غزل شماره ۱۷۶ حافظ: سَحَرم دولتِ بیدار به بالین آمد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۷۶ حافظ

سَحَرم دولتِ بیدار به بالین آمد

❖

گفت برخیز که آن خسرو شیرین آمد

قدحی درکش و سرخوش به تماشا بخرام

❖

تا ببینی که نگارت به چه آیین آمد

مژدگانی بده ای خلوتیِ نافه‌گشای

❖

که ز صحرایِ خُتَن آهویِ مُشکین آمد

گریه آبی به رخِ سوختگان بازآورد

❖

ناله فریادرَسِ عاشقِ مسکین آمد

مرغِ دل باز هوادارِ کمان‌ابروییست

❖

ای کبوتر نگران باش که شاهین آمد

ساقیا می بده و غم مخور از دشمن و دوست

❖

که به کامِ دلِ ما آن بشد و این آمد

رسمِ بدعهدیِ ایّام چو دید ابرِ بهار

❖

گریه‌اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد

چون صبا گفتهٔ حافظ بشنید از بلبل

❖

عَنبرافشان به تماشایِ ریاحین آمد

✨ نتیجه فال غزل ۱۷۶ حافظ

این فال نویدبخش پایان دوران هجران و فرا رسیدن روزگار کامکاری و سعادت است. بخت بیدار به یاری شما آمده و موانع و رقیبان از سر راه برداشته شده‌اند. با دلی شاد و امیدوار به آینده بنگرید و از طالع نیک خود بهره ببرید، اما همواره هوشیار و مراقب اوضاع باشید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزلِ بسیار لطیف و ریتمیک، روایتگر لحظه‌ای شکوهمند از بیداری درونی، وصال یار و غلبه‌ی شادی بر غم است. شاعر با بهره‌گیری از اصطلاحات عاشقانه و طبیعت‌گرایی بهاری، بازگشت محبوب و بهبودی احوال دل‌سوختگان را جشن می‌گیرد و نوید می‌دهد که با آمدن بهار و یار، نامرادی‌های روزگار به پایان رسیده است.

معنی بیت به بیت غزل

سَحَرم دولتِ بیدار به بالین آمد | گفت برخیز که آن خسرو شیرین آمد

بیت ۱ سحرگاهان طالع مسعود و بخت بیدار بر بالینم آمد و مژده داد که برخیز که محبوب شیرین‌حرکات و دلنشین از راه رسید.

قدحی درکش و سرخوش به تماشا بخرام | تا ببینی که نگارت به چه آیین آمد

بیت ۲ جامی از باده عشق بنوش و با سرمستی و شادمانی به تماشا روانه شو تا ببینی معشوقت با چه شکوه، زیبایی و آدابی آمده است.

مژدگانی بده ای خلوتیِ نافه‌گشای | که ز صحرایِ خُتَن آهویِ مُشکین آمد

بیت ۳ ای گوشه‌نشین اهل راز و عطرآگین، مژدگانی بده که آهوی خوشبو و مشک‌بار از دیار ختن به سوی ما آمده است.

گریه آبی به رخِ سوختگان بازآورد | ناله فریادرَسِ عاشقِ مسکین آمد

بیت ۴ اشک شوق و اندوه، طراوت و شادابی را به چهره دل‌سوختگان بازگرداند و ناله و زاری به داد عاشقان بیچاره رسید.

مرغِ دل باز هوادارِ کمان‌ابروییست | ای کبوتر نگران باش که شاهین آمد

بیت ۵ پرنده دل مجدداً شیفته و مشتاق معشوقی با ابروان کمان‌شکل شده است؛ ای کبوتر جان، مواظب خود باش و بترس که شاهینِ شکارچی از راه رسیده است.

ساقیا می بده و غم مخور از دشمن و دوست | که به کامِ دلِ ما آن بشد و این آمد

بیت ۶ ای ساقی باده بده و اندوهی از جانب دوست و دشمن به دل راه مده، زیرا به آرزوی قلبی ما دشمن (نامطلوب) رفت و دوست (محبوب) آمد.

رسمِ بدعهدیِ ایّام چو دید ابرِ بهار | گریه‌اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد

بیت ۷ هنگامی که ابر بهاری بی‌وفایی و ناسازگاری روزگار را مشاهده کرد، از سر رحمت و اندوه بر گل‌هایی چون سمن و سنبل و نسرین گریست.

چون صبا گفتهٔ حافظ بشنید از بلبل | عَنبرافشان به تماشایِ ریاحین آمد

بیت ۸ وقتی نسیم صبا سخن حافظ را از زبان بلبل شنید، عطرافشان و خرامان برای تماشای گل‌ها و گیاهان خوشبو به بوستان آمد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

دولت بیدار بخت و اقبال مسعود، سعادت هشیارکننده

خلوتی نافه گشای گوشه‌نشین اهل راز که کلامش معطر و مشکل‌گشاست

آهوی مشکین آهویی که در نافه‌اش مشک خوشبو دارد، کنایه از معشوق زیبا و خوش‌بو

شاهین پرنده شکاری تیزبال، کنایه از معشوق قهار یا رقیب قدرتمند

ریاحین جمع ریحان، گیاهان و گل‌های خوشبو

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «سَحَرم دولتِ بیدار به بالین آمد / گفت برخیز...»

نسبت دادن صفت سخن گفتن و بالین آمدن به «دولت بیدار» که انسانی نیست.

تشبیه «مرغِ دل باز هوادارِ کمان‌ابروییست / ای کبوتر نگران باش که شاهین آمد»

تشبیه «دل» به «مرغ» و «کبوتر»، و تشبیه «معشوق» به «شاهین» شکارچی.

حسن تعلیل «رسمِ بدعهدیِ ایّام چو دید ابرِ بهار / گریه‌اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد»

آوردن دلیلی شاعرانه و زیبا برای بارش باران بهار، یعنی گریستن ابر به حال بی‌وفایی روزگار نسبت به گل‌ها.

تضاد «غم مخور از دشمن و دوست»

به کار رفتن دو واژه متضاد «د دشمن» و «دوست» در کنار هم برای تقویت معنی کلام.

تناسب «مرغ، کبوتر، شاهین»

آوردن واژه‌هایی از یک حوزه معنایی (پرندگان) در ارتباط با یکدیگر.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۹,۸۹۶

ابجد وسیط ۱,۸۱۰

ابجد صغیر ۱,۲۹۴

تعداد حروف ۳۹۷

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۷۵

غزل بعدی غزل شماره ۱۷۷

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ