غزل شماره ۴۸۱ حافظ: بشنو این نکته که خود را ز غم آزاده کنی + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۸۱ حافظ
بشنو این نکته که خود را ز غم آزاده کنی
❖
خون خوری گر طلب روزی ننهاده کنی
آخرالامر گِل کوزه‌گران خواهی شد
❖
حالیا فکر سبو کن که پر از باده کنی
گر از آن آدمیانی که بهشتت هوس است
❖
عیش با آدمی‌یی چند پری‌زاده کنی
تکیه بر جای بزرگان نتوان زد به گزاف
❖
مگر اسباب بزرگی همه آماده کنی
اجرها باشدت ای خسرو شیرین‌دهنان
❖
گر نگاهی سوی فرهاد دل‌افتاده کنی
خاطرت کی رقم فیض پذیرد، هیهات!
❖
مگر از نقش پراگنده ورق ساده کنی
کار خود گر به کرم بازگذاری حافظ
❖
ای بسا عیش که با بخت خداداده کنی
ای صبا بندگی خواجه جلال‌الدین کن
❖
که جهان پُر سمن و سوسنِ آزاده کنی
✨ نتیجه فال غزل ۴۸۱ حافظ
از حرص، طمع و تلاش بیهوده برای آنچه قسمت شما نیست دوری کنید تا آرامش یابید. برای رسیدن به اهداف بزرگ، دانش، تلاش و شایستگی لازم را کسب کنید. دل خود را از تردیدها و افکار منفی پاک کنید و با توکل بر لطف پروردگار، امور را واگذارید؛ بخت و آسودگی به سراغتان خواهد آمد.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از پرحکمت‌ترین سروده‌های حافظ است که بر مفاهیمی چون قناعت و رضا، غنیمت شمردن دم، لزوم کسب شایستگی و آمادگی برای تصدی امور بزرگ، پاکسازی ذهن و دل از تعلقات پراکنده و توکل به فضل الهی تأکید دارد. شاعر نشان می‌دهد که رهایی از غم در گرو رها کردن طمع، پیراستن باطن از اوهام و سپردن امور به کرم پروردگار است.
معنی بیت به بیت غزل
بشنو این نکته که خود را ز غم آزاده کنی | خون خوری گر طلب روزی ننهاده کنی
بیت ۱
این پند و نکته لطیف را بشنو تا دلت از غم رها شود: اگر در پی روزی و قسمتی باشی که برایت مقدر نشده، فقط رنج و خون‌دل نصیبت خواهد شد.
آخرالامر گِل کوزه‌گران خواهی شد | حالیا فکر سبو کن که پر از باده کنی
بیت ۲
سرانجام از این دنیا می‌روی و خاک تنت گِل کوزه‌گران می‌شود؛ پس اکنون که زنده‌ای فرصت را غنیمت شمار و پیاله جانت را از باده عشق و شادی پر کن.
گر از آن آدمیانی که بهشتت هوس است | عیش با آدمی‌یی چند پری‌زاده کنی
بیت ۳
اگر از آن انسان‌هایی هستی که آرزوی بهشت داری، در همین دنیا با انسان‌های فرشته‌خو و زیبارو همنشین شو تا بهشت را تجربه کنی.
تکیه بر جای بزرگان نتوان زد به گزاف | مگر اسباب بزرگی همه آماده کنی
بیت ۴
بیهوده و بدون شایستگی نمی‌توان به جایگاه انسان‌های والامقام تکیه زد، مگر آنکه تمام ابزارها، کمالات و پیش‌نیازهای بزرگی را فراهم آوری.
اجرها باشدت ای خسرو شیرین‌دهنان | گر نگاهی سوی فرهاد دل‌افتاده کنی
بیت ۵
ای پادشاه شیرین‌لبان و خوبان، اگر نیم‌نگاهی همراه با مهر به عاشق دل‌سوخته و ازپافتاده‌ات بیندازی، پاداش فراوانی خواهی برد.
خاطرت کی رقم فیض پذیرد، هیهات! | مگر از نقش پراگنده ورق ساده کنی
بیت ۶
دلت هرگز پذیرای فیض و نور حقیقت نخواهد شد، مگر اینکه صفحه دل و ذهنت را از افکار پراکنده، هوس‌ها و تعلقات دنیوی پاک و تهی سازی.
کار خود گر به کرم بازگذاری حافظ | ای بسا عیش که با بخت خداداده کنی
بیت ۷
ای حافظ، اگر کار خود را با توکل به لطف و بخشش خداوند واگذار کنی، با سرنوشت نیک و عنایت الهی به خوشی و آسودگی بسیار خواهی رسید.
ای صبا بندگی خواجه جلال‌الدین کن | که جهان پُر سمن و سوسنِ آزاده کنی
بیت ۸
ای باد صبا، به خدمت خواجه جلال‌الدین درآی تا به برکت حضور و بزرگواری او، جهان را سرشار از عطر یاسمن و طراوت سوسنِ آزاد کنی.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
روزی ننهاده
رزق و قسمتی که مقدر و تعیین نشده است
حالیا
اکنون، در حال حاضر
پری‌زاده
پری‌نژاد، زیباروی و نیکوسیرت
به گزاف
بیهوده، بدون استحقاق، به لاف و ادعا
دل‌افتاده
عاشق دل‌باخته، بیچاره و فروتن
رقم فیض
اثر بخشش و عنایت الهی یا معنوی
ورق ساده کردن
پاک کردن صفحه خاطر از تعلقات و پراکندگی‌ها
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
کنایه
«خون خوری»
کنایه از تحمل رنج، اندوه و حسرت بسیار کشیدن است.
تمثیل و ارسال المثل
«تکیه بر جای بزرگان نتوان زد به گزاف»
بیان حقیقتی کلی و اخلاقی در قالب ضرب‌المثلی ماندگار درباره ضرورت کسب شایستگی برای رسیدن به مقام والا.
تلمیح
«ای خسرو شیرین‌دهنان / فرهاد دل‌افتاده»
اشاره به داستان عاشقانه و مشهور خسرو، شیرین و فرهاد در ادب فارسی.
ایهام و تناسب
«خسرو، شیرین‌دهنان، فرهاد»
شیرین هم به معنای گوارا و زیباست و هم با نام معشوق فرهاد (شیرین) و شاه (خسرو) تناسب دارد.
استعاره
«ورق ساده کنی»
ورق استعاره از صفحه دل و ضمیر آدمی است که باید از نقش‌ها پاک شود.
تشخیص
«ای صبا بندگی خواجه جلال‌الدین کن»
مخاطب ساختن و نسبت دادن عمل بندگی به باد صبا.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۹,۵۸۷
ابجد وسیط
۱,۹۳۹
ابجد صغیر
۱,۳۲۷
تعداد حروف
۴۰۷
نظرات
ارسال یک نظر