غزل شماره ۲۰۵ حافظ: تا ز میخانه و مِی نام و نشان خواهد بود + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۰۵ حافظ
تا ز میخانه و مِی نام و نشان خواهد بود
❖
سرِ ما خاکِ رَهِ پیرِ مُغان خواهد بود
حلقهٔ پیرِ مغان از ازلم در گوش است
❖
بر همانیم که بودیم و همان خواهد بود
بر سرِ تربتِ ما چون گذری همّت خواه
❖
که زیارتگَهِ رِندانِ جهان خواهد بود
برو ای زاهدِ خودبین که ز چشمِ من و تو
❖
رازِ این پرده نهان است و نهان خواهد بود
تُرکِ عاشق‌کُشِ من مست برون رفت امروز
❖
تا دگر خونِ که از دیده روان خواهد بود
چشمم آن دَم که ز شوقِ تو نَهَد سر به لَحَد
❖
تا دَمِ صبحِ قیامت نگران خواهد بود
بختِ حافظ گر از این گونه مدد خواهد کرد
❖
زلفِ معشوقه به دستِ دگران خواهد بود
✨ نتیجه فال غزل ۲۰۵ حافظ
بر عهد و پیمان‌های خود استوار بمانید و از طعنه و پیش‌داوری افراد خودبین نهراسید. نیت شما پاک است و در مسیری که انتخاب کرده‌اید، اگر از خودخواهی پرهیز کنید، عاقبت‌بخیر خواهید شد. برای رسیدن به مقصود به تلاش بیشتر و طلب خیر از بزرگان نیاز دارید؛ زیرا دست روی دست گذاشتن ممکن است فرصت‌ها را از شما بگیرد.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از شورانگیزترین سروده‌های حافظ در پایبندی به طریقت رندی و عهد ازلی عشق است. حافظ وفاداری همیشگی خود را به پیر مغان اعلام می‌دارد و زاهد خودپسند را به سبب عدم درک اسرار حقیقت ملامت می‌کند. او جاودانگی مزار خود را به عنوان قبله‌گاه اهل دل پیش‌بینی کرده و در ادامه، اشتیاق سوزان عشق را حتی فراتر از مرز مرگ و تا قیامت به تصویر می‌کشد، در حالی که در پایان با طنزی رندانه از کم‌لطفی بخت خود گلایه می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
تا ز میخانه و مِی نام و نشان خواهد بود | سرِ ما خاکِ رَهِ پیرِ مُغان خواهد بود
بیت ۱
تا زمانی که در این جهان نام و اثری از میخانه و شراب معرفت وجود داشته باشد، سر ارادت و بندگی ما خاک راه و آستان پیر مغان (مرشد کامل) خواهد بود.
حلقهٔ پیرِ مغان از ازلم در گوش است | بر همانیم که بودیم و همان خواهد بود
بیت ۲
از روز نخست آفرینش، حلقه بندگی و ارادت پیر مغان در گوش جان من بوده است؛ بر همان عهد و پیمان ازلی پایدار مانده‌ایم و تا ابد نیز چنین خواهیم ماند.
بر سرِ تربتِ ما چون گذری همّت خواه | که زیارتگَهِ رِندانِ جهان خواهد بود
بیت ۳
هنگامی که بر سر مزار ما گذر می‌کنی، از روح ما طلب همت و مدد باطنی کن؛ چراکه این آرامگاه در آینده زیارتگاه عاشقان و وارستگان سراسر جهان خواهد شد.
برو ای زاهدِ خودبین که ز چشمِ من و تو | رازِ این پرده نهان است و نهان خواهد بود
بیت ۴
ای زاهد مغرور و خودپسند، پی کار خود برو؛ زیرا اسرار سرپوشیده این عالم هستی از دیدگاه من و تو پنهان است و همیشه نیز پوشیده خواهد ماند.
تُرکِ عاشق‌کُشِ من مست برون رفت امروز | تا دگر خونِ که از دیده روان خواهد بود
بیت ۵
محبوب زیباروی و بی‌رحم من امروز سرمست از خانه بیرون آمد؛ باید دید این بار خون دل چه کسی از دیدگانش جاری خواهد شد.
چشمم آن دَم که ز شوقِ تو نَهَد سر به لَحَد | تا دَمِ صبحِ قیامت نگران خواهد بود
بیت ۶
آن لحظه که به اشتیاق دیدار تو سر در خاک گور می‌گذارم، چشمانم تا بامداد روز رستاخیز چشم‌به‌راه و در انتظار دیدنت باز خواهد ماند.
بختِ حافظ گر از این گونه مدد خواهد کرد | زلفِ معشوقه به دستِ دگران خواهد بود
بیت ۷
اگر بخت و اقبال حافظ با همین کم‌لطفی و سستی به یاری او بیاید، وصال معشوق نصیب دیگران خواهد شد و او بی‌نصیب می‌ماند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
پیر مغان
پیشوای مذهبی زرتشتیان؛ در اصطلاح عرفانی نماد مرشد کامل، راهنمای طریقت و واسطه فیض حقیقت.
حلقه در گوش بودن
کنایه از مطیع، خدمتگزار و غلام زرخرید بودن.
تربت
خاک، مزار و آرامگاه.
همت
اراده باطنی، دعای خیر و مدد معنوی.
لحد
گور، شکاف جانب قبله در قبر.
نگران
چشم‌به‌راه و در حال نگاه کردن؛ همچنین دارای تشویش و اضطراب.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
کنایه
«سرِ ما خاکِ رَهِ پیرِ مُغان خواهد بود»
خاک راه بودن کنایه از غایت فروتنی، تسلیم و اخلاص کامل در برابر مرشد است.
ایهام
«تا دَمِ صبحِ قیامت نگران خواهد بود»
نگران دو معنی دارد: اول نگریستن و نگاه‌کردن (چشم‌به‌راه بودن) و دوم دلواپس و مضطرب بودن؛ هر دو معنا در بیت کاربرد دارد.
استعاره
«تُرکِ عاشق‌کُشِ من»
تُرک استعاره از معشوق زیبارو، چالاک و ستمگر است.
تضاد
«زاهد و رند (در ابیات ۳ و ۴)»
تقابل میان زاهد خودبین و رند وارسته از درون‌مایه‌های متضاد و بنیادین شعر حافظ است.
تکرار و ردّالقافیه
«نهان است و نهان خواهد بود»
تکرار کلمه نهان برای تأکید بر دست‌نیافتنی بودن اسرار حقیقت.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۲,۲۳۶
ابجد وسیط
۱,۶۱۲
ابجد صغیر
۱,۳۸۴
تعداد حروف
۳۷۲
نظرات
ارسال یک نظر