غزل شماره ۴۶ حافظ: گل در بر و می در کف و معشوق به کام است + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۶ حافظ
گُل در بَر و مِی در کَف و معشوق به کام است
❖
سلطانِ جهانم به چُنین روز، غلام است
گو شمع میارید در این جمع که امشب
❖
در مجلسِ ما، ماهِ رخِ دوست، تمام است
در مذهبِ ما، باده، حلال است ولیکن
❖
بی‌رویِ تو ای سَروِ گُل‌اندام، حرام است
گوشم همه بر قولِ نی و نغمهٔ چنگ است
❖
چشمم، همه، بر لعلِ لب و گَردشِ جام است
در مجلسِ ما، عِطر میامیز که ما را
❖
هر لحظه، زِ گیسو‌یِ تو، خوش‌بوی مشام است
از چاشنیِ قند مگو هیچ و زِ شِکَّر
❖
زآن رو که مرا از لبِ شیرینِ تو، کام است
تا گنجِ غمت در دِلِ ویرانه، مقیم است
❖
همواره مرا کویِ خرابات، مقام است
از ننگ چه گویی که مرا نام ز ننگ است؟
❖
وز نام چه پرسی که مرا ننگ ز نام است؟
مِی‌خواره و سرگشته و رندیم و نظرباز
❖
وآن کس که چو ما نیست در این شهر، کدام است؟
با محتسبم، عیب مگویید که او نیز
❖
پیوسته، چو ما در طلبِ عیشِ مدام است
حافظ! منشین بی‌مِی و معشوق، زمانی
❖
کایَّامِ گُل و یاسمن و عیدِ صیام است
✨ نتیجه فال غزل ۴۶ حافظ
روزگار بر وفق مراد شما می‌چرخد و به زودی به خواسته‌ها و وصال مراد دل خود می‌رسید. فرصت‌های پیش‌آمده و شادی‌های زندگی را غنیمت شمارید و نگران قضاوت‌ها و سرزنش‌های دیگران نباشید. صداقت، یکرنگی و دلخوشی در کنار عزیزان کلید سعادت شما در این روزهای پربرکت است.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از شاداب‌ترین و عاشقانه‌ترین سروده‌های حافظ است که در آن اوج سرمستی، شادکامی و بی‌نیازی از تعلقات مادی را در سایه حضور معشوق و باده توصیف می‌کند. حافظ بر این باور است که تمام لذایذ دنیا تنها با حضور یار معنا می‌یابد و هرچه جز او بی‌ارزش است. وی همچنین با طنزی گزنده، ریاکاری زاهدان و مأموران شرع را به چالش کشیده و از آیین رندی، صداقت و قدرشناسی لحظات بهاری دفاع می‌نماید.
معنی بیت به بیت غزل
گُل در بَر و مِی در کَف و معشوق به کام است | سلطانِ جهانم به چُنین روز، غلام است
بیت ۱
گل در آغوشم، شراب در دستم و معشوق مطابق میل و مراد من است؛ در چنین روز با شکوهی، پادشاه جهان نیز در برابرم غلامی بیش نیست.
گو شمع میارید در این جمع که امشب | در مجلسِ ما، ماهِ رخِ دوست، تمام است
بیت ۲
بگویید هیچ شمعی به این مجلس نیاورند، زیرا امشب در جمع ما چهره تابان یار همچون ماه شب چهارده فروزان و کامل است.
در مذهبِ ما، باده، حلال است ولیکن | بی‌رویِ تو ای سَروِ گُل‌اندام، حرام است
بیت ۳
در آیین و مسلک عشق ما باده‌نوشی حلال است؛ اما بدون حضور و تماشای چهره تو ای یار بلندبالا و لطیف، کاملاً حرام است.
گوشم همه بر قولِ نی و نغمهٔ چنگ است | چشمم، همه، بر لعلِ لب و گَردشِ جام است
بیت ۴
گوش من تماماً به نوای نی و آهنگ دلنشین چنگ سپرده شده و چشمم پیوسته به لب سرخگون یار و گردش جام شراب دوخته است.
در مجلسِ ما، عِطر میامیز که ما را | هر لحظه، زِ گیسو‌یِ تو، خوش‌بوی مشام است
بیت ۵
در بزم ما بوی خوش و عطر پراکنده مکن؛ چرا که شامه جان ما هر دم از عطر دل‌انگیز زلف تو معطر و خوشبوست.
از چاشنیِ قند مگو هیچ و زِ شِکَّر | زآن رو که مرا از لبِ شیرینِ تو، کام است
بیت ۶
سخنی از شیرینی قند و شکر به میان نیاور، زیرا با شیرینی لب‌های تو کامم کاملاً شیرین و برآورده شده است.
تا گنجِ غمت در دِلِ ویرانه، مقیم است | همواره مرا کویِ خرابات، مقام است
بیت ۷
تا زمانی که گنج گرانبهای غم عشق تو در ویرانه دل من سکونت دارد، جایگاه و منزلگاه همیشگی من کوی خرابات خواهد بود.
از ننگ چه گویی که مرا نام ز ننگ است؟ | وز نام چه پرسی که مرا ننگ ز نام است؟
بیت ۸
از بدنامی و رسوایی عاشقی چه می‌گویی در حالی که افتخار و شهرت من از همین بدنامی است؟ و از نام و مقام چه می‌پرسی که من از شهرت و خودنمایی بیزارم.
مِی‌خواره و سرگشته و رندیم و نظرباز | وآن کس که چو ما نیست در این شهر، کدام است؟
بیت ۹
ما باده‌نوش، حیران، رند و زیباپسندیم؛ به راستی در این شهر چه کسی وجود دارد که در باطن مانند ما نباشد؟
با محتسبم، عیب مگویید که او نیز | پیوسته، چو ما در طلبِ عیشِ مدام است
بیت ۱۰
عیب و نقص مرا نزد محتسب (نهی‌کننده از منکر) نبرید؛ زیرا او نیز پنهانی و پیوسته مانند ما در جستجوی شادی و عشرت دائم است.
حافظ! منشین بی‌مِی و معشوق، زمانی | کایَّامِ گُل و یاسمن و عیدِ صیام است
بیت ۱۱
ای حافظ، حتی یک دم بدون باده و معشوق منشین؛ زیرا روزگار بهار، شکوفایی گل‌ها و فرارسیدن عید پایان روزه (فطر) است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
به کام
مطابق میل و آرزو، دلخواه
لعل لب
لب سرخ‌رنگ چون سنگ گرانبهای لعل
مشام
بینی، حس بویایی
خرابات
میخانه، در اصطلاح عرفانی مقام بی‌خودی و فنای تعلقات دنیوی
نظرباز
کسی که با نگاه به زیبایی‌های آفرینش جمال حق را نظاره می‌کند، جمال‌پرست
محتسب
مامور حکومت برای امر به معروف و نهی از منکر و تفتیش رفتارهای مردم
عید صیام
عید فطر، پایان ماه روزه
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«ماه رخ دوست»
تشبیه چهره زیبای یار به ماه کامل شب چهارده.
استعاره
«لعل لب»
استعاره از لب سرخگون و ارزشمند معشوق.
تضاد
«حلال و حرام»
تقابل دو مفهوم حلال و حرام در بیت سوم.
جناس
«نام و ننگ»
شباهت در حروف و تکرار واژگان نام و ننگ که موسیقی کلام را تقویت کرده است.
مراعات نظیر
«نی، نغمه، چنگ، قول»
آوردن واژه‌های مربوط به حوزه موسیقی و سازها در بیت چهارم.
ایهام
«عیش مدام»
مدام هم به معنی پیوسته و هم به معنی شراب که هر دو معنی در بیت محتسب متناسب است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۲,۳۴۶
ابجد وسیط
۲,۵۹۰
ابجد صغیر
۱,۹۰۰
تعداد حروف
۵۵۶
نظرات
ارسال یک نظر