غزل شماره ۲۵۶ حافظ: نصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۵۶ حافظ
نصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر
❖
هر آنچه ناصح مشفق بگویدت بپذیر
ز وصل روی جوانان تمتعی بردار
❖
که در کمینگه عمر است مکر عالم پیر
نعیم هر دو جهان پیش عاشقان بجوی
❖
که این متاع قلیل است و آن عطای کثیر
معاشری خوش و رودی بساز می‌خواهم
❖
که درد خویش بگویم به نالهٔ بم و زیر
بر آن سرم که ننوشم می و گنه نکنم
❖
اگر موافق تدبیر من شود تقدیر
چو قسمت ازلی بی حضور ما کردند
❖
گر اندکی نه به وفق رضاست خرده مگیر
چو لاله در قدحم ریز ساقیا می و مشک
❖
که نقش خال نگارم نمی‌رود ز ضمیر
بیار ساغر در خوشاب ای ساقی
❖
حسود گو کرم آصفی ببین و بمیر
به عزم توبه نهادم قدح ز کف صد بار
❖
ولی کرشمه ساقی نمی‌کند تقصیر
می دوساله و محبوب چارده ساله
❖
همین بس است مرا صحبت صغیر و کبیر
دل رمیده ما را که پیش می‌گیرد؟
❖
خبر دهید به مجنون خسته از زنجیر
حدیث توبه در این بزمگه مگو حافظ
❖
که ساقیان کمان ابرویت زنند به تیر
✨ نتیجه فال غزل ۲۵۶ حافظ
پند بزرگان و انسان‌های دلسوز را بشنو و از یکدندگی دوری کن. فرصت‌های پیش رو زودگذرند، پس لحظات حال را دریاب. بر سختی‌های روزگار گله مکن و تسلیم حکمت الهی باش. اگر در تصمیمی مردد هستی، به ندای دلت گوش بسپار و از حسودان و بدخواهان با تکیه بر کرم الهی بیمی به خود راه مده.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از عاشقانه‌ترین و رندانه‌ترین سروده‌های حافظ است که با اندرز به غنیمت دانستن روزگار جوانی و شادمانی آغاز می‌شود. حافظ با یادآوری مکر زمانه و ناپایداری جهان، انسان را به عشق و پرهیز از سخت‌گیری بر سرنوشت ازلی دعوت می‌کند. او ناتوانی اراده بشر در برابر تقدیر و کشش سحرانگیز زیبایی‌های هستی را به تصویر کشیده و توبه در بزم عشق را بیهوده می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
نصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر | هر آنچه ناصح مشفق بگویدت بپذیر
بیت ۱
پندی به تو می‌دهم، آن را بشنو و بهانه‌جویی مکن؛ هر چه را که اندرزگوی مهربان و خیرخواه به تو می‌گوید با جان و دل بپذیر.
ز وصل روی جوانان تمتعی بردار | که در کمینگه عمر است مکر عالم پیر
بیت ۲
از دیدار و همنشینی با زیبارویان جوان و روزگار جوانی بهره ببر، زیرا فریب و نیرنگ این دنیای کهنسال در کمینگاه گذر عمر نشسته است.
نعیم هر دو جهان پیش عاشقان بجوی | که این متاع قلیل است و آن عطای کثیر
بیت ۳
تمام نعمت‌ها و خوشی‌های هر دو جهان در نظر عاشقان به اندازه یک دانه جو ارزش دارد؛ چراکه نعمت‌های جهان مادی کالایی ناچیزند و بخشش و لطف معشوق بسیار بزرگ است.
معاشری خوش و رودی بساز می‌خواهم | که درد خویش بگویم به نالهٔ بم و زیر
بیت ۴
همدمی خوش‌طبع و سازی کوک و هماهنگ می‌خواهم تا سوز دل و درد عشقم را همراه با نغمه‌های زیر و بم موسیقی بازگو کنم.
بر آن سرم که ننوشم می و گنه نکنم | اگر موافق تدبیر من شود تقدیر
بیت ۵
در این اندیشه‌ام که دیگر باده ننوشم و گرد گناه نگردم، البته به شرط آنکه سرنوشت و تقدیر الهی با این تصمیم و تدبیر من همراهی کند.
چو قسمت ازلی بی حضور ما کردند | گر اندکی نه به وفق رضاست خرده مگیر
بیت ۶
از آنجا که سرنوشت و قسمت روز نخستین را بدون حضور و دخالت ما رقم زده‌اند، اگر احوال جهان اندکی بر وفق مراد و پسندت نیست، عیب‌جویی و اعتراض مکن.
چو لاله در قدحم ریز ساقیا می و مشک | که نقش خال نگارم نمی‌رود ز ضمیر
بیت ۷
ای ساقی، مانند سیاهی درون گل لاله، باده‌ای خوشبو و مشک‌آمیز در پیاله‌ام بریز؛ زیرا یاد و تصویر خال رخسار معشوقم هرگز از صفحه دل و خاطرم پاک نمی‌شود.
بیار ساغر در خوشاب ای ساقی | حسود گو کرم آصفی ببین و بمیر
بیت ۸
ای ساقی، جامی چون مروارید درخشان و زلال بیاور و به شخص بدخواه و حسود بگو که این بخشش و بزرگواری وزیر دانشمند را ببیند و از شدت حسادت هلاک شود.
به عزم توبه نهادم قدح ز کف صد بار | ولی کرشمه ساقی نمی‌کند تقصیر
بیت ۹
صدها بار به قصد توبه جام شراب را از دست فرو گذاشتم، اما ناز و عشوه‌گری ساقی در وسوسه و برهم زدن توبه من هیچ کوتاهی نمی‌کند.
می دوساله و محبوب چارده ساله | همین بس است مرا صحبت صغیر و کبیر
بیت ۱۰
از میان تمام خرد و کلان عالم، همین برایم کافی است که با شرابی دوساله و رسیده و معشوقی نوجوان و چهارده‌ساله همدم باشم.
دل رمیده ما را که پیش می‌گیرد؟ | خبر دهید به مجنون خسته از زنجیر
بیت ۱۱
چه کسی می‌تواند مانع دل بی‌قرار و گریزان ما شود؟ حال مرا به مجنون که از زنجیر دلبستگی رنجور شده است برسانید که همدرد من است.
حدیث توبه در این بزمگه مگو حافظ | که ساقیان کمان ابرویت زنند به تیر
بیت ۱۲
ای حافظ، در این مجلس شادمانی سخنی از توبه و زهد به زبان نیاور؛ زیرا ساقیان کمان‌ابرو با تیر مژگان و نگاه دلربایشان توبه‌ات را در هم می‌شکنند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
مشفق
مهربان، دلسوز و خیرخواه
تمتع
بهره‌مندی، فایده بردن و برخورداری
نعیم
نعمت‌ها، رفاه و خوشی‌های زندگی
به جوی (به جو-وی)
به ارزش یک جو، کنایه از چیز بی‌ارزش و ناچیز
دُر خوشاب
مروارید پاک، شفاف، آبدار و درخشان
کرم آصفی
بخشش و جود منسوب به آصف بن برخیا (کنایه از وزیر بخشنده، خواجه تورانشاه)
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«جوانان / عالم پیر یا بم / زیر یا قلیل / کثیر»
آوردن کلمات متضاد در ابیات برای زیبایی کلام و تاکید بر گذرا بودن روزگار و وسعت معانی.
تشخیص
«در کمینگه عمر است مکر عالم پیر»
نسبت دادن مکر، حیله‌گری و پیری به دنیا و نشستن آن در کمینگاه عمر انسان.
تشبیه
«چو لاله در قدحم ریز ساقیا می و مشک»
تشبیه جام باده و سیاهی مشک درون آن به گل لاله و داغ سیاهش.
کنایه
«نعیم هر دو جهان پیش عاشقان به جوی»
به جو بودن کنایه از بی‌ارزشی و بی‌مقدار بودن لذت‌های دنیوی و اخروی نزد عاشق راستین.
استعاره
«کمان ابرو و تیر»
کمان استعاره از ابروان زیبا و تیر استعاره از نگاه، مژگان و غمزه دلربای ساقی.
ایهام و تناسب
«می دوساله و محبوب چارده ساله / همین بس است مرا صحبت صغیر و کبیر»
تناسب میان اعداد و ایهام در صغیر و کبیر؛ صغیر برای می کم‌سال و محبوب خردسال و کبیر به معنای بزرگی مقام عشق و شراب رسیده.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۵,۲۲۶
ابجد وسیط
۲,۹۷۴
ابجد صغیر
۱,۹۸۱
تعداد حروف
۵۸۶
نظرات
ارسال یک نظر