدِّهِ و جَدِّه
❖
یا رب که جاودان باد این قدر و این معالی
مسندفروز دولت، کانِ شکوه و شوکت
❖
برهان ملک و ملت بونصر بوالمعالی
✨ نتیجه فال غزل ۴۶۲ حافظ
این فال نویدبخش رحمت و گشایش در کارهاست. اگرچه ممکن است گناهکار یا دردمند باشی، اما هرگز از لطف بی‌کران الهی ناامید مباش. روزگار ناپایدار است، پس غم دنیا را مخور و از لحظات خوش زندگی در کنار دوستان و یاران غافل مشو.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل ترکیبی از مضامین عارفانه، رندانه و مدح است. حافظ ابتدا از زیبایی دلنشین معشوق و امید به وصل او سخن می‌گوید، سپس با اشاره به بخشش الهی، دعوت به باده‌نوشی و بی‌قیدی نسبت به غم‌های جهان می‌کند. او یادآور می‌شود که دوران عمر ثابت نیست و در بیت‌های پایانی نیز به مدح وزیر وقت، خواجه بونصر بوالمعالی می‌پردازد.
معنی بیت به بیت غزل
یا مُبْسِماً یُحاکي دُرْجاً مِنَ اللِّآلي | یا رب چه درخور آمد گِردَش خط هلالی
بیت ۱
ای تبسم‌کننده‌ای که دندان‌هایت به صندوقچه‌ای از مروارید می‌ماند؛ پروردگارا، خطِ موی باریک و هلالی دور لب‌هایت چقدر زیبا و متناسب قرار گرفته است.
حالی خیال وصلت خوش می‌دهد فریبم | تا خود چه نقش بازد این صورت خیالی
بیت ۲
در این حالت، خیالِ پیوند با تو مرا به خوشی فریب می‌دهد؛ تا ببینم این تصویر خیالی در نهایت چه سرنوشت و نقشی را رقم خواهد زد.
می ده که گرچه گشتم نامه‌سیاه عالم | نومید کی توان بود از لطف لایزالی
بیت ۳
شراب بده که گرچه به خاطر گناهانم نامه‌سیاه‌ترینِ عالم شده‌ام، اما هرگز نمی‌توان از لطف و رحمت جاودان خداوند ناامید بود.
ساقی بیار جامی و از خلوتم برون کش | تا در به در بگردم قَلّاش و لااُبالی
بیت ۴
ای ساقی جامی بیاور و مرا از کنج تنهایی و زهد بیرون بکش تا همچون رندانِ قلّاش و بی‌پروا، در کوی و برزن سرگردان شوم.
از چار چیز مگذر گر عاقلی و زیرک | امن و شرابِ بی‌غش، معشوق و جای خالی
بیت ۵
اگر آدم عاقل و زیرکی هستی، از این چهار نعمت دست نکش: امنیت، شراب ناب و خالص، یار و معشوق، و خلوتگاهی برای خوش‌گذرانی.
چون نیست نقش دوران در هیچ حالْ ثابت | حافظ مکن شکایت تا می خوریم حالی
بیت ۶
ای حافظ، چون اوضاع روزگار در هیچ حالی ثابت و پایدار نمی‌ماند، گله و شکایت مکن و تا فرصت هست به باده‌نوشی بپرداز.
صافیست جام خاطر در دور آصف عهد | قُمْ فَاسْقِني رَحیقاً أَصْفیٰ مِنَ الزُّلالِ
بیت ۷
در زمانهٔ وزارت آصفِ دوران، ضمیر و خاطر مردم صاف و بی‌غش است؛ پس برخیز و مرا از شراب خالصی که از آب زلال هم شفاف‌تر است، سیراب کن.
اَلْمُلْکُ قَد تَباهیٰ مِن جِدِّهِ و جَدِّه | یا رب که جاودان باد این قدر و این معالی
بیت ۸
پادشاهی و کشور به خاطر تلاش خود او و بخت نیک پدرانش به خود می‌بالد؛ پروردگارا، این مقام و بزرگی را جاودانه بدار.
مسندفروز دولت، کانِ شکوه و شوکت | برهان ملک و ملت بونصر بوالمعالی
بیت ۹
او کسی است که مسند دولت را رونق بخشیده، معدن جاه و جلال است و مایهٔ برهان و استواری کشور و ملت، یعنی همان خواجه بونصر بوالمعالی.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
مُبْسِم
تبسم‌کننده، لبخندزننده
دُرْج
صندوقچه کوچک جواهرات
لِآلي
مرواریدها
قَلّاش
رند، بی‌بندوبار، ملامت‌کش و بی‌پروا
لااُبالی
بی‌محابا، بی‌مبالات و بی‌اعتنا به قید و بندها
رحیق
شراب ناب و خالص
معالی
خصلت‌های والا، بزرگی‌ها و مقام‌های عالی
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«یا مُبْسِماً یُحاکي دُرْجاً مِنَ اللِّآلي»
تشبیه دندان‌های معشوق که هنگام خنده نمایان می‌شود به مرواریدهای درون صندوقچه.
ایهام
«مِن جِدِّهِ و جَدِّه»
واژه «جد» ایهام دارد؛ معنای اول کوشش و تلاش و معنای دوم پدربزرگ و نیاکان است.
تضاد
«نامه‌سیاه و لطف لایزالی»
تضاد میان سیاهی گناه (نامه‌سیاه) و بخشندگی بی‌نهایت الهی (لطف لایزالی).
مراعات نظیر
«امن و شرابِ بی‌غش، معشوق و جای خالی»
تناسب و ارتباط معنایی میان شراب، معشوق، جای خالی و امنیت برای بزم.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۳,۳۲۹
ابجد وسیط
۲,۲۳۱
ابجد صغیر
۱,۴۵۱
تعداد حروف
۴۵۴
نظرات
ارسال یک نظر