غزل شماره ۲۰۴ حافظ: یاد باد آن که نَهانَت نظری با ما بود + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۰۴ حافظ

یاد باد آن که نَهانَت نظری با ما بود

❖

رَقَمِ مِهرِ تو بر چهرهٔ ما پیدا بود

یاد باد آن که چو چَشمت به عِتابم می‌کُشت

❖

مُعْجِزِ عیسَویَت در لبِ شِکَّرخا بود

یاد باد آن که صَبوحی زده در مجلسِ انس

❖

جز من و یار نبودیم و خدا با ما بود

یاد باد آن که رُخَت شمعِ طَرَب می‌افروخت

❖

وین دلِ سوخته پروانهٔ ناپروا بود

یاد باد آن که در آن بزمگَهِ خُلق و ادب

❖

آن که او خندهٔ مستانه زدی صَهبا بود

یاد باد آن که چو یاقوتِ قدح خنده زدی

❖

در میانِ من و لعلِ تو حکایت‌ها بود

یاد باد آن که نگارم چو کمر بَربَستی

❖

در رکابش مَهِ نو پیکِ جهان پیما بود

یاد باد آن که خرابات نشین بودم و مست

❖

وآنچه در مسجدم امروز کم است آنجا بود

یاد باد آن که به اصلاحِ شما می‌شد راست

❖

نظمِ هر گوهرِ ناسُفته که حافظ را بود

✨ نتیجه فال غزل ۲۰۴ حافظ

این غزل یادآور خاطرات شیرین و عشق‌های گذشته است. اگرچه اکنون حسرت برخی از آن لحظات را می‌خورید، اما این یادآوری‌ها نشان‌دهنده‌ی ارزش و عمق تجربیات شماست. با تکیه بر جنبه‌های معنوی و خلوص نیت، می‌توانید دوباره شور و امید را در زندگی خود بیابید. از ریا و ظاهرسازی دوری کنید و به جوهر اصلی وجودتان بازگردید تا به آرامش حقیقی دست یابید و گوهرهای نهفته‌ی درونتان شکوفا شود.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ، با تکرار دلنشین "یاد باد آن که..."، به نوستالژی و حسرت ایام خوش گذشته می‌پردازد. شاعر با یادآوری لحظات ناب عشق و همدلی با معشوق، صحنه‌هایی از توجه پنهانی یار، نگاه‌های پرعتاب و در عین حال لب‌های جان‌بخش او، محافل صمیمی و بزم‌های شاد را به تصویر می‌کشد. او از زیبایی رخ یار که شمع شادی را می‌افروخته و دل خود که چون پروانه‌ای بی‌پروا به گرد آن می‌چرخیده، سخن می‌گوید. حافظ در این غزل، تضاد میان فضای معنوی و پرشور خرابات و فضای کم‌فروغ مسجد زمانه خود را مطرح می‌کند و در نهایت، به نقش معشوق یا پیر و استاد در اصلاح و کمال بخشیدن به اشعار و اندیشه‌های خود اشاره می‌کند که اوج تواضع و ارادت اوست. مضمون کلی غزل، ستایش از عشق حقیقی، خلوص نیت و ارج نهادن به یادگارهای ارزشمند گذشته است.

معنی بیت به بیت غزل

یاد باد آن که نَهانَت نظری با ما بود | رَقَمِ مِهرِ تو بر چهرهٔ ما پیدا بود

بیت ۱ یادش بخیر آن زمانی که پنهانی به ما توجه و لطفی داشتی و نشانه‌ی محبت تو در چهره ما آشکار بود.

یاد باد آن که چو چَشمت به عِتابم می‌کُشت | مُعْجِزِ عیسَویَت در لبِ شِکَّرخا بود

بیت ۲ یاد باد آن زمان که نگاه پرعتاب و خشمگین چشمانت مرا از پا در می‌آورد، اما معجزه‌ی عیسوی لب‌های شیرینت دوباره به من جان می‌بخشید.

یاد باد آن که صَبوحی زده در مجلسِ انس | جز من و یار نبودیم و خدا با ما بود

بیت ۳ یاد باد آن روزهایی که صبح‌هنگام در محفل صمیمانه و دوستانه (انس) شراب می‌نوشیدیم و جز من و تو کسی نبود و خداوند نیز همراه ما بود.

یاد باد آن که رُخَت شمعِ طَرَب می‌افروخت | وین دلِ سوخته پروانهٔ ناپروا بود

بیت ۴ یاد باد آن زمان که روی زیبای تو شمع شادی را روشن می‌کرد و این دل عاشق و سوخته‌ی من چون پروانه‌ای بی‌پروا به گرد آن می‌چرخید.

یاد باد آن که در آن بزمگَهِ خُلق و ادب | آن که او خندهٔ مستانه زدی صَهبا بود

بیت ۵ یاد باد آن محفل باشکوه و بااخلاق که در آنجا تنها شراب بود که (به هنگام ریختن) با صدای قل‌قل خود خنده‌ای مستانه سر می‌داد.

یاد باد آن که چو یاقوتِ قدح خنده زدی | در میانِ من و لعلِ تو حکایت‌ها بود

بیت ۶ یاد باد آن زمانی که شراب سرخ‌فام در جام چون یاقوت می‌درخشید و با ریزش خود صدایی شبیه خنده داشت، و در آن میان بین من و لب‌های سرخ‌گون تو رازها و داستان‌های بسیاری رد و بدل می‌شد.

یاد باد آن که نگارم چو کمر بَربَستی | در رکابش مَهِ نو پیکِ جهان پیما بود

بیت ۷ یاد باد آن زمان که معشوق زیبای من برای رفتن و سفر آماده می‌شد، هلال ماه نو که در آسمان می‌درخشید، گویی مانند قاصدی جهان‌پیما در کنار او به خدمت ایستاده بود.

یاد باد آن که خرابات نشین بودم و مست | وآنچه در مسجدم امروز کم است آنجا بود

بیت ۸ یاد باد آن زمان که در خرابات (میخانه) ساکن بودم و مست عشق، و هر آنچه از شور و صفا و خلوص که امروز در مسجد نمی‌یابم، آنجا موجود بود.

یاد باد آن که به اصلاحِ شما می‌شد راست | نظمِ هر گوهرِ ناسُفته که حافظ را بود

بیت ۹ یاد باد آن دوران که اشعار بکر و تراش‌نخورده‌ی حافظ، با راهنمایی و تصحیح شما (معشوق یا پیر و استاد) نظم و کمال می‌یافت.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

نَهانَت در نهان تو، پنهانی. (با یای نکره، یا مضاف به تو)

رَقَمِ مِهر نشانه‌ی عشق، اثر محبت.

عِتاب سرزنش، ملامت همراه با خشم (اما در شعر حافظ با ناز و غمزه).

شِکَّرخا شکرخوار، شیرین. (به معنای خاینده‌ی شکر یا لب شیرین)

صَبوحی زده کسی که صبح‌هنگام شراب نوشیده است.

صَهبا شراب سرخ‌رنگ، باده.

گوهرِ ناسُفته مروارید نتراشیده و سوراخ نشده؛ کنایه از سخن و شعر بکر و دست‌نخورده.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تلمیح «مُعْجِزِ عیسَویَت در لبِ شِکَّرخا بود»

اشاره به معجزه‌ی حضرت عیسی (ع) در زنده کردن مردگان.

تشبیه «رُخَت شمعِ طَرَب می‌افروخت / وین دلِ سوخته پروانهٔ ناپروا بود»

روی معشوق به شمع شادی‌بخش و دل عاشق به پروانه‌ای بی‌پروا تشبیه شده است.

استعاره «چو یاقوتِ قدح خنده زدی»

«خنده زدن قدح» استعاره‌ای مکنیه از صدای قل‌قل شراب هنگام ریختن و «یاقوت قدح» استعاره از شراب سرخ در جام است.

تضاد «خرابات نشین بودم و مست / وآنچه در مسجدم امروز کم است آنجا بود»

تضاد میان فضای عرفانی و رندانه خرابات و فضای ظاهربینانه مسجد.

کنایه «نگارم چو کمر بَربَستی»

کنایه از آماده شدن و عزم راسخ برای انجام کاری یا سفر.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۰,۳۳۱

ابجد وسیط ۱,۹۹۹

ابجد صغیر ۱,۵۶۷

تعداد حروف ۴۶۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۰۳

غزل بعدی غزل شماره ۲۰۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ