غزل شماره ۲۳۸ حافظ: جهان بر ابرویِ عید از هِلال وَسمه کشید + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۳۸ حافظ

جهان بر ابرویِ عید از هِلال وَسمه کشید

❖

هِلال عید در ابرویِ یار باید دید

شکسته گشت چو پشتِ هلال قامتِ من

❖

کمانِ ابرویِ یارم چو وَسمه بازکشید

مگر نسیمِ خَطَت صبح در چمن بگذشت

❖

که گُل به بویِ تو بر تن چو صبح جامه درید

نبود چنگ و رَباب و نَبید و عود، که بود

❖

گِلِ وجودِ من آغشتهٔ گلاب و نَبید

بیا که با تو بگویم غمِ ملالتِ دل

❖

چرا که بی تو ندارم مَجالِ گفت و شَنید

بهایِ وصلِ تو گر جان بُوَد خریدارم

❖

که جنسِ خوب مُبَصِّر به هر چه دید خرید

چو ماهِ روی تو در شامِ زلف می‌دیدم

❖

شبم به رویِ تو روشن چو روز می‌گردید

به لب رسید مرا جان و برنیامد کام

❖

به سر رسید امید و طلب به سر نرسید

ز شوقِ رویِ تو حافظ نوشت حرفی چند

❖

بخوان ز نظمش و در گوش کن چو مروارید

✨ نتیجه فال غزل ۲۳۸ حافظ

این فال نویدبخش شادی، زیبایی و رسیدن به مقصود از مسیر عشق و صبر است. اگرچه در راه هدف خود سختی کشیده و به تنگ آمده‌اید، اما اشتیاق درونی و ایمان قلبی شما هرگز نباید خاموش شود. با بصیرت و ارزش‌گذاری درست بر روی اهداف خود پافشاری کنید تا روزگار تاریک شما روشن شده و به کام دل برسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از زیباترین سروده‌های حافظ در ستایش زیبایی معشوق ازلی است. شاعر با بهره‌گیری از مظاهر طبیعت همچون هلال ماه، نسیم صبح، گل و باده، از ازلی بودن پیوند عشق و جان انسان سخن می‌گوید. او با زبانی پرشور بیان می‌کند که با وجود سختی‌های راه و تاخیر در رسیدن به کام دل، اشتیاق و طلب عاشقانه هرگز خاموش نمی‌شود و ارزش وصال یار به جان‌فشانی می‌ارزد.

معنی بیت به بیت غزل

جهان بر ابرویِ عید از هِلال وَسمه کشید | هِلال عید در ابرویِ یار باید دید

بیت ۱ جهان برای عید و جشن، هلال ماه را همچون وسمه بر ابروی خود کشید و آرایش کرد؛ اما هلال واقعی عید را باید در ابروی کمان و زیبای یار جستجو کرد.

شکسته گشت چو پشتِ هلال قامتِ من | کمانِ ابرویِ یارم چو وَسمه بازکشید

بیت ۲ قامت من از شدت اندوه و فراق مانند پشت هلال ماه خمیده و شکسته شد، هنگامی که یارم کمان ابروان خود را آرایش کرد و وسمه کشید.

مگر نسیمِ خَطَت صبح در چمن بگذشت | که گُل به بویِ تو بر تن چو صبح جامه درید

بیت ۳ شاید نسیم خط و چهره تو بامدادان از چمنزار عبور کرد که گل از شدت اشتیاق به بوی تو، مانند سپیده دم که پرده شب را می درد، جامه خود را چاک داد.

نبود چنگ و رَباب و نَبید و عود، که بود | گِلِ وجودِ من آغشتهٔ گلاب و نَبید

بیت ۴ هنوز خبری از ساز و شراب و عود در عالم نبود که گل وجود من از ازل با گلاب پاکی و شراب عشق آغشته و سرشته شده بود.

بیا که با تو بگویم غمِ ملالتِ دل | چرا که بی تو ندارم مَجالِ گفت و شَنید

بیت ۵ ای دوست بیا تا درد و اندوه ملالت بار دلم را با تو در میان بگذارم، زیرا در غیاب تو حوصله و فرصتی برای صحبت کردن با دیگران ندارم.

بهایِ وصلِ تو گر جان بُوَد خریدارم | که جنسِ خوب مُبَصِّر به هر چه دید خرید

بیت ۶ اگر قیمت رسیدن به وصال تو جان من باشد، با کمال میل آن را می پردازم؛ زیرا انسان کارشناس و بینا، متاع باارزش را به هر بهایی که ببیند خریداری می کند.

چو ماهِ روی تو در شامِ زلف می‌دیدم | شبم به رویِ تو روشن چو روز می‌گردید

بیت ۷ وقتی که ماه رخسار تو را در میان تاریکی موهای پریشانت می دیدم، شب تاریک من به برکت چهره‌ات مانند روز روشن می شد.

به لب رسید مرا جان و برنیامد کام | به سر رسید امید و طلب به سر نرسید

بیت ۸ جانم از شدت غصه به لب رسis و آرزویم برآورده نشد؛ روزگار امیدم به پایان رسید، اما اشتیاق و طلب من هرگز تمام نشد.

ز شوقِ رویِ تو حافظ نوشت حرفی چند | بخوان ز نظمش و در گوش کن چو مروارید

بیت ۹ حافظ از شدت شوق دیدار روی تو چند کلمه شعر سرود؛ کلام موزون او را بخوان و همچون مرواریدی گرانبها آویزه گوش خود کن.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

وسمه گیاهی که برگ آن را می جوشاندند و برای رنگ کردن و آرایش ابرو به کار می بردند.

خَط موی تازه و نوینی که بر گرد رخسار و لب و بناگوش یار می روید.

نَبید شراب و باده (معرب نبیذ).

مُبَصِّر بینا، بصیر، کسی که ارزش و عیب جنس را خوب می شناسد و کارشناس است.

شام شب تاریک (همچنین ایهام به سرزمین شام دارد).

کام آرزو، مراد و خواسته دل.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «شکسته گشت چو پشتِ هلال قامتِ من»

شاعر قامت خمیده خود را به پشت هلال ماه تشبیه کرده است.

استعاره «شامِ زلف»

زلف سیاه یار به شام و شب تاریک استعاره داده شده است.

حسن تعلیل «که گُل به بویِ تو بر تن چو صبح جامه درید»

شکفته شدن و باز شدن گل را به خاطر بوی خوش معشوق و به تقلید از دریدن جامه صبح دانسته است.

تضاد «شبم به رویِ تو روشن چو روز می‌گردید»

واژه های شام (شب) و روز در تقابل و تضاد با یکدیگر هستند.

کنایه «به لب رسید مرا جان»

کنایه از شدت سختی، احتضار و مشرف شدن به مرگ است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۳,۰۴۷

ابجد وسیط ۲,۲۱۳

ابجد صغیر ۱,۵۱۱

تعداد حروف ۴۴۹

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۳۷

غزل بعدی غزل شماره ۲۳۹

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ