غزل شماره ۲۳۴ حافظ: چو آفتاب مِی از مشرقِ پیاله برآید + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۳۴ حافظ

چو آفتاب مِی از مشرقِ پیاله برآید

❖

ز باغِ عارِضِ ساقی هزار لاله برآید

نسیم در سرِ گُل بشکند کُلالهٔ سنبل

❖

چو از میانِ چمن بویِ آن کُلاله برآید

حکایتِ شبِ هجران نه آن حکایتِ حالیست

❖

که شَمِّه‌ای ز بَیانش به صد رساله برآید

ز گِردِ خوانِ نگونِ فلک طمع نتوان داشت

❖

که بی مَلالتِ صد غُصه، یک نَواله برآید

به سعیِ خود نتوان بُرد پِی به گوهرِ مقصود

❖

خیال باشد کاین کار بی حواله برآید

گرت چو نوحِ نبی صبر هست در غمِ طوفان

❖

بلا بگردد و کامِ هزارساله برآید

نسیمِ زلفِ تو چون بگذرد به تربتِ حافظ

❖

ز خاکِ کالبدش صد هزار لاله برآید

✨ نتیجه فال غزل ۲۳۴ حافظ

این فال نشان‌دهنده‌ی آن است که دستیابی به مقاصد بزرگ نیازمند صبر، شکیبایی و تحمل سختی‌هاست و با تلاش فردیِ خالی به نتیجه نمی‌رسد؛ بلکه عنایت الهی یار و مددکار شما خواهد بود. پس در برابر مشکلات پایداری کنید تا به مراد دل برسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از سروده‌های درخشان حافظ است که با توصیف زیبایی‌های طبیعت، جام می و چهره‌ی ساقی آغاز می‌شود. شاعر سپس به دشواری‌های مسیر عاشقی، ناملایمات روزگار و بی‌وفایی فلک اشاره می‌کند و تأکید دارد که رسیدن به مقصود اصلی بدون موهبت الهی و صبرِ چون نوح در برابر طوفان‌ها ممکن نیست. در پایان نیز با بیانی لطیف، تأثیر نسیم زلف یار بر تربت خود را به تصویر می‌کشد.

معنی بیت به بیت غزل

چو آفتاب مِی از مشرقِ پیاله برآید | ز باغِ عارِضِ ساقی هزار لاله برآید

بیت ۱ هنگامی که شراب سرخ‌رنگ مانند خورشید از لبه‌ی جام سر برمی‌آورد و طلوع می‌کند، از رخسار گلگون و باغ‌مانند ساقی هزاران لاله و گل می‌شکفد.

نسیم در سرِ گُل بشکند کُلالهٔ سنبل | چو از میانِ چمن بویِ آن کُلاله برآید

بیت ۲ وقتی بوی خوش و دل‌انگیز زلف پیچیده‌ی معشوق از میان چمنزار به مشام می‌رسد، نسیم از شدت عطر و زیبایی، کاکل و کلاله سنبل را بر سر گل خرد و پریشان می‌کند.

حکایتِ شبِ هجران نه آن حکایتِ حالیست | که شَمِّه‌ای ز بَیانش به صد رساله برآید

بیت ۳ داستان شب تاریک فراق و جدایی به گونه‌ای نیست که بتوان آن را به سادگی شرح داد؛ به طوری که حتی گوشه و بخش کوچکی از شرح آن در صد کتاب و رساله نیز نمی‌گنجد.

ز گِردِ خوانِ نگونِ فلک طمع نتوان داشت | که بی مَلالتِ صد غُصه، یک نَواله برآید

بیت ۴ از سفره‌ی وارونه و خسیس آسمان نباید توقع داشت که بدون رنج، اندوه و تحمل صدها غصه، حتی یک لقمه غذا و بهره به انسان ببخشد.

به سعیِ خود نتوان بُرد پِی به گوهرِ مقصود | خیال باشد کاین کار بی حواله برآید

بیت ۵ با تلاش و کوشش شخصی تنهایی نمی‌توان به گوهر حقیقت و مقصود نهایی دست یافت؛ این خیالی باطل است که پنداریم این کار بدون عنایت و موهبت الهی مقدور خواهد بود.

گرت چو نوحِ نبی صبر هست در غمِ طوفان | بلا بگردد و کامِ هزارساله برآید

بیت ۶ اگر مانند نوح پیامبر در برابر سختی‌ها و طوفان‌های غم و بلا صبر و شکیبایی پیشه کنی، سرانجام بلا دفع می‌شود و به آرزوی دیرینه و کامرانی بزرگ خود می‌رسی.

نسیمِ زلفِ تو چون بگذرد به تربتِ حافظ | ز خاکِ کالبدش صد هزار لاله برآید

بیت ۷ اگر باد صبا و نسیم گیسوان تو از روی مزار و خاک آرامگاه حافظ بگذرد، از خاک پیکر او صد هزار گل لاله سر برخواهد آورد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

کلاله موی پیچیده و مجعد، کاکل و زلف یار

شمّه اندکی، بوی خوش، بخش کوچکی از چیزی

رساله کتاب کوچک، مقاله یا نامه تشریحی

گردخوان سفرۀ گرد، سینی یا مجمعه‌ای که غذا روی آن می‌گذارند

نواله لقمه غذا، بهره و روزی خوراکی

حواله برات، ارجاع، در اینجا به معنی عنایت و موهبت غیبی است

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «چو آفتاب مِی از مشرقِ پیاله برآید»

تشبیه شراب به خورشید و لب پیاله به مشرق طلوع آن.

مراعات نظیر «آفتاب، مشرق، پیاله، باغ، عارض، لاله»

گرد آوردن واژگانی که به نوعی با هم تناسب و همخوانی معنایی دارند.

تلمیح «گرت چو نوحِ نبی صبر هست در غمِ طوفان»

اشاره به داستان حضرت نوح و صبر طولانی او در برابر طوفان.

ایهام «کامِ هزارساله برآید»

اشاره به کامروایی بزرگ و از سوی دیگر تداعی‌گر طول عمر حضرت نوح.

استعاره «ز باغِ عارِضِ ساقی هزار لاله برآید»

استعاره از چهره‌ی سرخ و گلگون ساقی به باغ پر از لاله.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۶,۵۱۳

ابجد وسیط ۱,۷۳۳

ابجد صغیر ۱,۱۷۸

تعداد حروف ۳۶۶

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۳۳

غزل بعدی غزل شماره ۲۳۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ