غزل شماره ۲۳۷ حافظ: نفس برآمد و کام از تو بر نمی‌آید + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۳۷ حافظ
نفس برآمد و کام از تو بر نمی‌آید
❖
فغان که بختِ من از خواب در نمی‌آید
صبا به چشمِ من انداخت خاکی از کویش
❖
که آبِ زندگیم در نظر نمی‌آید
قدِ بلندِ تو را تا به بَر نمی‌گیرم
❖
درختِ کام و مرادم به بَر نمی‌آید
مگر به رویِ دلارایِ یارِ ما ور نی
❖
به هیچ وجه دگر کار بر نمی‌آید
مقیمِ زلفِ تو شد دل که خوش سَوادی دید
❖
وز آن غریبِ بلاکش خبر نمی‌آید
ز شَستِ صدق گشادم هزار تیرِ دعا
❖
ولی چه سود یکی کارگر نمی‌آید
بسم حکایتِ دل هست با نسیمِ سحر
❖
ولی به بختِ من امشب سحر نمی‌آید
در این خیال به سر شد زمانِ عمر و هنوز
❖
بلایِ زلفِ سیاهت به سر نمی‌آید
ز بس که شد دلِ حافظ رمیده از همه کس
❖
کنون ز حلقهٔ زلفت به در نمی‌آید
✨ نتیجه فال غزل ۲۳۷ حافظ
این غزل نشان‌دهنده فراق، دلتنگی و چشم‌انتظاری طولانی است. نرسیدن به مراد و سختی روزگار نباید امید شما را قطع کند. با صبر، راستی و خلوص نیت به دعا پناه ببرید؛ زیرا سرانجام این شب تاریک به سحر وصل خواهد رسید و تلاش‌های صادقانه شما به بار خواهد نشست.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از شورانگیزترین سروده‌های حافظ در بیان درد هجران و ناکامی در وصال یار است. شاعر از بخت خواب‌آلود و تلاش‌های بی‌نتیجه خود شکایت می‌کند و خاک کوی معشوق را بر آب حیات ترجیح می‌دهد. او با توصیف دلباختگی خود و اقامت دل در زلف سیاه معشوق، از دوری گزیدن از خلق و پناه بردن به دامن عشق سخن می‌گوید و فضایی سرشار از حسرت، اشتیاق و پایداری در راه عشق را به تصویر می‌کشد.
معنی بیت به بیت غزل
نفس برآمد و کام از تو بر نمی‌آید | فغان که بختِ من از خواب در نمی‌آید
بیت ۱
جانم به لب رسید و به آرزویم از تو نرسیدم، فریاد که بخت خفته‌ی من بیدار نمی‌شود.
صبا به چشمِ من انداخت خاکی از کویش | که آبِ زندگیم در نظر نمی‌آید
بیت ۲
باد صبا خاکی از کوی یار به چشمم انداخت که پس از آن، آب حیات نیز در نظرم بی‌ارزش شده است.
قدِ بلندِ تو را تا به بَر نمی‌گیرم | درختِ کام و مرادم به بَر نمی‌آید
بیت ۳
تا زمانی که قامت رعنای تو را در آغوش نکشم، درخت آرزوهای من به ثمر نمی‌نشیند.
مگر به رویِ دلارایِ یارِ ما ور نی | به هیچ وجه دگر کار بر نمی‌آید
بیت ۴
جز با چهره دل‌انگیز معشوق ما، کارها به سامان نمی‌رسد و به هیچ طریق دیگری مشکل حل نمی‌شود.
مقیمِ زلفِ تو شد دل که خوش سَوادی دید | وز آن غریبِ بلاکش خبر نمی‌آید
بیت ۵
دلم چون سیاهی و منظره زیبایی در زلف تو دید، در آنجا اقامت گزید و اکنون از آن دل غریب و بلاکش خبری نمی‌رسد.
ز شَستِ صدق گشادم هزار تیرِ دعا | ولی چه سود یکی کارگر نمی‌آید
بیت ۶
از روی راستی و خلوص نیّت هزار تیر دعا پرتاب کردم، اما چه سود که حتی یکی از آن‌ها به هدف نمی‌نشیند و اثر نمی‌کند.
بسم حکایتِ دل هست با نسیمِ سحر | ولی به بختِ من امشب سحر نمی‌آید
بیت ۷
حرف‌های فراوانی برای گفتن با نسیم سحر دارم، اما از بخت بد من امشب سحر فرا نمی‌رسد.
در این خیال به سر شد زمانِ عمر و هنوز | بلایِ زلفِ سیاهت به سر نمی‌آید
بیت ۸
تمام دوران عمرم در این خیال سپری شد، اما هنوز رنج و بلای هجرانِ زلف سیاهت پایان نیافته است.
ز بس که شد دلِ حافظ رمیده از همه کس | کنون ز حلقهٔ زلفت به در نمی‌آید
بیت ۹
دل حافظ از بس که از همه مردم گریزان و رمیده شده، اکنون دیگر از حلقه زلف تو بیرون نمی‌آید و همانجا مانده است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
نفس برآمد
جان به لب رسید، کنایه از سختی شدید و نزدیک شدن به مرگ
شست
انگشت بزرگ دست یا انگشتانه‌ای چرمی که تیراندازان به انگشت کنند تا زه کمان را بکشند
سواد
سیاهی، در اینجا به معنی سیاهی زلف و همچنین به استعاره به معنای شهر و آبادی است
کارگر
مؤثر، به هدف‌نشیننده و کارساز
بلاکش
رنج‌کشیده، مصیبت‌دیده و سختی‌پذیر
رمیده
گریزان، رم‌خورده و آزرده‌خاطر از دیگران
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشخیص
«فغان که بختِ من از خواب در نمی‌آید»
بخت به انسانی تشبیه شده که در خواب است و بیدار نمی‌شود.
ایهام
«مقیمِ زلفِ تو شد دل که خوش سَوادی دید»
واژه سواد دو معنی دارد: یکی سیاهی (سیاهی زلف) و دیگری آبادی و شهر خوش‌منظره.
تشبیه
«درختِ کام و مرادم به بَر نمی‌آید»
کام و آرزو به درختی تشبیه شده که باید میوه و بَر بدهد.
تضاد
«آبِ زندگیم در نظر نمی‌آید»
تضاد پنهان میان خاک کوی دوست و آب زندگانی که خاک بی‌ارزش بر آب حیات ترجیح داده شده است.
کنایه
«نفس برآمد و کام از تو بر نمی‌آید»
نفس برآمد کنایه از جان به لب رسیدن و در آستانه مرگ بودن است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۱,۱۴۳
ابجد وسیط
۲,۰۳۱
ابجد صغیر
۱,۴۰۷
تعداد حروف
۴۲۱
نظرات
ارسال یک نظر