غزل شماره ۴۸ حافظ: صوفی از پرتو مِی رازِ نهانی دانست + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۸ حافظ

صوفی از پرتو مِی رازِ نهانی دانست

❖

گوهرِ هر کس از این لعل، توانی دانست

قدر مجموعهٔ گل، مرغِ سَحَر داند و بس

❖

که نه هر کو ورقی خواند، معانی دانست

عرضه کردم دو جهان بر دلِ کاراُفتاده

❖

به جز از عشقِ تو باقی همه فانی دانست

آن شد اکنون که ز اَبنایِ عَوام اندیشم

❖

مُحتَسِب نیز در این عیشِ نهانی دانست

دل‌بر، آسایش ما مَصلحتِ وقت ندید

❖

ور نه از جانبِ ما دل‌نگرانی دانست

سنگ و گِل را کُنَد از یُمنِ نظر لعل و عقیق

❖

هر که قَدرِ نفسِ بادِ یمانی دانست

ای که از دفترِ عقل، آیت عشق آموزی

❖

ترسم این نکته به تَحقیق ندانی دانست

مِی بیاور که ننازد به گلِ باغِ جهان

❖

هر که غارت‌گریِ بادِ خزانی دانست

حافظ این گوهرِ مَنظوم که از طَبع اَنگیخت

❖

زَ اثرِ تربیتِ آصِفِ ثانی دانست

✨ نتیجه فال غزل ۴۸ حافظ

نیت شما بر اساس یک عشق یا هدفی متعالی استوار است. برای رسیدن به مقصود به جای محاسبات پیچیده و مصلحت‌اندیشی‌های صرف، به ندای دل و اخلاص عمل تکیه کنید. از قضاوت و حرف دیگران هراسی نداشته باشید. اگر اکنون گشایشی نمی‌بینید، به مصلحت و حکمت پروردگار اعتماد داشته باشید که وصال و موفقیت نزدیک است.

خلاصه و مفهوم غزل

حافظ در این غزل برتری معرفت قلبی و شهود عاشقانه را بر عقل‌گرایی صرف و علم ظاهری آشکار می‌سازد. او نشان می‌دهد که حقایق پنهان هستی تنها با نور عشق و رهایی از تعلقات مادی شناخته می‌شوند. دنیا و جلوه‌های آن زودگذرند و تنها حقیقت جاودان، عشق الهی است. شاعر همچنین به ارزش نظر اولیا، درک ناپایداری روزگار و سپاسگزاری از اساتید و مربیان دانا تأکید می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

صوفی از پرتو مِی رازِ نهانی دانست | گوهرِ هر کس از این لعل، توانی دانست

بیت ۱ صوفی به واسطه نور و تجلی شراب معرفت به رازهای پنهان پی برد؛ با محک این شراب سرخ‌رنگ می‌توان به ذات و حقیقت هر کس پی برد.

قدر مجموعهٔ گل، مرغِ سَحَر داند و بس | که نه هر کو ورقی خواند، معانی دانست

بیت ۲ ارزش و زیبایی گلزار را تنها بلبل سحرخیز و عاشق درک می‌کند، چرا که هر کس چند برگی درس خواند، حقیقت معانی و باطن هستی را درنمی‌یابد.

عرضه کردم دو جهان بر دلِ کاراُفتاده | به جز از عشقِ تو باقی همه فانی دانست

بیت ۳ متاع دو جهان را به دلِ باتجربه و پخته خویش عرضه داشتم؛ دل جز عشق تو همه چیز را گذرا، ناپایدار و نابودشدنی دانست.

آن شد اکنون که ز اَبنایِ عَوام اندیشم | مُحتَسِب نیز در این عیشِ نهانی دانست

بیت ۴ دیگر آن زمان گذشت که از طعنه و قضاوت مردم عامی نگران باشم، زیرا اکنون حتی محتسب شهر نیز از این باده‌نوشی و سرمستی پنهان من باخبر است.

دل‌بر، آسایش ما مَصلحتِ وقت ندید | ور نه از جانبِ ما دل‌نگرانی دانست

بیت ۵ معشوق آسایش و وصال ما را در این زمان به صلاح ندید، وگرنه او از اضطراب و پریشانی دلِ ما به خوبی آگاه بود.

سنگ و گِل را کُنَد از یُمنِ نظر لعل و عقیق | هر که قَدرِ نفسِ بادِ یمانی دانست

بیت ۶ هر کس که ارزش دم رحمانی و نسیم جانبخش حق را بداند، می‌تواند با برکت نگاه کیمیاگرانه خویش، سنگ و خاک بی‌ارزش را به گوهری گران‌بها بدل کند.

ای که از دفترِ عقل، آیت عشق آموزی | ترسم این نکته به تَحقیق ندانی دانست

بیت ۷ ای کسی که می‌خواهی از راه استدلال‌های عقلی درس عشق بیاموزی، بیم آن دارم که هرگز حقیقت و ژرفای عشق را به درستی درنیابی.

مِی بیاور که ننازد به گلِ باغِ جهان | هر که غارت‌گریِ بادِ خزانی دانست

بیت ۸ شراب بیاور تا سرمست شویم، زیرا هر کس که بی‌وفایی و غارتگری باد پاییز را بشناسد، هرگز به زیبایی و خوشی زودگذر این دنیا مغرور نمی‌شود.

حافظ این گوهرِ مَنظوم که از طَبع اَنگیخت | زَ اثرِ تربیتِ آصِفِ ثانی دانست

بیت ۹ حافظ این شعرهای گوهرین را که از ذوق و قریحه خود سروده است، نتیجه توجه، عنایت و پرورش وزیری دانا چون آصف ثانی می‌داند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

لعل سنگ قیمتی سرخ‌رنگ؛ در اینجا استعاره از شراب سرخ

مرغ سحر بلبل عاشق و نغمه‌خوان سحرگاهی

دل کارافتاده دل باتجربه، کارآزموده و رنج‌کشیده در راه عشق

ابنای عوام مردم عامی و ظاهرنگر

باد یمانی نسیم جانبخش رحمت الهی؛ اشاره به نفحه رحمانی و اویس قرنی

گوهر منظوم مروارید به رشته کشیده؛ کنایه از شعر نغز و موزون

آصف ثانی کنایه از وزیر دانشمند و کاردان (اشاره به آصف برخیا، وزیر سلیمان)

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «گوهر هر کس از این لعل توانی دانست»

«لعل» استعاره از شراب سرخ‌رنگ و زلال معرفت است.

تضاد «به جز از عشق تو باقی همه فانی دانست»

میان واژه‌های «باقی» (پایدار) و «فانی» (ناپایدار) تضاد آشکار وجود دارد.

تلمیح «هر که قدر نفس باد یمانی دانست»

اشاره به حدیث نبوی درباره بوی بهشت و نسیم رحمانی از سوی یمن و ماجرای اویس قرنی.

مراعات نظیر «قدر مجموعه گل مرغ سحر داند و بس / که نه هر کو ورقی خواند معانی دانست»

تناسب میان «گل»، «مرغ سحر»، «ورق» و «مجموعه» زیبایی معنایی ایجاد کرده است.

کنایه «دفتر عقل»

کنایه از شیوه استدلالی، منطق بشری و علوم ظاهری در برابر شیوه شهودی و عشقی.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۶,۶۹۲

ابجد وسیط ۲,۱۲۰

ابجد صغیر ۱,۵۹۲

تعداد حروف ۴۵۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۷

غزل بعدی غزل شماره ۴۹

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ