غزل شماره ۱۲۵ حافظ: شاهد آن نیست که موییّ و میانی دارد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۲۵ حافظ

شاهد آن نیست که موییّ و میانی دارد

❖

بندهٔ طلعتِ آن باش که آنی دارد

شیوهٔ حور و پری گرچه لطیف است ولی

❖

خوبی آن است و لطافت که فُلانی دارد

چشمهٔ چشمِ مرا ای گلِ خندان دریاب

❖

که به امّیدِ تو خوش آبِ روانی دارد

گوی خوبی که بَرَد از تو؟ که خورشید آن جا

❖

نه سواریست که در دست عِنانی دارد

دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی

❖

آری آری سخنِ عشق نشانی دارد

خَمِ ابرویِ تو در صنعتِ تیراندازی

❖

بُرده از دستِ هر آن کس که کمانی دارد

در رَهِ عشق نشد کَس به یقین محرمِ راز

❖

هر کسی بر حَسَبِ فکر، گُمانی دارد

با خرابات نشینان ز کَرامات مَلاف

❖

هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد

مرغِ زیرک نزند در چمنش پرده سرای

❖

هر بهاری که به دنباله، خزانی دارد

مدعی گو لُغَز و نکته به حافظ مفروش

❖

کِلکِ ما نیز زبانی و بیانی دارد

✨ نتیجه فال غزل ۱۲۵ حافظ

این غزل به شما توصیه می‌کند که در جستجوی زیبایی‌های پایدار و معانی عمیق باشید و به ظواهر فریبنده دل نبندید. عشق و حقیقت واقعی در باطن نهفته است. در مسیر زندگی، با بصیرت و حکمت عمل کنید و از ادعاهای پوچ بپرهیزید. سخن راستین شما بر دل‌ها خواهد نشست.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل ۱۲۵ حافظ بر این مفهوم تأکید دارد که زیبایی حقیقی و عشق ناب در ظاهر و جسمانیت خلاصه نمی‌شود، بلکه در لطافت و جذابیت درونی و معنوی است که ورای هر وصفی قرار دارد. شاعر، معشوق خود را برتر از حوریان می‌داند و بیان می‌کند که سخن عشق، اگر صادق باشد، بی‌شک بر دل‌ها می‌نشیند. حافظ در ادامه، به دشواری شناخت کامل رازهای عشق اشاره کرده و معتقد است هرکس به قدر فهم خود، گمانی از آن دارد. او رندان اهل معرفت را برتر از مدعیان دروغین کرامات می‌داند و دلبستگی به دنیا را نکوهش می‌کند، چرا که هر آنچه در جهان فانی است، پایانی جز خزان ندارد. در نهایت، حافظ به منتقدان و مدعیان خرده‌گیر هشدار می‌دهد که قلم او نیز قدرت بیان و نفوذ بی‌همتایی دارد.

معنی بیت به بیت غزل

شاهد آن نیست که موییّ و میانی دارد | بندهٔ طلعتِ آن باش که آنی دارد

بیت ۱ معشوق حقیقی کسی نیست که تنها دارای زیبایی‌های ظاهری و جسمانی باشد، بلکه دلداده‌ی جمالِ کسی باش که دارای آن لطف و کشش درونی و معنوی است که با کلمات قابل وصف نیست.

شیوهٔ حور و پری گرچه لطیف است ولی | خوبی آن است و لطافت که فُلانی دارد

بیت ۲ اگرچه ناز و کرشمه حوریان و پریان بسیار دلپذیر و لطیف است، اما نهایت خوبی و لطافت آن کیفیتی است که معشوق من (فلانی) دارد، کیفیتی که از هر زیبایی دیگری برتر است.

چشمهٔ چشمِ مرا ای گلِ خندان دریاب | که به امّیدِ تو خوش آبِ روانی دارد

بیت ۳ ای معشوق شاداب و خندان من، به چشمه چشم من که بی‌تابانه اشک می‌ریزد، توجه کن؛ زیرا این چشمه به امید دیدار تو اشک‌های فراوان و زلالی دارد که مانند آب رودخانه جاری است.

گوی خوبی که بَرَد از تو؟ که خورشید آن جا | نه سواریست که در دست عِنانی دارد

بیت ۴ در میدان زیبایی و کمال، چه کسی می‌تواند از تو پیشی بگیرد و گویِ برتری را برباید؟ زیرا در حضور تو، حتی خورشید هم سوارکار ماهری نیست که بتواند افسار اسب خود را کنترل کند و توان رقابت با تو را ندارد.

دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی | آری آری سخنِ عشق نشانی دارد

بیت ۵ سخن من زمانی دلنشین و تأثیرگذار شد که تو آن را پذیرفتی و قبول کردی. آری، سخنانی که از سر عشق و صداقت برمی‌آید، نشانه‌ای خاص دارد که همان نفوذ عمیق بر دل‌هاست.

خَمِ ابرویِ تو در صنعتِ تیراندازی | بُرده از دستِ هر آن کس که کمانی دارد

بیت ۶ خم و انحنای ابروی تو (که به کمان می‌ماند) در هنر تیراندازی و دلربایی، چنان ماهرانه است که هر تیراندازی را با هر کمانی، از مهارت و توانایی ساقط کرده و گوی سبقت را از او ربوده است.

در رَهِ عشق نشد کَس به یقین محرمِ راز | هر کسی بر حَسَبِ فکر، گُمانی دارد

بیت ۷ در مسیر عشق و شناخت حقیقت، هیچ‌کس نتوانسته است به طور قطعی و یقینی محرم تمام رازها شود. هر کسی فقط به اندازه فهم و اندیشه خودش، گمانی درباره این رازها دارد و به حقیقت مطلق دست نمی‌یابد.

با خرابات نشینان ز کَرامات مَلاف | هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد

بیت ۸ با رندان و عاشقان حق (خرابات‌نشینان) از معجزات و کرامات خود لاف‌زنی نکن. زیرا هر سخنی جایگاهی دارد و هر نکته‌ای در زمان و مکان مناسب خود باید بیان شود و ادعاهای بی‌اساس در نزد اهل معرفت بی‌ارزش است.

مرغِ زیرک نزند در چمنش پرده سرای | هر بهاری که به دنباله، خزانی دارد

بیت ۹ پرنده دانا و هوشیار، در باغی که بهارش ناپایدار است و به زودی به خزان می‌رسد، آشیانه نمی‌سازد. (این بیت کنایه از بی‌وفایی دنیا و دلبسته نشدن به ظواهر فانی است).

مدعی گو لُغَز و نکته به حافظ مفروش | کِلکِ ما نیز زبانی و بیانی دارد

بیت ۱۰ به مدعیان بگو که معما و نکته‌های پیچیده خود را به حافظ نفروشند (لاف نزنند و ایراد نگیرند)؛ زیرا قلم من نیز قدرت بیان و سخنوری خاص خود را دارد و در پاسخگویی تواناست.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

شاهد زیبارو، محبوب. در این غزل اشاره به معشوق زمینی یا الهی دارد.

طلعت چهره، رخسار، روی، برآمدن و ظاهر شدن. در اینجا به معنی ظاهر و جلوه‌ی معشوق.

آن (در معنای عرفانی) یک ویژگی لطیف، جذابیت درونی، حال و کیفیت خاص و غیرقابل وصف که از زیبایی ظاهری فراتر است.

عِنان افسار و دهنه‌ی اسب. کنایه از کنترل و اختیار.

دلنشان مقبول، مرغوب، خوشایند، تأثیرگذار بر دل و جان.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «چشمهٔ چشمِ مرا ای گلِ خندان دریاب»

معشوق به 'گل خندان' تشبیه شده که نماد شادابی و زیبایی است. همچنین 'چشمه‌ی چشم' و 'آب روان' استعاره از اشک است.

تشبیه «خَمِ ابرویِ تو در صنعتِ تیراندازی / بُرده از دستِ هر آن کس که کمانی دارد»

ابروی معشوق به کمان تشبیه شده که در هنر تیراندازی (دلربایی و تأثیرگذاری بر دل) بسیار ماهر است.

کنایه «شاهد آن نیست که موییّ و میانی دارد»

عبارت 'مویی و میانی دارد' کنایه از زیبایی‌های سطحی و ظاهری است که عمق و دوام ندارند و حافظ معشوق حقیقی را ورای اینها می‌داند.

تضاد «هر بهاری که به دنباله، خزانی دارد»

تقابل میان 'بهار' (نماد شادابی و جوانی) و 'خزان' (نماد پیری و فنا) برای تأکید بر ناپایداری و گذرا بودن دنیا.

ایهام «بندهٔ طلعتِ آن باش که آنی دارد»

'آن' در این مصرع ایهام دارد؛ هم به معنی آن شخص یا ویژگی (معنی ظاهری) و هم به معنی 'حال و کیفیت خاص عرفانی و درونی' که ورای زیبایی‌های جسمانی است (معنی باطنی).

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۹,۷۲۳

ابجد وسیط ۲,۳۷۳

ابجد صغیر ۱,۶۴۴

تعداد حروف ۴۹۲

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۲۴

غزل بعدی غزل شماره ۱۲۶

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ