غزل شماره ۱۴۶ حافظ: صبا وقتِ سحر بویی ز زلفِ یار می‌آورد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۴۶ حافظ

صبا وقتِ سحر بویی ز زلفِ یار می‌آورد

❖

دل شوریدهٔ ما را به نو، در کار می‌آورد

من آن شکلِ صِنوبر را ز باغِ دیده بَرکَندَم

❖

که هر گُل کز غمش بِشْکُفت مِحنت، بار می‌آورد

فروغِ ماه می‌دیدم ز بامِ قصر او روشن

❖

که رو از شرمِ آن خورشید در دیوار می‌آورد

ز بیمِ غارتِ عشقش، دلِ پُرخون رها کردم

❖

ولی می‌ریخت خون و رَه بِدان هنجار می‌آورد

به قولِ مطرب و ساقی، برون رفتم گَه و بی‌گَه

❖

کز آن راهِ گران، قاصد، خبر، دشوار می‌آورد

سراسر بخششِ جانان، طریقِ لطف و احسان بود

❖

اگر تسبیح می‌فرمود، اگر زُنّار می‌آورد

عَفَاالله چینِ ابرویَش اگر چه ناتوانم کرد

❖

به عشوه هم پیامی بر سرِ بیمار می‌آورد

عجب می‌داشتم دیشب ز حافظ جام و پیمانه

❖

ولی مَنعَش نمی‌کردم که صوفی‌وار می‌آورد

✨ نتیجه فال غزل ۱۴۶ حافظ

نسیم امید و خبرهای خوش به‌زودی به شما خواهد رسید و روحیهٔ ازدست‌رفته‌تان بازمی‌گردد. از سختی‌ها و رنج‌های راه دل‌سرد نشوید؛ هرچه در سرنوشت شما رقم خورده سراسر خیر و حکمت است. تردید را کنار بگذارید و به پیمان خود وفادار بمانید. با دوری از ریا و تظاهر و با تسلیم در برابر تقدیر، به مراد دلتان خواهید رسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل شرح احوال پرشور و پراضطراب سالک عاشق در مواجهه با نسیم عنایت معشوق است. شاعر از سویی از رنج‌های توان‌فرسای هجران سخن می‌گوید و از سوی دیگر زیبایی و جلوه بی‌همتای معشوق را فراتر از ماه و خورشید می‌داند. در نگرش عارفانه حافظ، هر چه از سوی جانان برسد (چه طاعت و چه ملامت) عین لطف و احسان است و در پایان، شاعر با طعنه‌ای رندانه به صوفیان، ریاکاری را نفی کرده و عاشقی و سرمستی بی‌پیرایه را می‌ستاید.

معنی بیت به بیت غزل

صبا وقتِ سحر بویی ز زلفِ یار می‌آورد | دل شوریدهٔ ما را به نو، در کار می‌آورد

بیت ۱ هنگام سحر، نسیم صبا بوی خوشی از گیسوی معشوق می‌آورد و دل شیدا و آشفته ما را دوباره به وجد و اشتیاق عاشقی وامی‌داشت.

من آن شکلِ صِنوبر را ز باغِ دیده بَرکَندَم | که هر گُل کز غمش بِشْکُفت مِحنت، بار می‌آورد

بیت ۲ من تصویر آن اندام موزون و صنوبرمانند را از پیش چشم و خاطرم بیرون کردم، زیرا هر شکوفه‌ای که از غم عشق او می‌شکفت، حاصلی جز رنج و اندوه نداشت.

فروغِ ماه می‌دیدم ز بامِ قصر او روشن | که رو از شرمِ آن خورشید در دیوار می‌آورد

بیت ۳ از بلندای قصر معشوق، نور ماه را آشکارا می‌دیدم که از شرم چهره خورشیدگونِ یار، رو به سوی دیوار برمی‌گرداند و خجل می‌شد.

ز بیمِ غارتِ عشقش، دلِ پُرخون رها کردم | ولی می‌ریخت خون و رَه بِدان هنجار می‌آورد

بیت ۴ از ترس تاراجگری عشق او، دل خونینم را رها کردم تا دل برکنم، اما دل همچنان خون‌چکان به همان راه و روش همیشگی به سوی کوی او بازمی‌گشت.

به قولِ مطرب و ساقی، برون رفتم گَه و بی‌گَه | کز آن راهِ گران، قاصد، خبر، دشوار می‌آورد

بیت ۵ به آهنگ مطرب و باده‌نوشی نزد ساقی دل خوش کرده و گاه و بی‌گاه سر به بیابان می‌نهادم، چرا که از آن مسیر سخت و دورافتاده، قاصد به دشواری خبری از یار می‌آورد.

سراسر بخششِ جانان، طریقِ لطف و احسان بود | اگر تسبیح می‌فرمود، اگر زُنّار می‌آورد

بیت ۶ هر چه معشوق به ما عطا می‌کرد سرتاسر لطف و نیکی بود؛ خواه ما را به زهد و تسبیح‌خوانی فرامی‌خواند یا زنار کفر و بندگی عشق پیش پای ما می‌نهاد.

عَفَاالله چینِ ابرویَش اگر چه ناتوانم کرد | به عشوه هم پیامی بر سرِ بیمار می‌آورد

بیت ۷ خداوند گره و اخم ابروانش را ببخشاید و فرخنده دارد که اگرچه مرا ناتوان و خسته کرد، اما با ناز و کرشمه پیامی دلگرم‌کننده بر بالین منِ دل‌بیمار می‌فرستاد.

عجب می‌داشتم دیشب ز حافظ جام و پیمانه | ولی مَنعَش نمی‌کردم که صوفی‌وار می‌آورد

بیت ۸ دیشب از دست‌به‌جام‌شدن حافظ در شگفت ماندم، اما او را از باده‌نوشی بازنداشتم چون به شیوه صوفیان و با رندی و پاک‌بازی پیمانه می‌نوشید.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

شوریده آشفته، شیدا، عاشق و بی‌قرار

شکل صنوبر کنایه از قد و قامت رعنا و اندام راست و زیبای معشوق

هنجار راه و رسم، روش، قاعده

راه گران مسیر دشوار و دور و دراز؛ در اصطلاح موسیقی نیز به پرده و نوای سنگین اطلاق می‌شود

زُنّار رشته یا کمربندی که نامسلمانان (مانند مسیحیان یا زرتشتیان) می‌بستند؛ نماد تسلیم و ترک ظواهر شریعت در شعر عرفانی

عَفَاالله خدا ببخشاید؛ عبارتی دعایی برای آفرین‌گویی و تحسین همراه با عذرخواهی

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «صبا وقتِ سحر بویی ز زلفِ یار می‌آورد»

باد صبا مانند نامه‌رسان و قاصدی زنده، بوی زلف یار را به عاشقان می‌رساند.

کنایه «رو در دیوار آوردن ماه»

کنایه از شرمسار شدن، خجالت‌زدگی و پنهان کردن چهره است.

استعاره «شرمِ آن خورشید»

خورشید استعاره تصریحیه از چهره تابان و درخشان معشوق است.

تضاد «تسبیح و زنار»

تقابل میان نماد تقوا و دینداری ظاهری (تسبیح) با نشان ترک دین و عشق‌ورزی (زنار).

مراعات نظیر «مطرب، ساقی، قول، جام، پیمانه»

تناسب میان واژه‌های مربوط به بزم موسیقی و میگساری.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۵,۷۸۹

ابجد وسیط ۲,۳۱۵

ابجد صغیر ۱,۴۸۱

تعداد حروف ۴۵۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۴۵

غزل بعدی غزل شماره ۱۴۷

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ