غزل شماره ۷۵ حافظ: خوابِ آن نرگسِ فَتّانِ تو، بی‌چیزی نیست + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۷۵ حافظ

خوابِ آن نرگسِ فَتّانِ تو، بی‌چیزی نیست

❖

تابِ آن زلفِ پریشانِ تو، بی‌چیزی نیست

از لبت شیر روان بود که من می‌گفتم

❖

«این شکر گِردِ نمکدانِ تو، بی‌چیزی نیست»

جان درازیِ تو بادا که یقین می‌دانم

❖

در کمان ناوَک مژگانِ تو، بی‌چیزی نیست

مبتلایی به غمِ محنت و اندوهِ فراق

❖

ای دل! این ناله و افغان تو، بی‌چیزی نیست

دوش، باد از سرِ کویش به گلستان بگذشت

❖

ای گل! این چاکِ گریبانِ تو، بی‌چیزی نیست

دردِ عشق ار چه دل از خلق نهان می‌دارد

❖

حافظ این دیدهٔ گریانِ تو، بی‌چیزی نیست

✨ نتیجه فال غزل ۷۵ حافظ

اتفاقات و رنج‌های کنونی زندگی شما بی‌حکمت و بی‌علت نیستند. نشانه‌هایی که در اطراف خود می‌بینید را جدی بگیرید. اگر در دل احساس غم یا فراق دارید، این درد راهی برای پختگی شماست. هرچند می‌کوشید راز و اندوه خود را پنهان کنید، احوال شما آشکار است. صبور باشید که این دوران مقدّمه‌ای برای رسیدن به مقصود است.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل شماره ۷۵ حافظ در وصف جذابیت‌ها و ویژگی‌های مسحورکننده معشوق سروده شده است. شاعر با تکرار ردیف تأکیدی «بی‌چیزی نیست»، بیان می‌کند که تمام حرکات، زیبایی‌های ظاهری یار (چشم، زلف، لب و مژگان) و حتی احوال عاشقانه خودش و طبیعت (ناله دل، اشک چشم و شکفتن گل) دارای سرّ، معنا و حکمتی ژرف هستند و عشق پدیده‌ای نیست که بتوان آن را کتمان کرد.

معنی بیت به بیت غزل

خوابِ آن نرگسِ فَتّانِ تو، بی‌چیزی نیست | تابِ آن زلفِ پریشانِ تو، بی‌چیزی نیست

بیت ۱ حالت خمار و خواب‌آلود آن چشم فتنه‌انگیز و پیچ‌وتاب آن گیسوی آشفته، بی‌دلیل و حکمت نیست و قطعه‌قطعه دل‌های عاشقان را به بند می‌کشد.

از لبت شیر روان بود که من می‌گفتم | «این شکر گِردِ نمکدانِ تو، بی‌چیزی نیست»

بیت ۲ هنوز در دوران خردسالی بودی و شیر از لبت جاری بود که دریافتم جمع شدن این لب شیرین چون شکر در کنار دهان نمکینت، بی‌علت نیست و برای دلبری آفریده شده‌ای.

جان درازیِ تو بادا که یقین می‌دانم | در کمان ناوَک مژگانِ تو، بی‌چیزی نیست

بیت ۳ عمرت طولانی باد! زیرا یقین دارم قرار گرفتن تیر مژگانت در کمان ابرو بی‌دلیل نیست و قصد صید جان عاشقان را داری.

مبتلایی به غمِ محنت و اندوهِ فراق | ای دل! این ناله و افغان تو، بی‌چیزی نیست

بیت ۴ ای دل من، تو گرفتار رنج عشق و سوز جدایی شده‌ای و این ناله و فریادی که برمی‌آوری بی‌جهت و بی‌اثر نخواهد بود.

دوش، باد از سرِ کویش به گلستان بگذشت | ای گل! این چاکِ گریبانِ تو، بی‌چیزی نیست

بیت ۵ دیشب نسیم از کوی معشوق به بوستان وزید؛ ای گل سرخ، شکفتن و پاره شدن گریبان تو از سر شیدایی بوی یار بوده و بی‌دلیل نیست.

دردِ عشق ار چه دل از خلق نهان می‌دارد | حافظ این دیدهٔ گریانِ تو، بی‌چیزی نیست

بیت ۶ اگرچه دل تلاش می‌کند غم عشق را از مردم مخفی کند، اما ای حافظ، اشک‌های پیاپی چشمانت بی‌دلیل نیست و سرّ درون تو را آشکار می‌سازد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

فَتّان بسیار فتنه‌انگیز، آشوب‌گر و فریبنده

بی‌چیزی بی‌دلیل بودن، بی‌حکمت و بی‌علت بودن

ناوَک تیر کوچک و باریک که با کمان پرتاب می‌شود

جان‌درازی طول عمر، درازی عمر و سلامت بقا

نمکدان کنایه از دهان کوچک و زیبای پر از نمک و ملاحت

چاک گریبان یقه‌درانی از شدت شور یا اندوه؛ کنایه از شکوفا شدن گل

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «خواب آن نرگس فتان تو»

نرگس استعاره مصرحه از چشم خمار و زیبای معشوق است.

تضاد «این شکر گرد نمکدان تو»

میان شکر (شیرینی) و نمکدان (نمک و شوری) تقابل معنایی لطیفی برقرار است.

تشخیص «ای گل! این چاکِ گریبانِ تو، بی‌چیزی نیست»

شاعر گل را مورد خطاب قرار داده و شکفتن آن را به گریبان‌چاک‌کردن انسانی عاشق تشبیه کرده است.

حسن تعلیل «دوش باد از سر کویش به گلستان بگذشت / ای گل این چاک گریبان تو بی‌چیزی نیست»

شکفتن طبیعی گل به علت وزیدن نسیم از کوی یار و بی‌تابی گل دانسته شده است.

مراعات نظیر «کمان و ناوک و مژگان»

تناسب میان ادوات شکار و جنگ یعنی کمان، ناوک (تیر) و مژگان معشوق.

کنایه «از لبت شیر روان بود»

کنایه از سن بسیار کم و دوران خردسالی معشوق است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۴,۴۰۴

ابجد وسیط ۱,۵۶۲

ابجد صغیر ۱,۰۴۹

تعداد حروف ۳۲۱

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۷۴

غزل بعدی غزل شماره ۷۶

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ