غزل شماره ۲۰۳ حافظ: سال‌ها دفتر ما در گرو صهبا بود + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۰۳ حافظ

سال‌ها دفتر ما در گرو صهبا بود

❖

رونق میکده از درس و دعای ما بود

نیکی پیر مغان بین که چو ما بدمستان

❖

هر چه کردیم به چشم کرمش زیبا بود

دفتر دانش ما جمله بشویید به می

❖

که فلک دیدم و در قصد دل دانا بود

از بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دل

❖

کاین کسی گفت که در علم نظر بینا بود

دل چو پرگار به هر سو دورانی می‌کرد

❖

و اندر آن دایره سرگشته پابرجا بود

مطرب از درد محبت عملی می‌پرداخت

❖

که حکیمان جهان را مژه خون پالا بود

می‌شکفتم ز طرب زان که چو گل بر لب جوی

❖

بر سرم سایه آن سرو سهی بالا بود

پیر گلرنگ من اندر حق ازرق‌پوشان

❖

رخصت خبث نداد ار نه حکایت‌ها بود

قلب اندوده حافظ بر او خرج نشد

❖

کاین معامل به همه عیب نهان بینا بود

✨ نتیجه فال غزل ۲۰۳ حافظ

نیت شما از سر صدق و نیکی است، اما باید در رفتارتان اخلاص کامل داشته باشید زیرا ظاهرسازی در کار شما نتیجه‌ای ندارد. از تعصبات بیهوده، سرزنش و بدگویی دیگران بپرهیزید. با تسلیم، توکل و گشاده‌رویی پیش بروید تا سایه لطف بزرگان و گشایش روزگار همراهتان شود.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل شماره ۲۰۳ حافظ، ترانه‌ای عارفانه در ستایش باده معرفت، وارستگی از دانش‌های ظاهری و نقد ریاکاری است. حافظ در این شعر با یادآوری دوران عاشقی و رهایی در میخانه، بزرگواری پیر مغان را در پذیرش خطاهای مریدان می‌ستاید و برتری حسن باطنی بر زیبایی ظاهری را یادآور می‌شود. او با تصویر پرگار، حیرت و ثبات‌قدم عاشق را ترسیم کرده و در پایان با پرهیز از غیبت مدعیان، به خلوص نیت در محضر معشوق تأکید می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

سال‌ها دفتر ما در گرو صهبا بود | رونق میکده از درس و دعای ما بود

بیت ۱ سال‌های سال کتاب و دفتر علم ما برای گرفتن باده در گرو میخانه بود و رونق و شکوه میکده از برکت راز و نیاز و درس معرفت ما شکل می‌گرفت.

نیکی پیر مغان بین که چو ما بدمستان | هر چه کردیم به چشم کرمش زیبا بود

بیت ۲ لطف و بخشش پیر مرشد را بنگر که هر کار ناپسندی از سر بدمستی انجام دادیم، از سر بزرگواری و گذشت آن را زیبا و نیکو دید.

دفتر دانش ما جمله بشویید به می | که فلک دیدم و در قصد دل دانا بود

بیت ۳ تمام آموخته‌ها و دفتر علوم ظاهری ما را با شراب بشویید و پاک کنید، زیرا تجربه به من نشان داد که روزگار همواره در کمین آزار دادن اهل خرد و دانایی است.

از بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دل | کاین کسی گفت که در علم نظر بینا بود

بیت ۴ ای دل، اگر زیبایی‌شناس راستینی هستی از زیبارویان آن جاذبه باطنی و لطف پنهان (آن) را بخواه؛ این سخنی است از استادی که در هنر زیباشناسی بینا و کارآزموده بود.

دل چو پرگار به هر سو دورانی می‌کرد | و اندر آن دایره سرگشته پابرجا بود

بیت ۵ دل همچون پرگار به هر طرف می‌چرخید و در آن دایره حیرت، هم سرگردان بود و هم در جایگاه خود استوار و پابرجا ماند.

مطرب از درد محبت عملی می‌پرداخت | که حکیمان جهان را مژه خون پالا بود

بیت ۶ نوازنده از سوز عشق نغمه و آهنگی چنان جانسوز می‌نواخت که حتی فیلسوفان و دانشمندان جهان نیز اشک خونین می‌ریختند.

می‌شکفتم ز طرب زان که چو گل بر لب جوی | بر سرم سایه آن سرو سهی بالا بود

بیت ۷ از شادی و نشاط مانند گلی در کنار جویبار می‌شکفتم، چرا که سایه آن معشوق بلندبالا و راست‌قامت بر سرم گسترده بود.

پیر گلرنگ من اندر حق ازرق‌پوشان | رخصت خبث نداد ار نه حکایت‌ها بود

بیت ۸ مرشد و پیر روشن‌ضمیر من اجازه بدگویی و کینه‌ورزی در حق صوفیان ریاکار را به من نداد، وگرنه رسوایی‌ها و داستان‌های فراوانی برای گفتن وجود داشت.

قلب اندوده حافظ بر او خرج نشد | کاین معامل به همه عیب نهان بینا بود

بیت ۹ سکه ناسره و زراندود دل حافظ نزد آن یار پذیرفته نشد، زیرا این خریدار و معامله‌گر بر تمام عیب‌های پنهان آگاه و بینا بود.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

صهبا شراب سرخ‌فام و ناب انگوری

پیر مغان مرشد کامل، پیر میکده و نماد دانای راز در شعر حافظ

سهی راست و کشیده، بلندبالا

ازرق‌پوشان صوفیان و زاهدان ریاکار که خرقه کبود یا آبی‌رنگ می‌پوشیدند

خبث بدخواهی، بدگویی، کینه‌توزی و پلیدی

قلب اندوده سکه تقلبی با روکشی از زر یا نقره؛ در اینجا کنایه از ارادت و خلوص ناقص

معامل طرف معامله، ارزیاب و سنجش‌گر گوهرها و سکه‌ها؛ استعاره از معشوق/حق

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «دل چو پرگار به هر سو دورانی می‌کرد»

تشبیه دل سرگشته و در عین حال ثابت‌قدم به پرگار.

تناقض (پارادوکس) «سرگشتهٔ پابرجا»

جمع شدن دو حالت سرگردانی و پابرجایی که در ظاهر متناقض و در باطن بیانگر صفت پرگار و حال عاشق است.

ایهام «قلب اندودهٔ حافظ بر او خرج نشد»

واژه «قلب» دارای دو معنی است: ۱. دل و باطن ۲. سکه تقلبی و ناسره.

استعاره «سایهٔ آن سرو سهی بالا»

سرو سهی بالا استعاره از معشوق بلندقامت و راستین است.

مراعات نظیر (تناسب) «پرگار، دوران، دایره، سرگشته، پابرجا»

تناسب هندسی و مفهومی دقیق میان واژگان مرتبط با عملکرد پرگار و رسم دایره.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۸,۵۹۱

ابجد وسیط ۲,۱۲۵

ابجد صغیر ۱,۵۰۱

تعداد حروف ۴۵۶

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۰۲

غزل بعدی غزل شماره ۲۰۴

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ