غزل شماره ۳۶۴ حافظ: ما بی‌غمانِ مست دل از دست داده‌ایم + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۶۴ حافظ
ما بی‌غمانِ مست دل از دست داده‌ایم
❖
هم‌رازِ عشق و هم‌نفسِ جامِ باده‌ایم
بر ما بسی کمانِ ملامت کشیده‌اند
❖
تا کارِ خود ز ابرویِ جانان گشاده‌ایم
ای گُل تو دوش داغِ صَبوحی کشیده‌ای
❖
ما آن شقایقیم که با داغ زاده‌ایم
پیرِ مُغان ز توبهٔ ما گر ملول شد
❖
گو باده صاف کن که به عذر ایستاده‌ایم
کار از تو می‌رود، مددی ای دلیلِ راه
❖
کانصاف می‌دهیم و ز راه اوفتاده‌ایم
چون لاله، مِی مبین و قَدَح در میانِ کار
❖
این داغ بین که بر دلِ خونین نهاده‌ایم
گفتی که «حافظ این همه رنگ و خیال چیست؟!»
❖
نقشِ غلط مَبین که همان لوحِ ساده‌ایم
✨ نتیجه فال غزل ۳۶۴ حافظ
نیت شما با پاکی دل و خلوص نیت همراه است. از سرزنش بدخواهان نهراسید که گره کار شما به‌زودی به لطف حق و عنایت بزرگان گشوده می‌شود. اگر دچار لغزش یا گمراهی شده‌اید، با صداقت از فردی باتجربه و راه‌بلد یاری بجویید. صداقت، پایداری و پرهیز از تظاهر، کلید کامیابی و گشایش شما در این مسیر است.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل ۳۶۴ حافظ تجلی‌بخش شور عاشقی، وارستگی از تعلقات جهان و پاک‌بازی سالک در طریقت است. شاعر با اشاره به داغ ازلی عشق در وجود عاشقان حقیقی (به تمثیل شقایق و لاله)، رنج و سوز باطنی خود را فراتر از سرمستی‌های ظاهری نشان می‌دهد. او با اعتراف به کاستی‌های خویش در برابر پیر و مرشد راه، بر طلب مدد و پوزش‌خواهی تأکید می‌کند و در نهایت، با دفاع از سادگی و خلوص اندیشه و کلام خویش، هرگونه ریا، مکر و ظاهرپرستی را نفی می‌نماید.
معنی بیت به بیت غزل
ما بی‌غمانِ مست دل از دست داده‌ایم | هم‌رازِ عشق و هم‌نفسِ جامِ باده‌ایم
بیت ۱
ما عاشقانی رها از غم دنیا و ازخودبی‌خود هستیم که با راز عشق مأنوس گشته و با جام شراب هم‌نشین و همدم شده‌ایم.
بر ما بسی کمانِ ملامت کشیده‌اند | تا کارِ خود ز ابرویِ جانان گشاده‌ایم
بیت ۲
سرزنش‌ها و طعنه‌های بسیاری از سوی خلق تحمل کردیم تا اینکه سرانجام با گوشه چشم و عنایت یار، گره از کارمان گشوده شد.
ای گُل تو دوش داغِ صَبوحی کشیده‌ای | ما آن شقایقیم که با داغ زاده‌ایم
بیت ۳
ای گل سرخ، سرخی رخسار تو عارضی و ناشی از باده صبحگاهی دوشین است؛ اما ما مانند شقایقیم که داغ و سوز عشق از روز ازل در سرشت ما نهاده شده است.
پیرِ مُغان ز توبهٔ ما گر ملول شد | گو باده صاف کن که به عذر ایستاده‌ایم
بیت ۴
اگر مرشد و پیر میخانه از سستی و توبهٔ ناپایدار ما دلگیر شده است، بگو شراب ناب آماده کند که ما برای عذرخواهی و پیمان دوباره آمده‌ایم.
کار از تو می‌رود، مددی ای دلیلِ راه | کانصاف می‌دهیم و ز راه اوفتاده‌ایم
بیت ۵
ای راهنمای طریق، تنها به دست تو کار ما پیش می‌رود، یاری‌مان کن؛ چراکه خود اقرار می‌کنیم گمراه شده‌ایم و از مسیر بازمانده‌ایم.
چون لاله، مِی مبین و قَدَح در میانِ کار | این داغ بین که بر دلِ خونین نهاده‌ایم
بیت ۶
مانند لاله فقط به ظاهر شاداب و پیاله پر از می در دست ما نگاه مکن؛ بلکه به داغِ سوزان هجران بنگر که بر دل خونین ما نهاده شده است.
گفتی که «حافظ این همه رنگ و خیال چیست؟!» | نقشِ غلط مَبین که همان لوحِ ساده‌ایم
بیت ۷
گفتی ای حافظ این همه نقش و فریب و خیال‌پردازی از بهر چیست؟ گمان بد مبر و قضاوت ناروا مکن که باطن ما صفحه‌ای سپید، صادق و بی‌آلایش است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
بی‌غمان
رهاشدگان از اندوه مادی و غم دنیای گذرا؛ رندان وارسته
کمان ملامت
سرزنش و طعنه مردم که به تیر و کمان تشبیه شده است
صبوحی
باده و شرابی که بامدادان نوشند
ملول
آزرده‌خاطر، دل‌تنگ و ناخشنود
دلیل راه
راهنما، مرشد و پیر طریقت
لوح ساده
صفحه پاک و نانوشته؛ کنایه از پاکی باطن، سادگی و بی‌ریایی
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«کمان ملامت / ما آن شقایقیم»
ملامت به کمان تیراندازی تشبیه شده و همچنین وجود عاشق به شقایق داغدار تشبیه شده است.
تشخیص
«ای گل تو دوش داغ صبوحی کشیده‌ای»
شاعر گل سرخ را مورد خطاب قرار داده و به آن صفت انسانی بخشیده است.
تناسب
«کمان، کشیدن، ابرو / گل، شقایق، لاله، داغ»
وجود تناسب معنایی و واژگانی میان اعضای صورت و ابزار تیراندازی و همچنین عناصر طبیعت و گل‌ها.
کنایه
«لوح ساده»
کنایه از بی‌آلایشی، بی‌پیرایگی و دوری کامل از فریب و مکر و ریا.
ایهام
«رنگ»
در دو معنی به کار رفته است: ۱. رنگ و نگار ظاهری ۲. مکر، فریب و نیرنگ.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۵,۱۷۶
ابجد وسیط
۱,۶۸۰
ابجد صغیر
۱,۱۴۶
تعداد حروف
۳۵۹
نظرات
ارسال یک نظر