غزل شماره ۳۶۳ حافظ: دردم از یار است و درمان نیز هم + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۶۳ حافظ
دَردَم از یار است و درمان نیز هم
❖
دل فدایِ او شد و جان نیز هم
این که می‌گویند آن خوشتر ز حسن
❖
یار ما این دارد و آن نیز هم
یاد باد آن کاو به قصدِ خونِ ما
❖
عهد را بشکست و پیمان نیز هم
دوستان در پرده می‌گویم سخن
❖
گفته خواهد شد به دَستان نیز هم
چون سر آمد دولتِ شب‌هایِ وصل
❖
بگذرد ایامِ هِجران نیز هم
هر دو عالم یک فروغِ رویِ اوست
❖
گفتمت پیدا و پنهان نیز هم
اعتمادی نیست بر کارِ جهان
❖
بلکه بر گردونِ گَردان نیز هم
عاشق از قاضی نترسد مِی بیار
❖
بلکه از یَرغویِ دیوان نیز هم
محتسب داند که حافظ عاشق است
❖
و آصفِ مُلکِ سلیمان نیز هم
✨ نتیجه فال غزل ۳۶۳ حافظ
غم‌ها و سختی‌های روزگار گذرا هستند و نباید امید خود را از دست بدهید. همان‌طور که روزهای خوشی می‌گذرند، دوران سختی و فراق نیز پایان خواهد یافت. بر بی‌وفایی دنیا دل مبندید، به هدف خود ایمان داشته باشید و از سرزنش یا تهدید بدخواهان نهراسید که گشایش در راه است.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از شاهکارهای عارفانه و عاشقانه حافظ است که در آن به بیان زیبایی بی‌همتای معشوق، یگانگی تجلی هستی (وحدت وجود) و ناپایداری احوال جهان می‌پردازد. حافظ با شجاعت تمام، عشق راستین خود را فارغ از هراس از قضاوت‌ها، محتسب و حاکمان بیان کرده و به گذرا بودن دوران هجران و رنج‌ها دلگرمی می‌دهد.
معنی بیت به بیت غزل
دَردَم از یار است و درمان نیز هم | دل فدایِ او شد و جان نیز هم
بیت ۱
رنج و درد عشق من از جانب معشوق است و درمان آن نیز به دست اوست؛ دل و جانم هر دو فدای او باد.
این که می‌گویند آن خوشتر ز حسن | یار ما این دارد و آن نیز هم
بیت ۲
این سخن که می‌گویند جذبه و ملاحت باطنی از زیبایی ظاهری بهتر است، درست است؛ اما معشوق ما هم زیبایی ظاهر و هم آن ملاحت باطن را داراست.
یاد باد آن کاو به قصدِ خونِ ما | عهد را بشکست و پیمان نیز هم
بیت ۳
یاد آن روزگاری بخیر که معشوق به قصد ریختن خون و هلاک ما، عهد و پیمان وفاداری خود را زیر پا گذاشت.
دوستان در پرده می‌گویم سخن | گفته خواهد شد به دَستان نیز هم
بیت ۴
ای دوستان، اکنون سخنم را در پوشش و با کنایه می‌گویم، ولی به زودی این راز آشکار شده و با نغمه و آواز سازها بر سر زبان‌ها خواهد افتاد.
چون سر آمد دولتِ شب‌هایِ وصل | بگذرد ایامِ هِجران نیز هم
بیت ۵
همان‌گونه که روزگار خوش وصال و همراهی به پایان رسید، روزهای تلخ فراق و دوری نیز سپری خواهد شد.
هر دو عالم یک فروغِ رویِ اوست | گفتمت پیدا و پنهان نیز هم
بیت ۶
سراسر هر دو جهان تنها جلوه‌ای از نور چهره اوست؛ این حقیقت را به گونه‌ای آشکار و در عین حال نهان به تو گفتم.
اعتمادی نیست بر کارِ جهان | بلکه بر گردونِ گَردان نیز هم
بیت ۷
بر احوال ناپایدار جهان هیچ اعتمادی نیست، بلکه به چرخش و مدار فلک گردنده نیز نمی‌توان تکیه کرد.
عاشق از قاضی نترسد مِی بیار | بلکه از یَرغویِ دیوان نیز هم
بیت ۸
ساقی، باده بیاور که عاشق ترسی از قاضی شرع ندارد، بلکه از بازپرسی و محاکمه دربار شاه نیز نمی‌هراسد.
محتسب داند که حافظ عاشق است | و آصفِ مُلکِ سلیمان نیز هم
بیت ۹
نه تنها داروغه و ناظر شهر می‌داند که حافظ عاشق است، بلکه وزیر اعظم و صاحب‌منصب مملکت نیز از عشق او باخبر است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
آن
لطیفه، ملاحت باطنی، جذبه و زیبایی ناگفتنی
دستان
نغمه، آواز، داستان و افسانه
فروغ
نور، پرتو و روشنایی
یرغو
محاکمه، بازخواست، بازجویی و داوری در دیوان
محتسب
مامور اجرای احکام شرعی و نظارت بر امور جامعه، نهی‌کننده از منکرات
آصف
آصف بن برخیا وزیر دانا در داستان حضرت سلیمان، نماد وزیر کاردان
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«دَردَم از یار است و درمان نیز هم»
تقابل میان واژه‌های «درد» و «درمان» و همچنین «وصل» و «هجران» در بیت‌های دیگر.
ایهام
«گفته خواهد شد به دستان نیز هم»
«دستان» هم به معنی نغمه و آهنگ موسیقی است و هم به معنی قصه و داستان.
کنایه
«دوستان در پرده می‌گویم سخن»
«در پرده سخن گفتن» کنایه از سخن رمزآلود، پوشیده و غیرمستقیم است.
تناسب
«محتسب داند که حافظ عاشق است / و آصفِ مُلکِ سلیمان نیز هم»
مراعات نظیر میان واژگان قاضی، محتسب، دیوان و آصف.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۶,۱۷۹
ابجد وسیط
۱,۷۵۳
ابجد صغیر
۱,۳۲۱
تعداد حروف
۳۷۴
نظرات
ارسال یک نظر