غزل شماره ۱۹۴ حافظ: سَمَن‌بویان، غُبارِ غَم چو بِنْشینَنْد؛ بِنْشانَنْد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۹۴ حافظ
سَمَن‌بویان، غُبارِ غَم چو بِنْشینَنْد؛ بِنْشانَنْد
❖
پَری‌رویان، قَرار از دِل چو بِسْتیزَنْد؛ بِسْتانَنْد
بِه فِتْراکِ جفا، دِل‌ها چو بَربَنْدَنْد؛ بَربَنْدَنْد
❖
زِ زُلْفِ عَنْبَرین، جان‌ها چو بُگشایَنْد؛ بِفْشانَنْد
بِه عُمْری، یِک نَفَس با ما چو بِنْشینَنْد؛ بَرخیزَنْد
❖
نَهالِ شوق در خاطِر چو بَرخیزَنْد، بِنْشانَنْد
سِرِشْکِ گوشِه‌گیران را چو دَریابَنْد، دُر یابند
❖
رُخِ مِهْر از سَحَرخیزان نَگَردانَنْد، اَگَر دانند
زِ چَشْمَم، لَعْلِ رُمّانی چو می‌خَنْدَنْد، می‌بارَنْد
❖
زِ رویَم، رازِ پِنْهانی چو می‌بینَنْد؛ می‌خوانَنْد
دَوایِ دَرْدِ عاشِق را کسی کاو سَهْل پِنْدارَد
❖
زِ فِکْر، آنان کِه دَر تَدْبیر درمانند، در مانند
چو مَنْصور از مُراد آنان که بردارند، بر دارند
❖
بدین درگاه، «حافِظ» را چو می‌خوانَنْد؛ می‌رانَنْد
دَر این حَضْرَت چو مُشْتاقان نیاز آرند، ناز آرند
❖
کِه با این دَرْد اگر دربند درمانند، در مانند
✨ نتیجه فال غزل ۱۹۴ حافظ
این فال نشان‌دهنده مسیری پر از شور، اشتیاق و در عین حال سختی و امتحان در عشق است. معشوق ناز می‌کند و راه عشق بی‌درمان است، اما نباید نومید شد؛ زیرا ثمرهٔ این درد، رسیدن به کمال و پختگی است. با صبر و استقامت در برابر سختی‌ها، به مقصد خواهید رسید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از لطیف‌ترین و مشهورترین غزل‌های حافظ است که در وصف زیبایی، ناسازگاری و جاذبهٔ سحرآمیز معشوق سروده شده است. شاعر از این سخن می‌گوید که دلبران با حضور خود غم را می‌زدایند اما با ناز و جفا، آرامش عاشقان را برهم می‌زنند. در نهایت، عشق واقعی دردی بی‌درمان است که راه چاره‌ای جز تسلیم و صبر در برابر آن وجود ندارد.
معنی بیت به بیت غزل
سَمَن‌بویان، غُبارِ غَم چو بِنْشینَنْد؛ بِنْشانَنْد | پَری‌رویان، قَرار از دِل چو بِسْتیزَنْد؛ بِسْتانَنْد
بیت ۱
زمانی که زیبارویانِ خوشبو در مجلس می‌نشینند، غبار غم را از دل‌ها می‌زدایند و زمانی که پری‌رویان با عاشقان ستیزه و لجاجت می‌کنند، آرامش و قرار را از دلشان می‌ربایند.
بِه فِتْراکِ جفا، دِل‌ها چو بَربَنْدَنْد؛ بَربَنْدَنْد | زِ زُلْفِ عَنْبَرین، جان‌ها چو بُگشایَنْد؛ بِفْشانَنْد
بیت ۲
هنگامی که دل‌های عاشقان را به کمند ستم و جفای خود اسیر و بند می‌کنند، محکم نگه می‌دارند؛ و چون گیسوان معطّر خود را می‌گشایند، جان عاشقان را بر خاک می‌افشانند.
بِه عُمْری، یِک نَفَس با ما چو بِنْشینَنْد؛ بَرخیزَنْد | نَهالِ شوق در خاطِر چو بَرخیزَنْد، بِنْشانَنْد
بیت ۳
اگر پس از روزگاری طولانی، تنها لحظه‌ای با ما بنشینند، زود برمی‌خیزند و می‌روند؛ اما هنگام برخاستن، نهال عشق و اشتیاق را در خاطر ما می‌کارند.
سِرِشْکِ گوشِه‌گیران را چو دَریابَنْد، دُر یابند | رُخِ مِهْر از سَحَرخیزان نَگَردانَنْد، اَگَر دانند
بیت ۴
اگر به اشکِ چشمِ گوشه‌نشینان و عاشقان توجه کنند، گویی مرواریدی گران‌بها یافته‌اند؛ و اگر حقیقت را بدانند، هرگز چهرهٔ مهرورز خود را از شب‌زنده‌داران برنمی‌گردانند.
زِ چَشْمَم، لَعْلِ رُمّانی چو می‌خَنْدَنْد، می‌بارَنْد | زِ رویَم، رازِ پِنْهانی چو می‌بینَنْد؛ می‌خوانَنْد
بیت ۵
هنگامی که آن دلبران می‌خندند، از چشمان من اشک‌های سرخِ یاقوتی می‌بارد؛ و چون چهرهٔ زرد و زارم را می‌بینند، راز نهان عشق مرا از آن می‌خوانند.
دَوایِ دَرْدِ عاشِق را کسی کاو سَهْل پِنْدارَد | زِ فِکْر، آنان کِه دَر تَدْبیر درمانند، در مانند
بیت ۶
هر کس که درمان درد عشق را آسان و ساده بپندارد، سخت در اشتباه است؛ و کسانی که می‌خواهند با تدبیر عقل و فکرِ خود این درد را چاره کنند، در این راه درمانده و ناتوان می‌شوند.
چو مَنْصور از مُراد آنان که بردارند، بر دارند | بدین درگاه، «حافِظ» را چو می‌خوانَنْد؛ می‌رانَنْد
بیت ۷
کسانی که مانند منصور حلاج به مقصود و مراد حقیقی خود می‌رسند، بر بالای دار می‌روند؛ اما در این درگاه عشق، حافظ را گاهی فرا می‌خوانند و گاهی می‌رانند.
دَر این حَضْرَت چو مُشْتاقان نیاز آرند، ناز آرند | کِه با این دَرْد اگر دربند درمانند، در مانند
بیت ۸
در این بارگاه عشق، وقتی عاشقان با نیاز و تمنّا می‌آیند، معشوق با ناز و استغنا پاسخ می‌دهد؛ و کسانی که تصور کنند با این دردِ عشق می‌توانند به درمان و چاره برسند، سخت درمانده خواهند شد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
سمن‌بویان
خوشبو، کسانی که بوی گل سمن یا یاسمن دارند و کنایه از زیبارویان است.
فتراک
تسمه یا دوالی که پشت زین اسب می‌بندند تا شکار یا بار را به آن آویزان کنند.
عنبرین
عنبرآگین، معطّر و خوشبو.
سرشک
اشک چشم.
لعل رمانی
یاقوت سرخ‌رنگ، کنایه از اشک خونین و سرخ عاشق.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«نهال شوق در خاطر چو برخیزند بنشانند»
شوق به نهال تشبیه شده است که در دل عاشق روییده و رشد می‌کند.
ایهام
«رخ مهر از سحرخیزان نگردانند اگر دانند»
واژهٔ «مهر» هم به معنی خورشید و هم به معنی محبت و مهربانی به کار رفته است.
جناس
«دُر یابند / دریابند»
تشابه ظاهری بین دو کلمه با معانی متفاوت که موسیقی شعر را دوچندان کرده است.
تضاد
«بستن و گشودن در بیت دوم»
تقابل میان افعال بستن و گشودن که زیبایی کلام را افزایش داده است.
کنایه
«بر دار رفتن منصور»
کنایه از رسیدن به مقام فنای فی الله و شهادت در راه عشق است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۳,۶۰۵
ابجد وسیط
۲,۱۶۵
ابجد صغیر
۱,۶۸۲
تعداد حروف
۴۹۴
نظرات
ارسال یک نظر