غزل شماره ۱۹۶ حافظ: آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۹۶ حافظ

آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند

❖

آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند

دردم نهفته به ز طبیبان مدعی

❖

باشد که از خزانه غیبم دوا کنند

معشوق چون نقاب ز رخ درنمی‌کشد

❖

هر کس حکایتی به تصور چرا کنند؟

چون حسن عاقبت نه به رندی و زاهدی‌ست

❖

آن به که کار خود به عنایت رها کنند

بی معرفت نباش که در من‌یزید عشق

❖

اهل نظر معامله با آشنا کنند

حالی درون پرده بسی فتنه می‌رود

❖

تا آن زمان که پرده برافتد چه‌ها کنند

گر سنگ از این حدیث بنالد عجب مدار

❖

صاحبدلان حکایت دل خوش ادا کنند

می خور که صد گناه ز اغیار در حجاب

❖

بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند

پیراهنی که آید از او بوی یوسفم

❖

ترسم برادران غیورش قبا کنند

بگذر به کوی میکده تا زمره حضور

❖

اوقات خود ز بهر تو صرف دعا کنند

پنهان ز حاسدان به خودم خوان که منعمان

❖

خیر نهان برای رضای خدا کنند

حافظ دوام وصل میسر نمی‌شود

❖

شاهان کم التفات به حال گدا کنند

✨ نتیجه فال غزل ۱۹۶ حافظ

ای صاحب فال، آرزوی بزرگی در سر داری که برآورده شدنش تنها به دست خداست. از همنشینی با مدعیان و ریاکاران دوری کن و فریب ظاهر افراد را نخور. راه نجات تو در صداقت و معرفت است. ناامید نباش، اما بدان که وصال به راحتی به دست نمی‌آید و باید صبور و پنهان‌کار باشی تا از حسادت بدخواهان در امان بمانی.

خلاصه و مفهوم غزل

مفهوم کلی غزل ۱۹۶ حافظ، نقد ریاکاری و تاکید بر نیاز سالک به عنایت و نظرِ پیر کامل است. حافظ در این شعر بیان می‌کند که حقیقتِ معشوق فراتر از تصورات ذهنی مردم است و رسیدن به سعادت نه در گروی زهد ظاهری، بلکه در گروی معرفت درونی و فیض الهی است. او همچنین بر اهمیت اخلاص در عمل و دوری از تظاهر تاکید می‌ورزد.

معنی بیت به بیت غزل

آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند | آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند

بیت ۱ آیا ممکن است کسانی که با نگاه خود خاک بی‌ارزش را به طلا تبدیل می‌کنند، نگاهی از سر لطف و عنایت به ما بیندازند؟

دردم نهفته به ز طبیبان مدعی | باشد که از خزانه غیبم دوا کنند

بیت ۲ بهتر است درد من از پزشکان دروغین پنهان بماند؛ شاید از درگاه الهی و عالم غیب برای من درمانی فرستاده شود.

معشوق چون نقاب ز رخ درنمی‌کشد | هر کس حکایتی به تصور چرا کنند؟

بیت ۳ وقتی معشوق چهره خود را نشان نمی‌دهد، چرا مردم هر کدام بر اساس خیال و تصور خود داستانی درباره او می‌سازند؟

چون حسن عاقبت نه به رندی و زاهدی‌ست | آن به که کار خود به عنایت رها کنند

بیت ۴ از آنجا که عاقبت‌بخیری به پارسایی ظاهر یا رندی نیست، بهتر است انسان کار خود را به لطف و بخشش پروردگار واگذار کند.

بی معرفت نباش که در من‌یزید عشق | اهل نظر معامله با آشنا کنند

بیت ۵ آگاه باش که در بازار پررونق عشق، صاحب‌نظران و عارفان واقعی با کسانی معامله می‌کنند که با آن‌ها هم‌راز و آشنا باشند.

حالی درون پرده بسی فتنه می‌رود | تا آن زمان که پرده برافتد چه‌ها کنند

بیت ۶ اکنون که حقایق پنهان است آشوب‌های زیادی برپاست؛ معلوم نیست وقتی حقایق آشکار شود چه اتفاقات بزرگی رخ خواهد داد.

گر سنگ از این حدیث بنالد عجب مدار | صاحبدلان حکایت دل خوش ادا کنند

بیت ۷ اگر سنگ هم از شنیدن این داستان ناله کند تعجب نکن، زیرا عارفان داستان دل را بسیار تاثیرگذار بیان می‌کنند.

می خور که صد گناه ز اغیار در حجاب | بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند

بیت ۸ باده بنوش که اگر گناهی پنهان از چشم بیگانگان انجام شود، بهتر از عبادتی است که برای خودنمایی و فریب مردم باشد.

پیراهنی که آید از او بوی یوسفم | ترسم برادران غیورش قبا کنند

بیت ۹ می‌ترسم آن نشانه و اثری که بوی محبوبم را می‌دهد، توسط حسودانی که ادعای غیرت دارند پاره‌پاره شود.

بگذر به کوی میکده تا زمره حضور | اوقات خود ز بهر تو صرف دعا کنند

بیت ۱۰ به محل عبادت مستان و عارفان واقعی بیا تا آنان که دلشان حاضر است، برای تو دعا کنند.

پنهان ز حاسدان به خودم خوان که منعمان | خیر نهان برای رضای خدا کنند

بیت ۱۱ مرا پنهانی و به دور از چشم حسودان نزد خود بخوان، زیرا بخشندگان واقعی کارهای نیک را مخفیانه انجام می‌دهند.

حافظ دوام وصل میسر نمی‌شود | شاهان کم التفات به حال گدا کنند

بیت ۱۲ ای حافظ، وصال همیشگی ممکن نیست؛ چرا که پادشاهان (معشوق) به ندرت به گدایان (عاشق) توجه دائم دارند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

کیمیا ماده‌ای که در قدیم معتقد بودند مس را به طلا تبدیل می‌کند؛ در اینجا مجاز از پیر و راهنمای کامل.

من‌یزید حراج و مزایده؛ جایی که بر قیمت کالا می‌افزایند.

عنایت لطف، توجه و بخشش الهی.

زمره حضور گروهی که در حضور معنوی هستند و دلشان از غفلت بیدار است.

قبا کردن پاره کردن و چاک دادن جامه.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «خاک را به نظر کیمیا کنند»

خاک استعاره از وجود بی‌ارزش انسان و کیمیا استعاره از دگرگون‌سازی معنوی است.

تلمیح «پیراهنی که آید از او بوی یوسفم»

اشاره به داستان حضرت یوسف و شفای چشمان یعقوب با بوی پیراهن او دارد.

تضاد «رندی و زاهدی»

تقابل میان مذهب رندی (آزادگی) و زهد (پارسایی ظاهر) برای بیان اینکه هیچ‌کدام تضمین‌کننده عاقبت نیستند.

تشخیص «گر سنگ از این حدیث بنالد»

نسبت دادن عمل نالیدن به سنگ که از جانداران است.

ایهام «اهل نظر»

هم به معنی بینایان و هم به معنی عارفان و صاحبان کرامت است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۴۴,۳۰۷

ابجد وسیط ۲,۷۲۷

ابجد صغیر ۲,۰۳۴

تعداد حروف ۵۸۶

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۹۵

غزل بعدی غزل شماره ۱۹۷

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ