غزل شماره ۳۶۵ حافظ: عمریست تا به راهِ غَمَت رو نهاده‌ایم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۶۵ حافظ

عمریست تا به راهِ غَمَت رو نهاده‌ایم

❖

روی و ریایِ خَلق به یک سو نهاده‌ایم

طاق و رواقِ مدرسه و قال و قیلِ عِلم

❖

در راهِ جام و ساقیِ مَه رو نهاده‌ایم

هم جان بِدان دو نرگسِ جادو سپرده‌ایم

❖

هم دل بدان دو سُنبلِ هندو نهاده‌ایم

عمری گذشت تا به امیدِ اشارتی

❖

چشمی بدان دو گوشهٔ ابرو نهاده‌ایم

ما مُلکِ عافیت نه به لشکر گرفته‌ایم

❖

ما تختِ سلطنت نه به بازو نهاده‌ایم

تا سِحْرِ چَشم یار چه بازی کند که باز

❖

بنیاد بر کرشمهٔ جادو نهاده‌ایم

بی زلفِ سرکشش سرِ سودایی از ملال

❖

همچون بنفشه بر سرِ زانو نهاده‌ایم

در گوشهٔ امید چو نَظّارگانِ ماه

❖

چَشمِ طلب بر آن خَمِ ابرو نهاده‌ایم

گفتی که حافظا دل سرگشته‌ات کجاست؟

❖

در حلقه‌هایِ آن خَمِ گیسو نهاده‌ایم

✨ نتیجه فال غزل ۳۶۵ حافظ

ای صاحب فال، دلتان سال‌هاست که در مسیر عشق حقیقی گام برداشته و از فریب و ریا دوری گزیده است. آسایش و آرامش شما نه از قدرت مادی، بلکه از تسلیم به تقدیر و امید به عنایت معشوق نشأت می‌گیرد. صبر پیشه کنید که اشاره‌ای از یار تمام دل‌بستگی و سرگشتگی شما را پایان خواهد داد و به وصال خواهید رسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل بیانگر عزم راسخ شاعر در طریق عشق و رها کردن تعلقات دنیوی و ظواهر فریبنده است. حافظ با جسارت تمام، علم و دانش رسمی و قیل و قال مدرسه را فدای جام و ساقی مه روی خود می‌کند. او تمام وجود خود را به زیبایی‌های معشوق، از چشم جادوگر تا زلف هندویش، سپرده و عمری را در انتظار یک اشاره از جانب او گذرانده است. این آسایش و سلطنت روحی که شاعر از آن سخن می‌گوید، نه با زور بازو و لشکر، بلکه با عشق و تسلیم به دست آمده است. در نهایت، حافظ دل سرگشته خود را در پیچ و خم گیسوان معشوق می‌یابد، گویی که تمام وجودش در بند عشق اوست. این غزل ستایشگر عشق حقیقی و رهایی از بند ریا و خودنمایی است.

معنی بیت به بیت غزل

عمریست تا به راهِ غَمَت رو نهاده‌ایم | روی و ریایِ خَلق به یک سو نهاده‌ایم

بیت ۱ مدت‌های طولانی است که در مسیر عشق پردرد تو قدم گذاشته‌ایم و تظاهر و ریاکاری مردم را کنار گذاشته‌ایم و به آن بی‌توجهیم.

طاق و رواقِ مدرسه و قال و قیلِ عِلم | در راهِ جام و ساقیِ مَه رو نهاده‌ایم

بیت ۲ معماری باشکوه مدرسه و بحث و جدل‌های علمی را در مسیر رسیدن به جام شراب عشق و معشوق زیباروی رها کرده‌ایم.

هم جان بِدان دو نرگسِ جادو سپرده‌ایم | هم دل بدان دو سُنبلِ هندو نهاده‌ایم

بیت ۳ هم جان خود را به آن دو چشم افسونگر و فریبنده تو سپرده‌ایم و هم دل را به آن دو زلف سیاه و پرچین و شکن تو داده‌ایم.

عمری گذشت تا به امیدِ اشارتی | چشمی بدان دو گوشهٔ ابرو نهاده‌ایم

بیت ۴ یک عمر طولانی گذشت تا به امید یک اشاره یا نظر لطفی از سوی تو، چشمانمان را به گوشه‌های ابروی تو دوخته و منتظر مانده‌ایم.

ما مُلکِ عافیت نه به لشکر گرفته‌ایم | ما تختِ سلطنت نه به بازو نهاده‌ایم

بیت ۵ ما سرزمین آسایش و آرامش را نه با زور لشکرکشی به دست آورده‌ایم و نه تخت پادشاهی عشق را با قدرت و نیروی بازوی خود بنا نهاده‌ایم (بلکه با عشق و تسلیم حاصل شده).

تا سِحْرِ چَشم یار چه بازی کند که باز | بنیاد بر کرشمهٔ جادو نهاده‌ایم

بیت ۶ باید دید که افسون چشمان یار چه نقش و بازی‌ای را رقم خواهد زد، چرا که ما دوباره اساس و بنیاد کارمان را بر ناز و عشوه دلربای جادوی او بنا کرده‌ایم.

بی زلفِ سرکشش سرِ سودایی از ملال | همچون بنفشه بر سرِ زانو نهاده‌ایم

بیت ۷ بدون زلف پریشان و تابدار او، سر پرشور و عاشق ما از شدت غم و اندوه، مانند گل بنفشه (که سرش خمیده است) بر روی زانو نشسته و گوشه‌گیر شده است.

در گوشهٔ امید چو نَظّارگانِ ماه | چَشمِ طلب بر آن خَمِ ابرو نهاده‌ایم

بیت ۸ در گوشه‌ای از امید، مانند کسانی که ماه (هلال ماه نو) را جستجو و تماشا می‌کنند، چشمان امیدوار و خواهنده خود را به خم ابروی او دوخته‌ایم.

گفتی که حافظا دل سرگشته‌ات کجاست؟ | در حلقه‌هایِ آن خَمِ گیسو نهاده‌ایم

بیت ۹ اگر از من پرسیدی ای حافظ که دل سرگشته و حیران تو کجاست؟ پاسخ می‌دهم که آن را در پیچ و خم‌های زلف و گیسوی دلبر نهاده و گرفتار کرده‌ایم.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

روی و ریا تظاهر، فریبکاری، ظاهرنمایی

طاق و رواق ساختمان و فضای مدارس قدیمی؛ کنایه از محیط علم‌آموزی و دانش رسمی

قال و قیل بحث و جدل، هیاهو، کشمکش (در اینجا علمی)

نرگس جادو چشم افسونگر و فریبنده (نرگس استعاره از چشم است)

سنبل هندو زلف سیاه و پرچین و شکن (سنبل استعاره از زلف است)

مُلک عافیت سرزمین آسایش و آرامش؛ کنایه از حالتی از بی‌غمی و سلامت روحی

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «نرگس جادو»

نرگس استعاره از چشم معشوق است به دلیل شباهت گل نرگس به چشم.

تشبیه «همچون بنفشه بر سرِ زانو نهاده‌ایم»

غمگینی و سر بر زانو نهادن عاشق به خمیدگی و حالت گل بنفشه تشبیه شده است.

کنایه «روی و ریایِ خَلق به یک سو نهاده‌ایم»

کنایه از ترک کردن، کنار گذاشتن و بی‌توجهی به ظواهر فریبنده.

تناسب «نرگس، سنبل، زلف، ابرو، گیسو»

این کلمات همگی با اجزا و ویژگی‌های زیبایی معشوق تناسب دارند و فضایی عاشقانه می‌آفرینند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۹,۵۷۷

ابجد وسیط ۲,۰۴۳

ابجد صغیر ۱,۵۰۶

تعداد حروف ۴۴۹

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۶۴

غزل بعدی غزل شماره ۳۶۶

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ