غزل شماره ۱۹۵ حافظ: غلام نرگس مست تو تاجدارانند + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۹۵ حافظ

غلام نرگس مست تو تاجدارانند

❖

خراب بادهٔ لعل تو هوشیارانند

تو را صبا و مرا آب دیده شد غماز

❖

وگرنه عاشق و معشوق رازدارانند

ز زیر زلف دوتا چون گذر کنی بنگر

❖

که از یمین و یسارت چه سوگوارانند

گذار کن چو صبا بر بنفشه‌زار و ببین

❖

که از تطاول زلفت چه بی‌قرارانند

نصیب ماست بهشت ای خداشناس برو

❖

که مستحق کرامت گناهکارانند

نه من بر آن گل عارض غزل سرایم و بس

❖

که عندلیب تو از هر طرف هزارانند

تو دستگیر شو ای خضر پی‌خجسته که من

❖

پیاده می‌روم و همرهان سوارانند

بیا به میکده و چهره ارغوانی کن

❖

مرو به صومعه کانجا سیاهکارانند

خلاص حافظ از آن زلف تابدار مباد

❖

که بستگان کمند تو رستگارانند

✨ نتیجه فال غزل ۱۹۵ حافظ

نیت شما با توکل و تواضع به مقصود خواهد رسید. از غرور، خودبینی و همنشینی با افراد ریاکار دوری کنید و به اهل صداقت و یکرنگی روی آورید. اگر در کار یا مسیری احساس واماندگی و کم‌توانی می‌کنید، از افراد باتجربه و پاک‌نهاد یاری بجویید. گشایش امور و رستگاری در تسلیم به حق و اخلاص در نیت است.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل از زیباترین سروده‌های حافظ در ستایش حسن بی‌مثال معشوق و تسلیم تمام‌عیار در برابر اوست. حافظ با ظرافت، پادشاهان و عاقلان جهان را شیفته و اسیر یار می‌داند و با طعنه به زاهدان ریاکار، رحمت و فضل الهی را متعلق به نیازمندان و دل‌شکستگان می‌شمارد. او با نفی فضای صومعه و سالوس، راه رهایی و رستگاری راستین را در گرفتاری همیشگی در کمند عشق و اخلاص باطنی می‌داند.

معنی بیت به بیت غزل

غلام نرگس مست تو تاجدارانند | خراب بادهٔ لعل تو هوشیارانند

بیت ۱ پادشاهان و صاحبان جاه، غلام و بندهٔ چشم مست و افسونگر تواند و انسان‌های خردمند و هشیار نیز مست و شیفتهٔ لعل لب تو هستند.

تو را صبا و مرا آب دیده شد غماز | وگرنه عاشق و معشوق رازدارانند

بیت ۲ نسیم صبا راز تو را با پراکندن عطر زلفت آشکار کرد و اشک من نیز راز مرا فاش ساخت، وگرنه عاشق و معشوق همواره اهل حفظ راز و رازداری هستند.

ز زیر زلف دوتا چون گذر کنی بنگر | که از یمین و یسارت چه سوگوارانند

بیت ۳ هنگامی که خرامان می‌گذری، از زیر گیسوان دو تکه و خمیده‌ات به اطرافت نگاه کن و ببین که در سمت راست و چپ تو چه خیل عظیمی از عاشقان، داغدار و سوگوار هجران تواند.

گذار کن چو صبا بر بنفشه‌زار و ببین | که از تطاول زلفت چه بی‌قرارانند

بیت ۴ مانند نسیم بهاری بر گلزار بنفشه‌ها گذر کن و ببین که از دست‌درازی و زیبایی برتر زلف پیچیدهٔ تو، بنفشه‌ها چگونه شرمسار و بی‌قرارند.

نصیب ماست بهشت ای خداشناس برو | که مستحق کرامت گناهکارانند

بیت ۵ ای زاهد مدعیِ خداشناسی! دست از سر ما بردار که بهشت سهم ما عاشقان است؛ زیرا آن کس که نیازمند و سزاوار بخشش و لطف پروردگار است، خطاکاران و نیازمندانند نه خودبینان.

نه من بر آن گل عارض غزل سرایم و بس | که عندلیب تو از هر طرف هزارانند

بیت ۶ تنها من نیستم که در ستایش چهرهٔ گلگون تو شعر و غزل می‌خوانم، بلکه از هر طرف هزاران بلبل شیدا در مدح زیبایی تو نغمه‌سرایی می‌کنند.

تو دستگیر شو ای خضر پی‌خجسته که من | پیاده می‌روم و همرهان سوارانند

بیت ۷ ای راهنمای فرخنده‌پی (خضر راه)! تو به فریاد من برس و دستم را بگیر، چرا که من در وادی سلوک ناتوان و پیاده‌ام و دیگر همسفران تندرو و سوار بر مرکبند.

بیا به میکده و چهره ارغوانی کن | مرو به صومعه کانجا سیاهکارانند

بیت ۸ به جمع پاک‌باختگان میخانه بیا و با بادهٔ محبت چهره‌ات را شاداب و سرخ‌رو کن؛ به دیر و صومعهٔ ریاکاران مرو که در آنجا افراد دغل‌کار و تیره‌دل سکونت دارند.

خلاص حافظ از آن زلف تابدار مباد | که بستگان کمند تو رستگارانند

بیت ۹ الهی که حافظ هرگز از بند آن زلف پرپیچ‌وخم رهایی نیابد؛ چرا که اسیران کمند عشق و بندگی تو، در حقیقت آزادگان و نجات‌یافتگان دو جهان هستند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

غماز سخن‌چین، افشاکننده راز

زلف دوتا گیسویی که از میان فرق سر به دو سو تقسیم و آویخته شده باشد، زلف خمیده

تطاول دست‌درازی، گردن‌کشی، تعدی و برتری‌جویی

پی‌خجسته مبارک‌قدم، خوش‌قدم و فرخنده‌پی

عندلیب بلبل، هزاردستان

سیاه‌کاران گناهکاران، ریاکاران و بدکرداران

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «نرگس مست، باده لعل، گل عارض»

نرگس استعاره از چشم معشوق، بادهٔ لعل استعاره از لب سرخ یار و گل عارض استعاره از چهرهٔ زیبای محبوب است.

تضاد «غلام و تاجدار / خراب و هوشیار / پیاده و سوار»

تقابل میان واژه‌های متضاد که موجب خلق تعابیر شگفت‌انگیز و تناقض‌های شاعرانه شده است.

ایهام «هزارانند»

هم به معنی عدد بسیار (هزاران نفر) و هم به معنی پرنده بلبل (هَزار) آمده است.

تشخیص «تو را صبا و مرا آب دیده شد غماز»

باد صبا و اشک چشم به انسان سخن‌چین و رازفاش‌کننده نسبت داده شده‌اند.

متناقض‌نما «بستگان کمند تو رستگارانند»

در بند و اسیر بودن که به طور طبیعی نشانه گرفتاری است، عامل رستگاری و آزادی شمرده شده است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۷,۱۱۱

ابجد وسیط ۱,۹۹۹

ابجد صغیر ۱,۵۱۶

تعداد حروف ۴۴۲

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۹۴

غزل بعدی غزل شماره ۱۹۶

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ