غزل شماره ۴۷ حافظ: به کوی میکده هر سالکی که ره دانست + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۷ حافظ

به کوی میکده هر سالکی که ره دانست

❖

دری دگر زدن اندیشهٔ تبه دانست

زمانه افسر رندی نداد جز به کسی

❖

که سرفرازی عالم در این کله دانست

بر آستانهٔ میخانه هر که یافت رهی

❖

ز فیض جام می اسرار خانقه دانست

هر آن که راز دو عالم ز خط ساغر خواند

❖

رموز جام جم از نقش خاک ره دانست

ورای طاعت دیوانگان ز ما مطلب

❖

که شیخ مذهب ما عاقلی گنه دانست

دلم ز نرگس ساقی امان نخواست به جان

❖

چرا که شیوهٔ آن ترک دل سیه دانست

ز جور کوکب طالع سحرگهان چشمم

❖

چنان گریست که ناهید دید و مه دانست

حدیث حافظ و ساغر که می‌زند پنهان

❖

چه جای محتسب و شحنه، پادشه دانست

بلندمرتبه شاهی که نه رواق سپهر

❖

نمونه‌ای ز خم طاق بارگه دانست

✨ نتیجه فال غزل ۴۷ حافظ

هدفی که انتخاب کرده‌اید بسیار والاست؛ به یک درگاه و یک نیت وفادار بمانید و از دودلی و پراکنده‌کاری پرهیز کنید. عزت شما در یکرنگی، خلوص نیت و رهایی از تعلقات ظاهری است. از سختی‌ها و ملامت دیگران نهراسید. راز خود را حفظ کنید و دل به عنایت حق بسپارید تا درهای بسته به روی شما گشوده شود.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از شورانگیزترین سروده‌های حافظ در ستایش طریقت رندی و عشق راستین در برابر ریاکاری و عقل معاش‌اندیش است. شاعر بر یکتایی راه حقیقت (میکده) و بی‌ارزشی راه‌های انحرافی و ظاهرسازانه (خانقاه) تأکید می‌ورزد. او بندگی بر پایهٔ عشق و جنون الهی را برتر از مصلحت‌سنجی عقلانی دانسته، از درد اشتیاق و بیداد چرخ سخن می‌گوید و در نهایت با اشاره به آشکار شدن سِرّ عشق، شکوهِ حقیقت و عزت معنوی را برتر از هر مقام ظاهری برمی‌شمرد.

معنی بیت به بیت غزل

به کوی میکده هر سالکی که ره دانست | دری دگر زدن اندیشهٔ تبه دانست

بیت ۱ هر رهروی که راهِ کویِ عشق و معرفت (میکده) را شناخت، روی آوردن به درگاه‌های دیگر را فکری باطل و نادرست شمرد.

زمانه افسر رندی نداد جز به کسی | که سرفرازی عالم در این کله دانست

بیت ۲ روزگار تاجِ آزادگی و وارستگی (رندی) را تنها بر سر کسی نهاد که سربلندی و عزت هر دو جهان را در داشتن این کلاهِ بی‌پیرایگی می‌دانست.

بر آستانهٔ میخانه هر که یافت رهی | ز فیض جام می اسرار خانقه دانست

بیت ۳ هرکس که به درگاهِ میخانهٔ حقیقت راه یافت، از برکت و روشنگریِ جام معرفت، به ریاکاری و فریب‌های خانقاه‌نشینان پی برد.

هر آن که راز دو عالم ز خط ساغر خواند | رموز جام جم از نقش خاک ره دانست

بیت ۴ هرکس که توانست اسرار غیب و جهان را از خطوط پیمانهٔ باده دریابد، رازهای جام جهان‌بین جمشید را در برابر خاک پای درگاه عشق هیچ شمرد.

ورای طاعت دیوانگان ز ما مطلب | که شیخ مذهب ما عاقلی گنه دانست

بیت ۵ از ما فراتر از بندگیِ شوریدگان و عاشقان مجنون چیزی مخواه؛ زیرا پیر و مرشد طریقت ما عقل‌اندیشی و مصلحت‌سنجی را گناه دانسته است.

دلم ز نرگس ساقی امان نخواست به جان | چرا که شیوهٔ آن ترک دل سیه دانست

بیت ۶ دل من از چشمان مست و غارتگر ساقی برای حفظ جان امانی نخواست، زیرا از رسم بی‌رحمی و غارتگری آن معشوق سیاه‌چشم آگاه بود.

ز جور کوکب طالع سحرگهان چشمم | چنان گریست که ناهید دید و مه دانست

بیت ۷ از ستم بخت و سرنوشت ناسازگار، در سحرگاهان چنان اشک ماتم ریختم که ستاره زهره دید و ماه آسمان نیز از آن آگاه شد.

حدیث حافظ و ساغر که می‌زند پنهان | چه جای محتسب و شحنه، پادشه دانست

بیت ۸ داستان باده‌نوشی پنهانی حافظ آشکار شده و نه تنها داروغه و مأمور شرع، بلکه شخص پادشاه نیز از آن باخبر شده است.

بلندمرتبه شاهی که نه رواق سپهر | نمونه‌ای ز خم طاق بارگه دانست

بیت ۹ همان پادشاه والامرتبه‌ای که نُه طبقهٔ آسمان را تنها نمونه‌ای کوچک از طاقِ ایوان بارگاه با عظمت خود به حساب می‌آورد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

سالک رهرو، پوینده راه طریقت و حقیقت

تبه باطل، فاسد، تباه و بیهوده

افسر تاج، کلاه پادشاهی

خط ساغر خطوط هفت‌گانه مندرج بر پیاله باده برای تعیین میزان ظرفیت نوشنده

ترک دل‌سیه کنایه از معشوق زیبارو، بی‌رحم و چشم‌سیاه (با اشاره به خال سیاه یا سیاهی مردمک در چشم نرگس‌گون)

کوکب طالع ستاره بخت و اقبال به هنگام ولادت

نه رواق سپهر نُه فلک و طبقات آسمان در هیئت کهن

شحنه داروغه، مأمور برقراری نظم و نگهبان شهر

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «نرگس ساقی»

نرگس استعاره مصرحه از چشم مست و زیبای ساقی (معشوق) است.

تشخیص «چنان گریست که ناهید دید و مه دانست»

نسبت دادن دیدن و دانستن به سیاره ناهید (زهره) و ماه جان‌بخشی و تشخیص است.

مبالغه «نه رواق سپهر نمونه‌ای ز خم طاق بارگه دانست»

بزرگ‌نمایی غلوآمیز در وسعت بارگاه ممدوح که کل افلاک را در برابر آن کوچک می‌شمارد.

تناسب «ساغر، جام، می، میخانه، میکده»

مجموعه‌ای از واژگان متعلق به فرهنگ خرابات و باده‌نوشی که مراعات نظیر ساخته‌اند.

تضاد «دیوانگی و عاقلی»

تقابل میان شیوه عاشقان شوریده (دیوانگان) و منطق مصلحت‌اندیش (عاقلی).

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۳,۶۹۷

ابجد وسیط ۱,۹۸۱

ابجد صغیر ۱,۵۷۶

تعداد حروف ۴۴۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۶

غزل بعدی غزل شماره ۴۸

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ