غزل شماره ۲۵۴ حافظ: دیگر ز شاخِ سروِ سَهی بلبلِ صبور + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۵۴ حافظ

دیگر ز شاخِ سروِ سَهی بلبلِ صبور

❖

گلبانگ زد که چشمِ بد از رویِ گُل به دور

ای گُل به شُکرِ آن که تویی پادشاهِ حُسن

❖

با بلبلانِ بی‌دلِ شیدا مَکُن غرور

از دستِ غیبتِ تو شکایت نمی‌کنم

❖

تا نیست غیبتی نَبُوَد لذّتِ حضور

گر دیگران به عیش و طَرَب خُرَّمَند و شاد

❖

ما را غمِ نگار بُوَد مایهٔ سُرور

زاهد اگر به حور و قصور است امیدوار

❖

ما را شرابخانه قصور است و یار حور

مِی خور به بانگِ چنگ و مخور غصه ور کسی

❖

گوید تو را که باده مخور گو: هُوَ الْغَفُور

حافظ شکایت از غمِ هجران چه می‌کنی؟

❖

در هِجر، وصل باشد و در ظلمت است نور

✨ نتیجه فال غزل ۲۵۴ حافظ

این فال از حافظ نشان‌دهنده‌ی این است که گاهی در دل سختی‌ها، امید به گشایش و لذت نهفته است. روابط خود را با کسانی که دوستشان دارید، با فروتنی و بدون غرور اداره کنید. در غم‌ها نیز می‌توان شادی یافت و نباید از مشکلات گریخت، بلکه باید در آن‌ها به دنبال معنا و نور گشت. این غزل نویدبخشِ گشایش در کارها و دلگرمی در مسیر زندگی است.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ، ابتدا بلبل را در حال آواز سر دادن برای در امان ماندن گل از چشم بد توصیف می‌کند. سپس به گل توصیه می‌کند که با عاشقان مغرور نباشد. شاعر از دوری معشوق شکایتی ندارد، چرا که این دوری لذت حضور را بیشتر می‌کند. در حالی که دیگران در پی خوشی‌های دنیوی هستند، غمِ عشق برای شاعر مایه سرور است. او نگاه رندانه و عاشقانه خود را در مقابل زهد و امید به حور و قصور بیان می‌دارد و در نهایت با توصیه به نوشیدن می و بی‌خیالی، به خود یادآور می‌شود که در هجران، وصل و در تاریکی، نور نهفته است.

معنی بیت به بیت غزل

دیگر ز شاخِ سروِ سَهی بلبلِ صبور | گلبانگ زد که چشمِ بد از رویِ گُل به دور

بیت ۱ بلبلِ صبور، بار دیگر از شاخه‌ی سروِ بلند بالا آواز سر داد که چشم بد از رویِ گل (معشوق) دور باشد.

ای گُل به شُکرِ آن که تویی پادشاهِ حُسن | با بلبلانِ بی‌دلِ شیدا مَکُن غرور

بیت ۲ ای گل که به خاطر زیبایی‌ات پادشاهِ حسن هستی، با بلبلانِ عاشق و بی‌دل، با غرور رفتار نکن.

از دستِ غیبتِ تو شکایت نمی‌کنم | تا نیست غیبتی نَبُوَد لذّتِ حضور

بیت ۳ از دوری و نبودن تو گله و شکایتی ندارم، زیرا تا زمانی که غیبتی نباشد، لذتِ حضور و دیدارت نیز درک نمی‌شود.

گر دیگران به عیش و طَرَب خُرَّمَند و شاد | ما را غمِ نگار بُوَد مایهٔ سُرور

بیت ۴ اگر دیگران در شادی و خوش‌گذرانی هستند، ما از غمِ عشقِ معشوق، سرور و شادی پیدا می‌کنیم.

زاهد اگر به حور و قصور است امیدوار | ما را شرابخانه قصور است و یار حور

بیت ۵ اگر زاهد به حوریان بهشتی و کاخ‌های آن دنیا دل بسته است، ما در همین میخانه، کاخِ دلخواهمان را داریم و یارمان همچون حوری زیباست.

مِی خور به بانگِ چنگ و مخور غصه ور کسی | گوید تو را که باده مخور گو: هُوَ الْغَفُور

بیت ۶ با صدای موسیقی شراب بنوش و غم نخور؛ اگر کسی تو را از نوشیدن شراب منع کرد، بگو: «او (خدا) آمرزنده است».

حافظ شکایت از غمِ هجران چه می‌کنی؟ | در هِجر، وصل باشد و در ظلمت است نور

بیت ۷ حافظ، چرا از غمِ دوری شکایت می‌کنی؟ در دلِ دوری، امیدی به وصال وجود دارد و در تاریکی، نشانه‌ای از نور هست.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

سَهی بلند بالا، راست قامت

گلبانگ آواز خوش، فریاد شادمانی

بی‌دل عاشق، دلباخته، واله

غیبت دوری، نبودن، پنهان بودن

قصور جمع قصر؛ کاخ‌ها

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «دیگر ز شاخِ سروِ سَهی بلبلِ صبور / گلبانگ زد...»

دادن ویژگی انسانی (حرف زدن، شکایت کردن) به غیر انسان (بلبل).

استعاره «ای گُل به شُکرِ آن که تویی پادشاهِ حُسن»

گل به استعاره از معشوق زیبا رو به کار رفته است.

کنایه «ما را غمِ نگار بُوَد مایهٔ سُرور»

کنایه از اینکه عشق و یاد معشوق، حتی در غم، برای عاشق لذت‌بخش است.

تضاد «در هِجر، وصل باشد و در ظلمت است نور»

تقابل مفاهیمی مانند هجر و وصل، ظلمت و نور.

ایهام «زاهد اگر به حور و قصور است امیدوار / ما را شرابخانه قصور است و یار حور»

واژه «قصور» هم به معنای کاخ و هم به معنای کوتاهی و تقصیر به کار رفته است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۵,۲۵۷

ابجد وسیط ۱,۶۹۹

ابجد صغیر ۱,۱۲۹

تعداد حروف ۳۴۷

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۵۳

غزل بعدی غزل شماره ۲۵۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ