غزل شماره ۱۹۷ حافظ: شاهدان گر دلبری زین سان کنند + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۹۷ حافظ
شاهدان گر دلبری زین سان کنند
❖
زاهدان را رخنه در ایمان کنند
هر کجا آن شاخِ نرگس بِشْکُفد
❖
گُل‌رُخانَش دیده نرگس‌دان کنند
ای جوانِ سَروقَد! گویی بِبَر
❖
پیش از آن کز قامتت چوگان کنند
عاشقان را بر سرِ خود حُکم نیست
❖
هر چه فرمانِ تو باشد آن کنند
پیشِ چشمم کمتر است از قطره‌ای
❖
این حکایت‌ها که از طوفان کنند
یارِ ما چون گیرد آغازِ سَماع
❖
قُدسیان بر عرش دست‌افشان کنند
مردمِ چشمم به خون آغشته شد
❖
در کجا این ظلم بر انسان کنند؟
خوش برآ با غصه، ای دل! کاَهلِ راز
❖
عیشِ خوش در بوتهٔ هجران کنند
سر مکش حافظ ز آهِ نیم‌شب
❖
تا چو صبحت، آینه رخشان کنند
✨ نتیجه فال غزل ۱۹۷ حافظ
فرصت‌های زندگی و دوران جوانی و توانایی خود را غنیمت شمارید و پیش از آن‌که زمان از دست برود اقدام کنید. در برابر سختی‌ها و ناملایمات صبور باشید؛ چرا که رنج‌ها شما را آبدیده و خالص می‌کنند. دعا، شب‌زنده‌داری و توکل به پروردگار گره از کارتان خواهد گشود.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از عاشقانه‌ترین و عارفانه‌ترین سروده‌های حافظ است که در آن قدرت شگرف زیبایی معشوق و تسلیم محض عاشقان به تصویر کشیده شده است. شاعر با یادآوری گذر سریع عمر، انسان را به غنیمت شمردن ایام جوانی و شکیبایی در برابر محنت‌های فراق دعوت می‌کند و تصفیه باطن و روشنایی دل را در گرو رازونیاز نیمه‌شب و صبر بر آزمون‌های عشق می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
شاهدان گر دلبری زین سان کنند | زاهدان را رخنه در ایمان کنند
بیت ۱
اگر زیبارویان این‌گونه دلربایی و جلوه‌گری کنند، دین و ایمان پارسایان و زاهدان سست‌عقیده را بر باد خواهند داد.
هر کجا آن شاخِ نرگس بِشْکُفد | گُل‌رُخانَش دیده نرگس‌دان کنند
بیت ۲
هر جا که آن معشوقِ چشم‌نرگسی جلوه کند، زیبارویان دیگر چشمان خود را جایگاه و گلدان نگاه او می‌سازند.
ای جوانِ سَروقَد! گویی بِبَر | پیش از آن کز قامتت چوگان کنند
بیت ۳
ای جوان خوش‌قامت و رعنا، فرصت جوانی و کامرانی را غنیمت شمار، پیش از آن‌که پیری قامتت را مانند چوب چوگان خمیده کند.
عاشقان را بر سرِ خود حُکم نیست | هر چه فرمانِ تو باشد آن کنند
بیت ۴
عاشقان راستین از خود هیچ اختیار و اراده‌ای ندارند؛ هر چه معشوق امر کند، همان را به جان می‌پذیرند و اجرا می‌کنند.
پیشِ چشمم کمتر است از قطره‌ای | این حکایت‌ها که از طوفان کنند
بیت ۵
داستان‌هایی که از سهمگینی طوفان‌ها نقل می‌کنند، در مقایسه با سیلاب اشک و اندوه چشمان من ناچیزتر از یک قطره است.
یارِ ما چون گیرد آغازِ سَماع | قُدسیان بر عرش دست‌افشان کنند
بیت ۶
هنگامی که محبوب ما به رقص و وجد عارفانه درمی‌آید، فرشتگان آسمان در عرش به شادمانی و پایکوبی می‌پردازند.
مردمِ چشمم به خون آغشته شد | در کجا این ظلم بر انسان کنند؟
بیت ۷
مردمک چشم من از شدت گریه خونین شد؛ در کدامین آیین و سرزمین چنین ستمی را بر انسانی روا می‌دارند؟
خوش برآ با غصه، ای دل! کاَهلِ راز | عیشِ خوش در بوتهٔ هجران کنند
بیت ۸
ای دل، با رنج و غم فراق مدارا کن و خوش‌بین باش؛ زیرا اهل معرفت حقیقت شادی و پختگی جان را در بوته آزمایش و فراق به دست می‌آورند.
سر مکش حافظ ز آهِ نیم‌شب | تا چو صبحت، آینه رخشان کنند
بیت ۹
ای حافظ، از رازونیاز و آه شبانگاهی روی مگردان تا به برکت سوز دل، آیینه باطنت را مانند صبح سپید و درخشان کنند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
شاهدان
زیبارویان، خوبرویان و اهل دل
نرگس‌دان
گلدانی که شاخه گل نرگس در آن قرار داده می‌شود
گوی بردن
در بازی چوگان با زدن گوی پیروز شدن؛ کنایه از غنیمت شمردن فرصت و کامیابی
سماع
وجد، حال، رقص و چرخش عارفانه همراه با نغمه و موسیقی
قدسیان
فرشتگان و ساکنان عالم ملکوت
بوته
ظرف یا کوره نسوز که در آن زر و سیم را ذوب و عیارسنجی می‌کنند
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
ایهام و تناسب
«مردم چشمم به خون آغشته شد / در کجا این ظلم بر انسان کنند»
واژه مردم در یک معنا مردمک چشم و در معنای دیگر انسان است که با انسان در مصرع دوم تناسب و ایهام پدید آورده است.
کنایه
«پیش از آن کز قامتت چوگان کنند»
چوگان شدن قامت کنایه از خمیدگی پشت، پیری و ناتوانی است.
اغراق
«پیش چشمم کمتر است از قطره‌ای / این حکایت‌ها که از طوفان کنند»
شاعر طوفان‌های بزرگ تاریخ را در برابر اشک چشمان خود کمتر از یک قطره دانسته است.
استعاره و اضافه تشبیهی
«عیش خوش در بوتهٔ هجران کنند»
هجران به کوره و بوته ذوب فلزات تشبیه شده که وجود عاشق را صیقل داده و خالص می‌سازد.
مراعات نظیر (تناسب)
«ای جوان سروقد گویی ببر / پیش از آن کز قامتت چوگان کنند»
تناسب زیبا میان واژه‌های چوگان، گوی، قامت و سروقد.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۳,۲۸۶
ابجد وسیط
۱,۶۷۸
ابجد صغیر
۱,۲۷۳
تعداد حروف
۳۸۲
نظرات
ارسال یک نظر