غزل شماره ۲۳۶ حافظ: اگر آن طایرِ قدسی ز دَرَم بازآید + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۳۶ حافظ

اگر آن طایرِ قدسی ز دَرَم بازآید

❖

عمرِ بگذشته به پیرانه سرم بازآید

دارم امّید بر این اشکِ چو باران که دگر

❖

برقِ دولت که بِرَفت از نظرم بازآید

آن که تاجِ سرِ من خاکِ کفِ پایش بود

❖

از خدا می‌طلبم تا به سرم بازآید

خواهم اندر عقبش رفت به یاران عزیز

❖

شخصم ار بازنیاید خبرم بازآید

گر نثارِ قدمِ یارِ گرامی نکنم

❖

گوهرِ جان به چه کار دگرم بازآید؟

کوسِ نو دولتی از بامِ سعادت بزنم

❖

گر ببینم که مَهِ نوسفرم بازآید

مانِعَش غلغلِ چنگ است و شکرخوابِ صَبوح

❖

ور نه گر بشنود آهِ سحرم بازآید

آرزومندِ رخِ شاهِ چو ماهم حافظ

❖

همتی تا به سلامت ز درم بازآید

✨ نتیجه فال غزل ۲۳۶ حافظ

این غزل بشارت‌دهنده بازگشت امید و سعادت است. انتظار گشایشی بزرگ را داشته باشید؛ آرزوهای دیرین شما در شرف تحقق‌اند. اشک‌ها و رنج‌های گذشته به ثمر خواهند نشست و دورانی از نوید و شادمانی آغاز خواهد شد. هر تلاشی که برای رسیدن به مقصودتان کرده‌اید، بی‌اجر نخواهد ماند. موانع برطرف می‌شوند؛ همت کنید و با ایمان به بازگشت خوشبختی، آن را فرا بخوانید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل از حافظ، سرشار از امید و انتظار برای بازگشت یاری گرامی یا دوره‌ای از خوشبختی و سعادت است. شاعر با اشاره به «طایر قدسی» و «برق دولت» از دست رفته، آرزو می‌کند که با بازگشت آن، عمر گذشته‌اش نیز دوباره جوان شود. او بر اشک‌های خود امید بسته و برای وصال معشوق، حاضر به جانفشانی است. حافظ در این غزل، موانع وصال را غفلت و خوشگذرانی‌های یار می‌داند و باور دارد که اگر یار آه سحرگاه او را بشنود، باز خواهد گشت. در نهایت، او از خود و دیگران همت می‌طلبد تا این آرزو محقق شود.

معنی بیت به بیت غزل

اگر آن طایرِ قدسی ز دَرَم بازآید | عمرِ بگذشته به پیرانه سرم بازآید

بیت ۱ اگر آن پرنده الهی (یا معشوق فرشته‌سیرت) دوباره به خانه من بازگردد، عمر از دست رفته‌ام در دوران پیری دوباره به من باز خواهد گشت.

دارم امّید بر این اشکِ چو باران که دگر | برقِ دولت که بِرَفت از نظرم بازآید

بیت ۲ به این اشک‌های پیوسته که همچون باران می‌بارند، امید دارم که خوشبختی و اقبالی که از دستم رفته، دوباره پدیدار شود.

آن که تاجِ سرِ من خاکِ کفِ پایش بود | از خدا می‌طلبم تا به سرم بازآید

بیت ۳ کسی که خاک زیر پایش برای من به منزله تاج سر بود (کسی که نهایت احترام و عظمت را برایش قائل بودم)، از خداوند می‌خواهم که بار دیگر به سوی من بازگردد.

خواهم اندر عقبش رفت به یاران عزیز | شخصم ار بازنیاید خبرم بازآید

بیت ۴ به دنبال او خواهم رفت، حتی اگر خودم برنگردم و در این راه جان ببازم، حداقل خبر جانفشانی‌ام به دوستان عزیزم خواهد رسید.

گر نثارِ قدمِ یارِ گرامی نکنم | گوهرِ جان به چه کار دگرم بازآید؟

بیت ۵ اگر جان ارزشمند خود را فدای راه معشوق گرامی نکنم، پس این گوهر گرانبهای جان به چه کار دیگری خواهد آمد؟ (جان عاشق تنها در راه معشوق ارزش دارد).

کوسِ نو دولتی از بامِ سعادت بزنم | گر ببینم که مَهِ نوسفرم بازآید

بیت ۶ اگر ببینم که معشوق تازه سفرکرده‌ام بازمی‌گردد، از نهایت شادی و خوشبختی، طبل پادشاهی و اقبال تازه را بر بلندای سعادت خواهم نواخت.

مانِعَش غلغلِ چنگ است و شکرخوابِ صَبوح | ور نه گر بشنود آهِ سحرم بازآید

بیت ۷ آنچه مانع بازگشت اوست، صدای دلنشین چنگ (ساز و بزم) و خواب شیرین صبحگاهی پس از نوشیدن شراب است؛ وگرنه اگر آه و ناله‌های سحرگاه مرا بشنود، بی‌شک باز خواهد گشت.

آرزومندِ رخِ شاهِ چو ماهم حافظ | همتی تا به سلامت ز درم بازآید

بیت ۸ ای حافظ، من مشتاق و آرزومند چهره ماه گون آن شاه (معشوق) هستم؛ همتی کن تا او به سلامت به در خانه من بازگردد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

طایر قدسی پرنده الهی و مقدس، کنایه از معشوق معنوی یا همای سعادت

پیرانه سر در دوران پیری، هنگام کهنسالی

برق دولت درخشش اقبال و سعادت، کنایه از خوشبختی ناگهانی

کوس نودولتی طبل شادی و بشارتِ آغاز دوره‌ای جدید از خوشبختی و اقبال

مه نوسفر ماه تازه سفرکرده، کنایه از معشوقی که به تازگی سفر کرده است

غلغل چنگ صدای بلند و آهنگین چنگ، کنایه از بزم و خوشگذرانی

شکرخواب صبوح خواب شیرین صبحگاهی (معمولاً پس از بزم شبانه و نوشیدن شراب)

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

ایهام «عمرِ بگذشته به پیرانه سرم بازآید (بیت ۱)»

«عمر بگذشته» هم به معنای سال‌های سپری‌شده زندگی و هم به معنای خود معشوق است که حیات و جوانی دوباره حافظ به او وابسته است.

تشبیه «اشکِ چو باران (بیت ۲)»

شاعر اشک‌های خود را در کثرت و پیوستگی به باران تشبیه کرده است.

کنایه «تاجِ سرِ من خاکِ کفِ پایش بود (بیت ۳)»

کنایه از نهایت ارادت، احترام و فروتنی شاعر نسبت به معشوق یا فرد مورد ستایش.

تناسب (مراعات‌النظیر) «برقِ دولت و اشکِ چو باران (بیت ۲)»

میان برق و باران که هر دو از پدیده‌های طبیعی آسمان هستند، تناسب معنایی و طبیعی وجود دارد.

تشخیص (جان‌بخشی) «کوسِ نو دولتی از بامِ سعادت بزنم (بیت ۶)»

سعادت به موجودی یا مکانی دارای بام تشبیه شده است که می‌تواند مورد عمل «کوس زدن» قرار گیرد، که نوعی جان‌بخشی به مفهوم انتزاعی سعادت است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۹,۶۵۰

ابجد وسیط ۱,۷۶۸

ابجد صغیر ۱,۲۶۴

تعداد حروف ۳۸۷

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۳۵

غزل بعدی غزل شماره ۲۳۷

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ