غزل شماره ۱۲۶ حافظ: جان، بی‌جمالِ جانان میلِ جهان ندارد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۲۶ حافظ
جان، بی‌جمالِ جانان میلِ جهان ندارد
❖
هر کس که این ندارد حقّا که آن ندارد
با هیچ کس نشانی زان دِلْسِتان ندیدم
❖
یا من خبر ندارم یا او نشان ندارد
هر شبنمی در این ره صد بحرِ آتشین است
❖
دردا که این معما شرح و بیان ندارد
سرمنزلِ فراغت نَتْوان ز دست دادن
❖
ای ساروان فروکش کاین ره کران ندارد
چنگِ خمیده‌قامت می‌خوانَدَت به عشرت
❖
بشنو که پندِ پیران هیچت زیان ندارد
ای دل طریقِ رندی از محتسب بیاموز
❖
مست است و در حقِ او کس این گمان ندارد
احوالِ گنجِ قارون کَایّام داد بر باد
❖
در گوشِ دل فروخوان تا زر نهان ندارد
گر خود رقیب شمع است اسرار از او بپوشان
❖
کان شوخِ سربریده بندِ زبان ندارد
کس در جهان ندارد یک بنده همچو حافظ
❖
زیرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد
✨ نتیجه فال غزل ۱۲۶ حافظ
به زودی گشایشی در کار شما حاصل می‌شود، اما این مسیر پر از پیچیدگی‌ها و اسرار است. به دلدار خود وفادار باشید و راز دل را فاش نکنید. به پند بزرگان گوش فرا دهید و از مال دنیا دل بکنید. آرامش درونی شما به عشق و معرفت راستین وابسته است. صبور باشید که راه عشق پایانی ندارد.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل حافظ به اهمیت عشق و معشوق حقیقی در زندگی می‌پردازد و بیان می‌کند که جان بدون جمال جانان بی‌ارزش است. شاعر از بی‌نشانی معشوق در این جهان گله می‌کند و راه عشق را پرخطر و بی‌کران توصیف می‌کند که رازهایش قابل بیان نیست. او توصیه می‌کند که به خوشی‌های حلال روی آوریم و از پند پیران بهره بگیریم. همچنین، از ریاکاری دوری کنیم (هرچند با ظاهر محتسب) و از حرص مال دنیا (با اشاره به گنج قارون) برحذر باشیم و راز دل را حتی از نزدیک‌ترین‌ها پنهان کنیم. در نهایت، حافظ به عظمت معشوق و بی‌همتا بودن بندگی خود می‌بالد.
معنی بیت به بیت غزل
جان، بی‌جمالِ جانان میلِ جهان ندارد | هر کس که این ندارد حقّا که آن ندارد
بیت ۱
جانِ من بدون زیبایی معشوق (خداوند یا محبوب حقیقی)، هیچ میلی به دنیا و زندگی ندارد؛ هر کس که این عشق را ندارد، به حقیقت که روح و زندگی واقعی ندارد.
با هیچ کس نشانی زان دِلْسِتان ندیدم | یا من خبر ندارم یا او نشان ندارد
بیت ۲
در میان هیچ‌کس، نشانه‌ای از آن دلبر نیافتم؛ یا من از احوال او بی‌خبرم، یا او آن‌قدر پنهان است که هیچ نشانی از خود برجای نمی‌گذارد.
هر شبنمی در این ره صد بحرِ آتشین است | دردا که این معما شرح و بیان ندارد
بیت ۳
در راهِ پرخطر و دشوار عشق، هر مشکل کوچکی (شبنم)، به اندازه صدها دریای آتشین سوزان و بزرگ است؛ افسوس که این راز و معمای عشق قابل توضیح و بیان نیست.
سرمنزلِ فراغت نَتْوان ز دست دادن | ای ساروان فروکش کاین ره کران ندارد
بیت ۴
نباید از مقصد آرامش و آسودگی (که وصال معشوق است) دست کشید؛ ای ساربان (رهرو راه عشق) بار سفر بگشا و درنگ کن، چرا که این راه عشق پایانی ندارد و هرگز به نهایت نمی‌رسد.
چنگِ خمیده‌قامت می‌خوانَدَت به عشرت | بشنو که پندِ پیران هیچت زیان ندارد
بیت ۵
ساز چنگ با قامت خمیده‌اش (مانند پیران مجرب)، تو را به شادی و خوش‌گذرانی دعوت می‌کند؛ به این پند پیران گوش فرا ده که هیچ ضرری برای تو ندارد.
ای دل طریقِ رندی از محتسب بیاموز | مست است و در حقِ او کس این گمان ندارد
بیت ۶
ای دل، روش رندی و زیرکی را از محتسب بیاموز؛ او در ظاهر مست است و باده می‌خورد، اما هیچ‌کس چنین گمانی به او نمی‌برد و ظاهرش را حفظ می‌کند (کنایه از پنهان‌کاری در امور رندی و معنوی).
احوالِ گنجِ قارون کَایّام داد بر باد | در گوشِ دل فروخوان تا زر نهان ندارد
بیت ۷
داستان گنج قارون را که روزگار بر باد داد، در گوش دلت بخوان تا از طمع دنیا و مال‌اندوزی بپرهیزی و زر را پنهان نکنی. (عبرت از بی‌اعتباری دنیا)
گر خود رقیب شمع است اسرار از او بپوشان | کان شوخِ سربریده بندِ زبان ندارد
بیت ۸
اگر شمع هم رقیب و ناظر اسرار توست، رازهایت را از او پنهان کن؛ زیرا آن شمع گستاخ (که فتیله‌اش بریده شده تا روشن بماند) رازدار نیست و ممکن است اسرارت را فاش کند.
کس در جهان ندارد یک بنده همچو حافظ | زیرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد
بیت ۹
هیچ‌کس در جهان بنده‌ای چون حافظ ندارد (که چنین عاشق و متعهد باشد)؛ زیرا هیچ‌کس در دنیا پادشاهی چون تو (معشوق/خداوند) ندارد که شایسته چنین بندگی باشد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
جانان
محبوب، معشوق، دلبر. در ادبیات عرفانی به ذات حق‌تعالی نیز اشاره دارد.
دِلْسِتان
دلبر، معشوقی که دل را ربوده.
فروکش
بار سفر بگشا، درنگ کن، منزل کن.
کران
ساحل، کنار، انتها، پایان.
محتسب
مأمور امر به معروف و نهی از منکر، کسی که بر اجرای احکام شرع نظارت دارد.
رندی
زیرکی، هوشمندی، ظاهرگرا نبودن، در ظاهر بی‌قیدی و در باطن عارف بودن.
شوخِ سربریده
کنایه از شمع که فتیله‌اش برای روشن ماندن بریده می‌شود. (شوخ به معنای گستاخ و پرده‌در)
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشخیص
«چنگِ خمیده‌قامت می‌خوانَدَت به عشرت»
چنگ (یک ساز) دارای قامت خمیده (مانند پیران) و قادر به دعوت کردن به عشرت (صفت انسانی) دانسته شده است.
استعاره
«هر شبنمی در این ره صد بحرِ آتشین است»
شبنم استعاره از مشکلات و سختی‌های کوچک در راه عشق، و بحر آتشین استعاره از سختی و سوز و گداز شدید.
کنایه
«ای دل طریقِ رندی از محتسب بیاموز / مست است و در حقِ او کس این گمان ندارد»
کنایه از دورویی و ریاکاری محتسب، یا توانایی او در پنهان کردن ماهیت واقعی‌اش. حافظ با طعنه از دل می‌خواهد که ظاهر و باطن را یکی کند، برعکس محتسب که اهل ریا است.
تضاد
«با هیچ کس نشانی زان دِلْسِتان ندیدم / یا من خبر ندارم یا او نشان ندارد»
تضاد بین 'نشان' و 'بی‌نشانی' معشوق.
تلمیح
«احوالِ گنجِ قارون کَایّام داد بر باد»
اشاره به داستان قرآنی قارون و ثروتش که بر اثر کبر و بخل به قعر زمین فرو رفت.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۲,۶۶۶
ابجد وسیط
۲,۰۶۰
ابجد صغیر
۱,۵۸۹
تعداد حروف
۴۷۶
نظرات
ارسال یک نظر