غزل شماره ۱۷۷ حافظ: نه هر که چهره برافروخت دلبری داند + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۷۷ حافظ
نه هر که چهره برافروخت دلبری داند
❖
نه هر که آینه سازد سِکندری داند
نه هر که طَرْفِ کُلَه کج نهاد و تُند نشست
❖
کلاه‌داری و آیینِ سروری داند
تو بندگی چو گدایان به شرطِ مزد مکن
❖
که دوست، خود روشِ بنده‌پروری داند
غلامِ همّتِ آن رندِ عافیت‌سوزم
❖
که در گداصفتی کیمیاگری داند
وفا و عهد نکو باشد ار بیاموزی
❖
وگر نه هر که تو بینی ستمگری داند
بباختم دلِ دیوانه و ندانستم
❖
که آدمی‌بچه‌ای، شیوهٔ پری داند
هزار نکتهٔ باریک‌تر ز مو این جاست
❖
نه هر که سر بتراشد قلندری داند
مدارِ نقطهٔ بینش ز خالِ توست مرا
❖
که قدرِ گوهرِ یک‌دانه جوهری داند
به قَدّ و چهره هر آن کس که شاهِ خوبان شد
❖
جهان بگیرد اگر دادگستری داند
ز شعرِ دلکَشِ حافظ کسی بُوَد آگاه
❖
که لطفِ طبع و سخن گفتنِ دَری داند
✨ نتیجه فال غزل ۱۷۷ حافظ
ای صاحب فال، ظواهر تو را فریب ندهد. برای رسیدن به مقصود باید شایستگی درونی داشته باشی نه فقط ادعا. در عشق و کار، صبور باش و به دنبال پاداش فوری نگرد. اگر با اخلاص قدم برداری، خداوند تو را یاری خواهد کرد. از غرور پرهیز کن و با اطرافیان به عدالت رفتار کن تا محبوب همگان شوی.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل بر تفاوت عمیق میان ظاهر و باطن تاکید دارد. حافظ معتقد است که دلبری، سروری و قلندری صرفاً با آرایش چهره، کلاه کج گذاشتن یا تراشیدن سر به دست نمی‌آید، بلکه نیازمند جوهر درونی، اخلاص و وفاداری است. او بر بندگی بدون طمع و داشتن همت والا اصرار می‌ورزد و کمال واقعی را در توازن بین زیبایی ظاهر و عدالت باطن می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
نه هر که چهره برافروخت دلبری داند | نه هر که آینه سازد سِکندری داند
بیت ۱
هر کسی که تنها چهره‌اش را بیاراید، راه و رسم دلربایی را نمی‌داند و هر کسی که آینه بسازد، لزوماً شکوه و هنر اسکندر را ندارد.
نه هر که طَرْفِ کُلَه کج نهاد و تُند نشست | کلاه‌داری و آیینِ سروری داند
بیت ۲
هر کسی که کلاهش را با تکبر کج گذاشت و با غرور نشست، راه و رسم فرماندهی و بزرگی را بلد نیست.
تو بندگی چو گدایان به شرطِ مزد مکن | که دوست، خود روشِ بنده‌پروری داند
بیت ۳
تو مانند گدایان به شرط دریافت پاداش بندگی نکن، زیرا معشوق حقیقی خودش می‌داند چگونه از بندگانش مراقبت و دلجویی کند.
غلامِ همّتِ آن رندِ عافیت‌سوزم | که در گداصفتی کیمیاگری داند
بیت ۴
چاکر همت آن رندِ بی‌پروایی هستم که با وجود ظاهرِ فقیرانه، صاحب توانایی تبدیل مس وجود به طلاست و هنرِ والایی دارد.
وفا و عهد نکو باشد ار بیاموزی | وگر نه هر که تو بینی ستمگری داند
بیت ۵
بسیار خوب است اگر وفاداری و پیمان‌داری را یاد بگیری، وگرنه ظلم و ستم را هر کسی بلد است.
بباختم دلِ دیوانه و ندانستم | که آدمی‌بچه‌ای، شیوهٔ پری داند
بیت ۶
دل دیوانه‌ام را از دست دادم و نمی‌دانستم که یک انسان می‌تواند به زیبایی و فریبندگی فرشتگان و پریان دلبری کند.
هزار نکتهٔ باریک‌تر ز مو این جاست | نه هر که سر بتراشد قلندری داند
بیت ۷
در راهِ معرفت و عشق، هزاران ظرافت و نکته دقیق وجود دارد؛ صرفاً با تغییر ظاهر و تراشیدن سر، کسی به مقام درویشی و قلندری نمی‌رسد.
مدارِ نقطهٔ بینش ز خالِ توست مرا | که قدرِ گوهرِ یک‌دانه جوهری داند
بیت ۸
گردش و تمرکز نگاه من بر خال توست، چرا که ارزش یک گوهر نایاب را تنها یک جواهرشناس حرفه‌ای می‌فهمد.
به قَدّ و چهره هر آن کس که شاهِ خوبان شد | جهان بگیرد اگر دادگستری داند
بیت ۹
هر کسی که با زیبایی ظاهر پادشاه زیبارویان شد، اگر عدالت و انصاف داشته باشد، می‌تواند تمام جهان را تسخیر کند.
ز شعرِ دلکَشِ حافظ کسی بُوَد آگاه | که لطفِ طبع و سخن گفتنِ دَری داند
بیت ۱۰
تنها کسی از ظرافت‌های شعر حافظ باخبر می‌شود که دارای ذوق لطیف باشد و زبان فصیح پارسی دری را بشناسد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
سکندری
منسوب به اسکندر؛ اشاره به پادشاهی و آینه جادویی اسکندر
طرف کله
گوشه کلاه
عافیت‌سوز
نابودکننده مصلحت‌اندیشی؛ کسی که راحتی خود را فدای عشق می‌کند
دری
زبان فارسی فصیح و رسمی
قلندری
وارستگی از تعلقات دنیوی و ظاهر سازی
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تلمیح
«نه هر که آینه سازد سکندری داند»
اشاره به داستان ساختن آینه توسط اسکندر مقدونی برای دیدن سپاه دشمن.
کنایه
«طرف کله کج نهادن»
کنایه از تکبر، خودپسندی و ادعای بزرگی کردن.
تضاد
«گداصفتی و کیمیاگری»
ایجاد تضاد میان فقر ظاهری و توانایی معنوی برای تبدیل کردن حال بد به خوب.
تشبیه
«تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن»
تشبیه بندگیِ منفعت‌طلبانه به رفتار گدایانی که فقط برای پول کار می‌کنند.
ایهام
«هزار نکته باریک‌تر ز مو»
هم به معنای دقت بسیار زیاد و هم تناسب با تراشیدن مو در مصراع دوم دارد.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۲,۶۶۴
ابجد وسیط
۲,۳۱۰
ابجد صغیر
۱,۶۴۱
تعداد حروف
۴۷۸
نظرات
ارسال یک نظر