غزل شماره ۳۶۱ حافظ: آن که پامال جفا کرد چو خاک راهم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۶۱ حافظ

آن که پامال جفا کرد چو خاک راهم

❖

خاک می‌بوسم و عذر قدمش می‌خواهم

من نه آنم که ز جور تو بنالم، حاشا

❖

بنده معتقد و چاکر دولتخواهم

بسته‌ام در خم گیسوی تو امید دراز

❖

آن مبادا که کند دست طلب کوتاهم

ذره خاکم و در کوی توام جای خوش است

❖

ترسم ای دوست که بادی ببرد ناگاهم

پیر میخانه سحر جام جهان‌بینم داد

❖

و اندر آن آینه از حسن تو کرد آگاهم

صوفی صومعه عالم قدسم لیکن

❖

حالیا دیر مغان است حوالتگاهم

با من راه‌نشین خیز و سوی میکده آی

❖

تا در آن حلقه ببینی که چه صاحب جاهم

مست بگذشتی و از حافظت اندیشه نبود

❖

آه اگر دامن حسن تو بگیرد آهم

خوشم آمد که سحر خسرو خاور می‌گفت

❖

با همه پادشهی بنده تورانشاهم

✨ نتیجه فال غزل ۳۶۱ حافظ

این فال نشان‌دهنده پایداری و وفاداری شما در مسیر عشق و هدف است. با وجود ناملایمات و بی‌مهری‌ها، هرگز از مقصد خود دلسرد نشده و با توکل به نیروی درونی و راهنمایی‌های معنوی، به سوی روشنایی و آگاهی حرکت می‌کنید. جایگاه حقیقی شما بسیار رفیع است و قدرت عشق و آه شما تأثیرگذار خواهد بود. به خود باوری برسید و با صبر، به وصال و معرفت دست خواهید یافت.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل ۳۶۱ حافظ بیانگر اوج اخلاص و وفاداری شاعر به معشوق (که اغلب الهی تفسیر می‌شود) است. با وجود ستم‌ها و بی‌توجهی‌های معشوق، او هرگز گلایه نمی‌کند و خود را بنده‌ای معتقد و خیرخواه می‌داند. حافظ به دنبال معرفت و آگاهی از پیر میخانه است و خود را در عین انتساب به عالم قدس، حواله به دیر مغان (مکان حقیقت‌جویی) می‌دهد. این غزل دعوت به ترک ظواهر و رسیدن به باطن عشق و منزلت واقعی در محفل اهل دل است، با تأکید بر تاثیرگذاری نهایی عشق و آه حقیقی.

معنی بیت به بیت غزل

آن که پامال جفا کرد چو خاک راهم | خاک می‌بوسم و عذر قدمش می‌خواهم

بیت ۱ او که مرا مانند خاک راه با جفا و بی‌مهری لگدمال کرد، من خاک پایش را می‌بوسم و از قدم‌هایش عذر می‌خواهم (که چرا جایگاهی کمتر از خاک راه او دارم و لیاقت خاک‌بوسی‌اش را ندارم).

من نه آنم که ز جور تو بنالم، حاشا | بنده معتقد و چاکر دولتخواهم

بیت ۲ من هرگز آن کسی نیستم که از ستم و بی‌عدالتی تو شکوه کنم؛ هرگز! من بنده ای هستم که به عشق و بزرگی تو ایمان دارم و خدمتگزار وفادار و خیرخواه تو هستم.

بسته‌ام در خم گیسوی تو امید دراز | آن مبادا که کند دست طلب کوتاهم

بیت ۳ به پیچ و تاب گیسوی تو (که نماد بی‌کرانگی، رازآمیزی و دوری وصال است) امیدهای طولانی بسته‌ام؛ مبادا که دست طلب من از رسیدن به تو کوتاه بماند و ناامید شوم.

ذره خاکم و در کوی توام جای خوش است | ترسم ای دوست که بادی ببرد ناگاهم

بیت ۴ من تنها ذره‌ای خاک ناچیزم، اما در کوی تو جایگاه من بسیار دلپذیر و مبارک است؛ ای دوست! می‌ترسم که بادی ناگهانی وزیدن گیرد و مرا از این جایگاه عزیز (قرب و بندگی) دور کند.

پیر میخانه سحر جام جهان‌بینم داد | و اندر آن آینه از حسن تو کرد آگاهم

بیت ۵ پیر میخانه (مرشد و راهنمای عارف) در سحرگاه (زمان روشن شدن دل)، جامی (جام معرفت و بصیرت) به من بخشید و در آن آینه (دل روشن و آگاه شده)، مرا از حقیقت زیبایی‌های تو آگاه ساخت.

صوفی صومعه عالم قدسم لیکن | حالیا دیر مغان است حوالتگاهم

بیت ۶ من در اصل صوفی و اهل عبادتگاه عالم پاک و روحانی هستم، اما در این زمان محل ارجاع و جایگاه فعلی من، دیر مغان (میکده عشق و حقیقت، به دور از ریا و تزویر) است.

با من راه‌نشین خیز و سوی میکده آی | تا در آن حلقه ببینی که چه صاحب جاهم

بیت ۷ با من که در این راه (زندگی) گوشه‌نشین و بظاهر بی‌کس و کارم، برخیز و به سوی میکده بیا؛ تا در آن حلقه (محفل عشاق) ببینی که من چه مقام و منزلت بالایی دارم.

مست بگذشتی و از حافظت اندیشه نبود | آه اگر دامن حسن تو بگیرد آهم

بیت ۸ تو مست و بی‌خبر (از زیبایی و غرور) از کنار حافظ گذشتی و به او توجهی نکردی؛ آه که اگر سوز آه من روزی دامن زیبایی تو را بگیرد و تو را نیز گرفتار و پریشان کند.

خوشم آمد که سحر خسرو خاور می‌گفت | با همه پادشهی بنده تورانشاهم

بیت ۹ خوشحال شدم که در سحرگاه، خورشید (که پادشاه مشرق زمین است) می‌گفت: با وجود همه بزرگی و پادشاهی، من بنده و خدمتگزار تورانشاه هستم (تورانشاه وزیر شاه شجاع بود و حافظ به او ارادت داشت، این بیت اشاره به فروتنی در اوج قدرت است).

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

پامال جفا کردن زیر ستم و بی‌مهری قرار دادن، لگدمال ظلم و جفا کردن

حاشا هرگز، ابداً، محال است

دولت‌خواه خیرخواه، کسی که آرزوی نیکبختی برای دیگری دارد؛ در اینجا به معنای وفادار و خادم

خم گیسو پیچ و تاب زلف معشوق؛ نمادی از پیچیدگی، سختی راه وصال و درازای امید

جام جهان‌بین جامی که جهان را می‌نمایاند؛ کنایه از دل عارف روشن‌شده یا شراب معرفت الهی

دیر مغان میخانه، محل عبادت و شراب‌خواری مغان (زرتشتیان)؛ در شعر حافظ کنایه از مکان حقیقت و عشق الهی، در مقابل صومعه زاهدان ریاکار

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «آن که پامال جفا کرد چو خاک راهم»

معشوق در جفا و بی‌مهری‌اش به خاک راهی تشبیه شده که بی‌ارزش لگدمال می‌شود و شاعر خود را آن خاک می‌داند.

کنایه «دست طلب کوتاهم»

کنایه از ناامید شدن، به مراد و مقصود نرسیدن یا ناتوانی در رسیدن به مطلوب.

استعاره «جام جهان‌بین»

جام جهان‌بین استعاره از دل روشن و آگاه عارف است که حقایق پنهان را آشکار می‌کند، یا شراب معرفت که بصیرت می‌بخشد.

تضاد (پارادوکس) «صوفی صومعه عالم قدسم لیکن حالیا دیر مغان است حوالتگاهم»

جمع شدن مقام والای صوفی قدسی (اهل پرهیزگاری) با دیر مغان (میکده و محل باده‌نوشی) که ظاهراً با هم در تضاد هستند، اشاره به حقیقت‌جویی ورای ظواهر دارد.

ایهام «آه اگر دامن حسن تو بگیرد آهم»

واژه «آهم» ایهام دارد؛ هم به معنای حسرت و اندوه شدید شاعر است و هم به معنای نیروی تاثیرگذار آه مظلوم که می‌تواند معشوق را نیز گرفتار کند.

تناسب (مراعات‌النظیر) «پیر میخانه، جام جهان‌بین، آینه، حسن»

استفاده از کلماتی که از یک مجموعه معنایی هستند و با هم ارتباط دارند و فضایی از عرفان و معرفت ایجاد می‌کنند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۴,۲۱۷

ابجد وسیط ۱,۹۵۵

ابجد صغیر ۱,۵۵۶

تعداد حروف ۴۴۳

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۶۰

غزل بعدی غزل شماره ۳۶۲

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ