غزل شماره ۱۷۸ حافظ: هر که شد مَحرمِ دل در حرمِ یار بِمانْد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۷۸ حافظ

هر که شد مَحرمِ دل در حرمِ یار بِمانْد

❖

وان که این کار ندانست در انکار بِمانْد

اگر از پرده برون شد دلِ من عیب مکن

❖

شُکرِ ایزد که نه در پردهٔ پندار بِمانْد

صوفیان واسِتَدَنْد از گروِ مِی همه رَخْت

❖

دلقِ ما بود که در خانهٔ خَمّار بِمانْد

محتسب شیخ شد و فِسقِ خود از یاد بِبُرد

❖

قصّهٔ ماست که در هر سرِ بازار بِمانْد

هر مِیِ لعل کز آن دستِ بلورین سِتَدیم

❖

آبِ حسرت شد و در چشمِ گهربار بِمانْد

جز دلِ من کز ازل تا به ابد عاشق رفت

❖

جاودان کس نشنیدیم که در کار بِمانْد

گشت بیمار که چون چشمِ تو گردد نرگس

❖

شیوهٔ تو نَشُدَش حاصل و بیمار بِمانْد

از صدایِ سخنِ عشق ندیدم خوشتر

❖

یادگاری که در این گنبدِ دَوّار بِمانْد

داشتم دلقی و صد عیبِ مرا می‌پوشید

❖

خرقه رهنِ مِی و مطرب شد و زُنّار بِمانْد

بر جمالِ تو چنان صورتِ چین حیران شد

❖

که حدیثش همه‌جا در در و دیوار بِمانْد

به تماشاگَهِ زلفش دلِ حافظ روزی

❖

شد که بازآید و جاوید گرفتار بِمانْد

✨ نتیجه فال غزل ۱۷۸ حافظ

نیت شما با خلوص دل، صداقت و پرهیز از دوورویی به ثمر خواهد نشست. از قضاوت‌ها و سرزنش‌های دیگران بیم به خود راه ندهید و در مسیری که به آن ایمان دارید ثابت‌قدم بمانید. آن‌چه در زندگی پایدار و ارزشمند می‌ماند، محبت و نیت پاک است. اگر به عهد خود وفا کنید، به وصال و آرامش حقیقی می‌رسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از شورانگیزترین سروده‌های حافظ در ستایش عشق جاودان، یکرنگی و ملامت ریاکاری است. حافظ با مقایسه عاشقان صادق با زاهدان و صوفیان مصلحت‌اندیش، تأکید می‌کند که تنها حقیقت ماندگار در جهان هستی، نوای عشق است. او رهایی از حجاب خودبینی و فدا کردن نام و آبروی عاریتی در پای معشوق را تنها راه رسیدن به حریم وصال و جاودانگی می‌داند.

معنی بیت به بیت غزل

هر که شد مَحرمِ دل در حرمِ یار بِمانْد | وان که این کار ندانست در انکار بِمانْد

بیت ۱ هر کس که با اسرار دل آشنا شد و به عالم حقیقت راه یافت، در بارگاه امن معشوق ماندگار گشت؛ و آن‌که رسم عاشقی و راز دل را درک نکرد، در نفی و گمراهی باقی ماند.

اگر از پرده برون شد دلِ من عیب مکن | شُکرِ ایزد که نه در پردهٔ پندار بِمانْد

بیت ۲ اگر راز دل من فاش شد و به عاشقی رسوا شدم بر من خرده مگیر؛ خدا را شکر که دلم در حجاب خودبینی و گمان باطل زاهدانه باقی نماند.

صوفیان واسِتَدَنْد از گروِ مِی همه رَخْت | دلقِ ما بود که در خانهٔ خَمّار بِمانْد

بیت ۳ صوفیان ظاهرپرست با تغییر روزگار، رخت و خرقه‌های خود را از گرو شراب آزاد کردند و زهد پیشه نمودند، اما تنها خرقه ما بود که در میخانه عشق برای همیشه در رهن ماند.

محتسب شیخ شد و فِسقِ خود از یاد بِبُرد | قصّهٔ ماست که در هر سرِ بازار بِمانْد

بیت ۴ محتسب به لباس شیخی درآمد و کارهای ناشایست گذشته‌اش را فراموش کرد، اما داستان عاشقی و رندی ماست که هنوز بر سر هر کوی و برزن زبانزد است.

هر مِیِ لعل کز آن دستِ بلورین سِتَدیم | آبِ حسرت شد و در چشمِ گهربار بِمانْد

بیت ۵ هر شراب سرخ‌رنگی که از دست سیمین و زیبای ساقی گرفتیم، با گذشت روزگار وصال، به اشک حسرت بدل شد و در چشمان گوهربار ما ماندگار گشت.

جز دلِ من کز ازل تا به ابد عاشق رفت | جاودان کس نشنیدیم که در کار بِمانْد

بیت ۶ به‌جز دل من که از آغاز آفرینش تا ابدیت در راه عشق پیش رفت، نشنیده‌ایم که کسی دیگر این‌گونه تا ابد در کار عشق استوار و پایدار مانده باشد.

گشت بیمار که چون چشمِ تو گردد نرگس | شیوهٔ تو نَشُدَش حاصل و بیمار بِمانْد

بیت ۷ گل نرگس خود را به خماری و بیماری زد تا شاید شبیه چشم فریبای تو شود؛ اما کرشمه و ناز تو را پیدا نکرد و تنها بیماری و پژمردگی برایش ماند.

از صدایِ سخنِ عشق ندیدم خوشتر | یادگاری که در این گنبدِ دَوّار بِمانْد

بیت ۸ زیر این آسمان گردان و گنبد گیتی، یادگاری دلنشین‌تر و پایدارتر از بازتاب نغمه و سخن عشق ندیدم که تا ابد به جا بماند.

داشتم دلقی و صد عیبِ مرا می‌پوشید | خرقه رهنِ مِی و مطرب شد و زُنّار بِمانْد

بیت ۹ خرقه‌ای داشتم که صدها عیب و ریای مرا پنهان می‌کرد؛ آن خرقه را در ازای شراب و موسیقی در میخانه گرو گذاشتم و حقیقت وجودم (زنار عاشقی و رسوایی) آشکار ماند.

بر جمالِ تو چنان صورتِ چین حیران شد | که حدیثش همه‌جا در در و دیوار بِمانْد

بیت ۱۰ نگارگران چیره‌دست چین در برابر زیبایی بی‌نظیر تو چنان محو و شگفت‌زده شدند که حکایت این حیرتشان بر تمام نقش‌های در و دیوار جاودانه شد.

به تماشاگَهِ زلفش دلِ حافظ روزی | شد که بازآید و جاوید گرفتار بِمانْد

بیت ۱۱ روزی دل حافظ تنها به قصد تماشای پیچ‌وتاب زلف یار رفت تا زود بازگردد، اما در دام آن زلف تا ابد اسیر و گرفتار باقی ماند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

خَمّار می‌فروش، باده‌فروش

دلق خرقه، لباس درویشی وصله‌دار

محتسب مأمور حکومتی برای نهی از منکرات و اجرای احکام شرعی

گنبد دوّار آسمان گردنده، چرخ فلک، روزگار

زنّار کمربندی که مسیحیان یا زرتشتیان می‌بستند؛ در شعر کنایه از ترک ریای دینی و صداقت در عاشقی

پرده پندار حجاب اوهام و غرور زاهدانه

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

جناس اشتقاق «مَحرم، حرم»

به‌کارگیری دو واژه با ریشه مشترک در یک مصرع که هماهنگی آوایی زیبایی پدید آورده است.

حسن تعلیل «گشت بیمار که چون چشم تو گردد نرگس / شیوه تو نشدش حاصل و بیمار بماند»

شاعر دلیل پژمردگی و خمارین بودن گل نرگس را تلاش ناموفق آن برای تقلید از چشمان فریبای معشوق دانسته است.

استعاره «گنبد دوار»

استعاره از آسمان و جهان هستی، با تصویرسازی انعکاس و پژواک صدای عشق در فضایی گنبدی‌شکل.

مراعات نظیر (تناسب) «دلق، خرقه، رهن، می، مطرب، زنار»

همراهی واژگان مربوط به فضای میخانه، موسیقی، لباس صوفیانه و نمادهای مذهبی.

تشخیص (شخصیت‌بخشی) «صورتِ چین حیران شد»

نسبت دادن صفت انسانیِ شگفت‌زدگی و حیرت به نقاشی‌ها و صورتگران چین.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۴۰,۷۹۸

ابجد وسیط ۲,۶۳۸

ابجد صغیر ۱,۹۰۰

تعداد حروف ۵۶۴

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۷۷

غزل بعدی غزل شماره ۱۷۹

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ