غزل شماره ۷۶ حافظ: جز آستان تواَم در جهان، پناهی نیست + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۷۶ حافظ

جز آستان تواَم در جهان، پناهی نیست

❖

سر مرا به ‌جز این در، حواله‌گاهی نیست

عَدو چو تیغ کِشد، من سپر بیندازم

❖

که تیغِ ما، به ‌جز از ناله‌ای و آهی نیست

چرا زِ کویِ خرابات روی برتابم؟

❖

کز این بِهَم به جهان، هیچ رسم و راهی نیست

زمانه گَر بزند آتشم به خرمنِ عمر

❖

بگو بسوز که بر من به برگِ کاهی نیست

غلامِ نرگسِ جَمّاشِ آن سَهی سروم

❖

که از شراب غرورش به کس، نگاهی نیست

مباش در پیِ آزار و هرچه خواهی کن

❖

که در شریعتِ ما غیر از این، گناهی نیست

عِنان‌کشیده رو ای پادشاهِ کشورِ حُسن

❖

که نیست بر سر راهی که دادخواهی نیست!

چنین که از همه‌سو، دامِ راه می‌بینم

❖

به از حمایتِ زلفش، مرا پناهی نیست

خزینهٔ دلِ «حافظ» به زلف و خال مده

❖

که کارهای چنین، حدِّ هر سیاهی نیست

✨ نتیجه فال غزل ۷۶ حافظ

نتیجه فال شما حکایت از آن دارد که در برابر مشکلات و دسیسه‌ها، باید به منبع اصلی آرامش و عشق پناه ببرید. از کینه و آزار دیگران دوری کنید که بزرگترین گناه است. عمر و دارایی دنیوی بی‌ارزش است، پس دل به این‌ها مبندید. با وقار و آرامش در مسیر خود حرکت کنید و به زیبایی‌های حقیقی عشق وفادار بمانید، نه به جلوه‌های زودگذر.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل از حافظ به طور کلی بر محور پناه بردن به عشق الهی و معشوق ازلی می‌گردد، جایی که شاعر خود را از تمام دغدغه‌های دنیوی و آزار دشمنان رها می‌سازد. او با بی‌اعتنایی به مظاهر مادی و حتی تهدیدهای زمانه، رندی و بی‌ریایی را ستوده و بر اصل والای انسان‌دوستی تأکید می‌کند که هیچ گناهی بزرگ‌تر از آزار رساندن به دیگران نیست. در نهایت، حافظ به معشوق خود گوشزد می‌کند که دل عاشق را که گنجینه‌ای بس ارزشمند است، نباید به زیبایی‌های سطحی و زودگذر محدود کرد.

معنی بیت به بیت غزل

جز آستان تواَم در جهان، پناهی نیست | سر مرا به ‌جز این در، حواله‌گاهی نیست

بیت ۱ در این جهان پهناور، جز درگاه تو هیچ پناه و مأمنی برایم وجود ندارد؛ سرنوشت و امید من فقط به این درگاه ختم می‌شود و جز اینجا جایی برای دلبستگی ندارم.

عَدو چو تیغ کِشد، من سپر بیندازم | که تیغِ ما، به ‌جز از ناله‌ای و آهی نیست

بیت ۲ اگر دشمن (حسودان، ریاکاران) تیغ ستم بکشد، من سپر مقاومت را کنار می‌گذارم و تسلیم می‌شوم، زیرا سلاح و قدرت من تنها آه و ناله‌هایی است که از دل برمی‌آید، نه شمشیر و جنگاوری.

چرا زِ کویِ خرابات روی برتابم؟ | کز این بِهَم به جهان، هیچ رسم و راهی نیست

بیت ۳ چرا باید از محله خرابات (مکان رندان و آزادگان از قید ریا) روی بگردانم؟ زیرا در این دنیا، بهتر و زیباتر از این روش و طریقه (رندی و بی‌ریا بودن) هیچ رسم و راهی وجود ندارد.

زمانه گَر بزند آتشم به خرمنِ عمر | بگو بسوز که بر من به برگِ کاهی نیست

بیت ۴ اگر روزگار (ناپایدار) تمام هستی و حاصل عمر مرا به آتش بکشد، بگذار بسوزد؛ زیرا برای من درویش، این زندگی دنیا ارزشی حتی به اندازه یک برگ کاه ندارد.

غلامِ نرگسِ جَمّاشِ آن سَهی سروم | که از شراب غرورش به کس، نگاهی نیست

بیت ۵ من بنده و شیفته چشمان فریبنده و مست‌کننده آن معشوق بلندبالا هستم که از شدت غرور و زیبایی‌اش به هیچ‌کس توجهی نمی‌کند.

مباش در پیِ آزار و هرچه خواهی کن | که در شریعتِ ما غیر از این، گناهی نیست

بیت ۶ در پی آزار و رنجاندن دیگران مباش و (جز این) هر کاری که می‌خواهی انجام ده؛ زیرا در آیین و مرام ما (رندان و عشاق)، هیچ گناهی جز آزردن خلق وجود ندارد.

عِنان‌کشیده رو ای پادشاهِ کشورِ حُسن | که نیست بر سر راهی که دادخواهی نیست!

بیت ۷ ای پادشاه سرزمین زیبایی، آرام و باوقار حرکت کن و افسار اسب خود را بکش؛ زیرا هیچ راهی نیست که در آن عاشقانی منتظر دادخواهی (یعنی توجه و لطف تو) نباشند.

چنین که از همه‌سو، دامِ راه می‌بینم | به از حمایتِ زلفش، مرا پناهی نیست

بیت ۸ با توجه به اینکه از هر طرف، دام‌های فریبنده و خطراتی را بر سر راهم می‌بینم، هیچ پناهگاهی بهتر از پناه بردن به زلف (جذابیت و لطف) معشوق برایم نیست.

خزینهٔ دلِ «حافظ» به زلف و خال مده | که کارهای چنین، حدِّ هر سیاهی نیست

بیت ۹ ای معشوق، گنجینه ارزشمند دل حافظ را به زلف و خال خود (زیبایی‌های ظاهری و زودگذر) محدود مکن و آن را در حد هر سیاهی (موی سیاه زلف و خال) پایین نیاور؛ زیرا این گنجینه (دل عاشق)، شأن و ارزشی بالاتر از آن دارد که در اختیار هر زیبایی ظاهری قرار گیرد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

آستان درگاه، بارگاه، آستانه (مکان مقدس یا محل احترام و پناه)

حواله‌گاه محل رجوع، جایی که سرنوشت یا کاری به آن سپرده شود.

خرابات میخانه، مکانی که رندان و عاشقان از قید و بندهای ظاهری و ریا آزادند.

جَمّاش شوخ، فریبنده، افسونگر (اشاره به چشمان مست و دلربای معشوق).

عِنان‌کشیده افسار کشیده شده، به آرامی و با وقار حرکت کردن.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «زمانه گَر بزند آتشم به خرمنِ عمر»

زمانه که مفهومی انتزاعی است، مانند انسانی تصور شده که آتش می‌زند.

استعاره «تیغِ ما، به ‌جز از ناله‌ای و آهی نیست»

ناله و آه به تیغ (سلاح) استعاره شده است و خرمن عمر استعاره از حاصل و تمام زندگی انسان.

کنایه «سپر بیندازم»

کنایه از تسلیم شدن یا دست از مقاومت کشیدن.

تضاد «عدو چو تیغ کِشد، من سپر بیندازم»

تضاد بین 'تیغ کشیدن' (حمله) و 'سپر انداختن' (تسلیم).

مراعات نظیر (تناسب) «تیغ، سپر، ناله، آه»

کلماتی که با هم تناسب معنایی دارند و در یک بافت معنایی (جنگ و درد) قرار می‌گیرند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۴,۸۴۷

ابجد وسیط ۲,۱۲۹

ابجد صغیر ۱,۵۶۵

تعداد حروف ۴۵۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۷۵

غزل بعدی غزل شماره ۷۷

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ