غزل شماره ۷۹ حافظ: کنون که می‌دمد از بوستان، نسیمِ بهشت + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۷۹ حافظ

کنون که می‌دمد از بوستان، نسیمِ بهشت

❖

من و شرابِ فرح‌بخش و یارِ حورسرشت

گدا چرا نزند لافِ سلطنت امروز؟

❖

که خیمه، سایهٔ ابر است و بزمگه، لبِ کِشت

چمن حکایتِ اردیبهشت می‌گوید

❖

نه عاقل است که نسیه خرید و نقد بِهِشت

به می عمارتِ دل کن که این جهانِ خراب

❖

بر آن سر است که از خاکِ ما بسازد خشت

وفا مجوی ز دشمن که پرتوی ندهد

❖

چو شمع صومعه افروزی از چراغِ کنشت

مَکُن به نامه سیاهی ملامتِ منِ مست

❖

که آگه است که تقدیر بر سرش چه نوشت

قدم دریغ مدار از جنازهٔ حافظ

❖

که گر چه غرقِ گناه است، می‌رود به بهشت

✨ نتیجه فال غزل ۷۹ حافظ

ای صاحب فال! این غزل به شما نوید می‌دهد که زمان بهره‌گیری از شادی و فرصت‌های اکنون است. از وعده‌های دور و دراز چشم بپوشید و قدر لحظه حال را بدانید. به قضاوت‌های دیگران اهمیت ندهید و با وجود هر آنچه که گذشته، به رحمت و بخشش الهی امیدوار باشید. دل خود را با عشق و شادی آباد کنید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ، سرشار از پیام‌های اغتنام فرصت و لذت بردن از لحظه حال است، به‌ویژه در فصل بهار که طبیعت جلوه‌ای از بهشت را نشان می‌دهد. حافظ بر این نکته تأکید می‌کند که عاقل کسی نیست که زیبایی‌ها و شادی‌های نقد این دنیا را فدای وعده‌های نسیهٔ بهشت موعود کند. او توصیه می‌کند دل را با عشق آباد کرد و از فریب دنیا و دشمنان پرهیز نمود. در نهایت، با لحنی طنزآمیز و عارفانه، حافظ مخاطب را به دوری از ملامت و قضاوت دعوت کرده و با وجود گناهانش، خود را شایستهٔ بهشت می‌داند، کنایه‌ای به ریاکاری زاهدان و اطمینان به کرم الهی.

معنی بیت به بیت غزل

کنون که می‌دمد از بوستان، نسیمِ بهشت | من و شرابِ فرح‌بخش و یارِ حورسرشت

بیت ۱ اکنون که از باغ و بستان نسیم بهشتی می‌وزد، فرصت آن است که من با شراب شادی‌آور و یاری زیبا و بهشتی‌سرشت (معشوق) خوش بگذرانم.

گدا چرا نزند لافِ سلطنت امروز؟ | که خیمه، سایهٔ ابر است و بزمگه، لبِ کِشت

بیت ۲ امروز که سایهٔ ابر همچون خیمه‌ای بر سر ماست و کنار کشتزار بزمگاه خوشی است، چرا حتی فقیرترین فرد نیز ادعای پادشاهی و بزرگی نکند؟

چمن حکایتِ اردیبهشت می‌گوید | نه عاقل است که نسیه خرید و نقد بِهِشت

بیت ۳ چمن با سرسبزی و طراوت خود، داستان زیبایی و شکوه اردیبهشت را روایت می‌کند؛ کسی که بهشت نقد و زیبایی‌های حال را رها کند و به وعده‌های نسیه (بهشت موعود) دل ببندد، عاقل نیست.

به می عمارتِ دل کن که این جهانِ خراب | بر آن سر است که از خاکِ ما بسازد خشت

بیت ۴ با میِ عشق (یا شادی) دل خود را آباد کن، زیرا این دنیای ویران‌کننده در پی آن است که از خاک وجود ما خشت بسازد (و ما را نابود و فراموش کند).

وفا مجوی ز دشمن که پرتوی ندهد | چو شمع صومعه افروزی از چراغِ کنشت

بیت ۵ از دشمن (مانند دنیا یا افراد بدسرشت) انتظار وفا نداشته باش، همان‌طور که اگر شمع خانقاه را با آتش آتشکده زرتشتی روشن کنی، روشنایی حقیقی و ماندگار نخواهد داد.

مَکُن به نامه سیاهی ملامتِ منِ مست | که آگه است که تقدیر بر سرش چه نوشت

بیت ۶ مرا به دلیل اعمال (ظاهراً) گناهکارانه و مستی‌ام سرزنش نکن، زیرا هیچ‌کس نمی‌داند که سرنوشت و تقدیر برای هر فرد چه نوشته است.

قدم دریغ مدار از جنازهٔ حافظ | که گر چه غرقِ گناه است، می‌رود به بهشت

بیت ۷ از شرکت در تشییع جنازهٔ حافظ خودداری نکن (او را همراهی کن)، چرا که با وجود اینکه غرق در گناه به نظر می‌رسد، به لطف الهی راهی بهشت خواهد شد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

فرح‌بخش شادی‌آور، طرب‌انگیز

حورسرشت آن‌که سرشتی چون حوریان بهشتی دارد، بسیار زیبا و پاک‌طینت

لاف سلطنت زدن ادعای پادشاهی و بزرگی کردن، فخر فروختن

بزمگه جایگاه بزم و عیش و نوش، محفل شادی

بِهِشت (در بیت سوم) رها کرد، ترک کرد (از مصدر هِشتن)، اینجا ایهام دارد با بهشت به معنی فردوس

عمارتِ دل کردن دل را آباد کردن، روحیه بخشیدن و با شادی پر کردن

صومعه خانقاه صوفیان، محل عبادت و ریاضت زاهدان

کنشت آتشگاه زرتشتیان، معبد غیرمسلمانان (در اینجا نماد ظواهر دنیا یا مذاهب دیگر از دید تنگ‌نظرانه)

نامه سیاهی کنایه از گناهکار بودن، داشتن پرونده اعمال ناپسند

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «چمن حکایتِ اردیبهشت می‌گوید»

به چمن صفت انسانی «حکایت گفتن» نسبت داده شده است.

استعاره «شرابِ فرح‌بخش»

شراب در اینجا می‌تواند استعاره از عشق الهی یا هر نوع شادی و معرفت عمیق باشد.

کنایه «از خاکِ ما بسازد خشت»

کنایه از نابودی انسان و استفاده از جسم او برای ساختار بی‌ارزش دنیا.

تضاد «نسیه خرید و نقد بِهِشت»

«نسیه» (بهشت وعده داده شده در آینده) و «نقد» (لذت‌ها و فرصت‌های حال) در مقابل یکدیگر قرار گرفته‌اند.

ایهام «نقد بِهِشت»

واژه «بهشت» هم به معنای بهشت موعود و هم از فعل «هِشتن» به معنای رها کردن و ترک کردن است.

تناسب «بوستان، نسیم بهشت، چمن، اردیبهشت، لبِ کِشت»

این واژه‌ها همگی با مفهوم طبیعت، بهار و سرسبزی در تناسب هستند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۱,۳۶۰

ابجد وسیط ۱,۶۱۲

ابجد صغیر ۱,۲۳۷

تعداد حروف ۳۵۰

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۷۸

غزل بعدی غزل شماره ۸۰

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ