غزل شماره ۲۵۵ حافظ: یوسفِ گم‌گشته بازآید به کنعان، غم مخور + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۵۵ حافظ

یوسفِ گم‌گشته بازآید به کنعان، غم مخور

❖

کلبهٔ احزان شَوَد روزی گلستان، غم مخور

ای دل غمدیده، حالت بِه شود، دل بَد مکن

❖

وین سرِ شوریده باز آید به سامان غم مخور

گر بهارِ عمر باشد باز بر تختِ چمن

❖

چتر گل در سر کَشی، ای مرغِ خوشخوان غم مخور

دورِ گردون گر دو روزی بر مرادِ ما نرفت

❖

دائماً یکسان نباشد حالِ دوران غم مخور

هان مَشو نومید چون واقِف نِه‌ای از سِرِّ غیب

❖

باشد اندر پرده بازی‌هایِ پنهان غم مخور

ای دل اَر سیلِ فنا بنیادِ هستی بَرکَنَد

❖

چون تو را نوح است کشتیبان، ز طوفان غم مخور

در بیابان گر به شوقِ کعبه خواهی زد قدم

❖

سرزنش‌ها گر کُنَد خارِ مُغیلان غم مخور

گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید

❖

هیچ راهی نیست کآن را نیست پایان، غم مخور

حال ما در فُرقت جانان و اِبرامِ رقیب

❖

جمله می‌داند خدایِ حالْ‌گردان غم مخور

حافظا در کُنجِ فقر و خلوتِ شب‌هایِ تار

❖

تا بُوَد وِردَت دعا و درس قرآن غم مخور

✨ نتیجه فال غزل ۲۵۵ حافظ

این فال بشارت‌دهندهٔ پایان دوران سختی و اندوه است. اگر در رنج و فراق به سر می‌بری، ناامید مباش که گشایش و آرامش در راه است. به لطف و حکمت الهی توکل کن و با صبر و دعا، آینده‌ای روشن را انتظار بکش.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از امیدبخش‌ترین و دلنشین‌ترین سروده‌های حافظ است که سراسر پیامی از تسلی، امید و صبر در برابر سختی‌ها و ناامیدی‌ها دارد. شاعر با استفاده از تمثیل‌های آشنایی چون داستان حضرت یوسف و حضرت نوح، به انسان یادآور می‌شود که هیچ وضعیتی پایدار نیست و دوران رنج و محنت جای خود را به شادی و آرامش خواهد داد. تکرار ردیف «غم مخور» در کنار دعوت به توکل بر خدا و پناه بردن به دعا و قرآن، این غزل را به مرهمی برای دل‌های غمدیده مبدل ساخته است.

معنی بیت به بیت غزل

یوسفِ گم‌گشته بازآید به کنعان، غم مخور | کلبهٔ احزان شَوَد روزی گلستان، غم مخور

بیت ۱ ای یعقوب! یوسف گمشدهٔ تو سرانجام به کنعان بازخواهد گشت، غمگین مباش؛ و این خانهٔ اندوه روزی به گلستانی پر از شادی تبدیل خواهد شد.

ای دل غمدیده، حالت بِه شود، دل بَد مکن | وین سرِ شوریده باز آید به سامان غم مخور

بیت ۲ ای دل اندوهگین من، حال و روزت خوب خواهد شد، افکار منفی به دل راه مده و بدان که این سرِ آشفته و شیدای تو آرامش و سامان خود را بازخواهد یافت.

گر بهارِ عمر باشد باز بر تختِ چمن | چتر گل در سر کَشی، ای مرغِ خوشخوان غم مخور

بیت ۳ ای بلبل خوش‌آواز، اگر روزگار و عمرت باقی بماند که دوباره بهار بر تخت چمن بنشیند، گل‌ها سایبان سرت خواهند شد، پس غمگین مباش.

دورِ گردون گر دو روزی بر مرادِ ما نرفت | دائماً یکسان نباشد حالِ دوران غم مخور

بیت ۴ اگر چرخش روزگار چند روزی مطابق میل و آرزوی ما نچرخید، غصه مخور؛ زیرا وضعیت روزگار و چرخ فلک همیشه ثابت و یکنواخت نخواهد ماند.

هان مَشو نومید چون واقِف نِه‌ای از سِرِّ غیب | باشد اندر پرده بازی‌هایِ پنهان غم مخور

بیت ۵ زنهار که هرگز ناامید نشوی؛ چرا که تو از رازها و حوادث پنهان آینده بی‌خبری و در پشت پردهٔ تقدیر، نقش‌ها و حکمت‌های شگفت‌انگیزی در جریان است.

ای دل اَر سیلِ فنا بنیادِ هستی بَرکَنَد | چون تو را نوح است کشتیبان، ز طوفان غم مخور

بیت ۶ ای دل، اگر سیل نابودی و مرگ بخواهد ریشه و اساس وجودت را از جا بکند، مترس و غم مخور، زیرا راهنما و کشتیبان تو نوح (حضرت حق یا مرشد کامل) است.

در بیابان گر به شوقِ کعبه خواهی زد قدم | سرزنش‌ها گر کُنَد خارِ مُغیلان غم مخور

بیت ۷ اگر از روی عشق و اشتیاقِ رسیدن به کعبه پای در بیابان طریقت می‌گذاری، اگر خارهای بیابان (سختی‌ها و ملامت‌ها) پایت را آزار دادند، دلتنگ و ناامید مشو.

گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید | هیچ راهی نیست کآن را نیست پایان، غم مخور

بیت ۸ اگرچه جایگاه توقف بسیار پرخطر و مقصد نهایی بسیار دور است، اما هیچ راهی در این دنیا وجود ندارد که بالاخره به پایانی نرسد، پس اندوه به دل راه مده.

حال ما در فُرقت جانان و اِبرامِ رقیب | جمله می‌داند خدایِ حالْ‌گردان غم مخور

بیت ۹ اوضاع و احوال ما را در دوری از معشوق و پافشاری و آزار رقیب، خدایی که دگرگون‌کنندهٔ حال و احوال است به طور کامل می‌داند، پس غمگین مباش.

حافظا در کُنجِ فقر و خلوتِ شب‌هایِ تار | تا بُوَد وِردَت دعا و درس قرآن غم مخور

بیت ۱۰ ای حافظ، تا زمانی که در گوشهٔ نیازمندی و خلوت شب‌های تاریک، ذکر مداوم و درس همیشگی‌تو دعا و تلاوت قرآن کریم است، هیچ غمی به دل راه مده.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

کلبه احزان خانهٔ غم و اندوه، اصطلاحی برای خانهٔ حضرت یعقوب که در فراق یوسف در آنجا گریست.

شوریده آشفته، سرگشته، عاشق و شیدا.

دور گردون گردش روزگار و چرخ فلک.

سیل فنا سیل نابودی و نیستی.

خار مغیلان نوعی خار بیابانی و تیغ‌دار که در مسیرهای سخت روییده و مایهٔ آزار مسافران است.

فرقت دوری و جدايی.

ابرام پافشاری، اصرار و به ستوه آوردن.

ورد ذکر و دعای همیشگی که به طور مرتب خوانده شود.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تداعی مضاف و مضاف‌الیه «یوسف گمگشته بازآید به کنعان»

استفاده از داستان حضرت یوسف و یعقوب برای القای مفهوم امیدواری و بازگشت روزهای خوش پس از رنج و دوری.

تشبیه «کلبهٔ احزان شَوَد روزی گلستان»

تشبیه خانهٔ غم‌زده به گلستانِ سرسبز و پرنشاط جهت نشان دادن دگرگونی اوضاع به سوی خوشی.

ایهام تناسب «حال ما در فرقت جانان و ابرام رقیب / جمله می‌داند خدای حال‌گردان غم مخور»

واژهٔ «حال» هم به معنای وضعیت و روحیه است و هم در ترکیب «حال‌گردان» ایهام دارد و با واژهٔ گردش ایام و دگرگونی تناسب می‌سازد.

استعاره «ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند / چون تو را نوح است کشتیبان»

استعاره از حوادث سخت و مرگ به «سیل فنا» و استعاره از رهنما و نجات‌دهنده به «نوح کشتیبان».

حسن تعلیل «در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم / سرزنش‌ها گر کند خار مغیلان غم مخور»

شاعر آزار دیدن از خارهای بیابان را بهانه‌ای برای آزمون شوق رسیدن به کعبه می‌داند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۵۹,۲۰۲

ابجد وسیط ۲,۵۶۲

ابجد صغیر ۱,۹۱۷

تعداد حروف ۵۶۴

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۵۴

غزل بعدی غزل شماره ۲۵۶

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ