غزل شماره ۷۸ حافظ: دیدی که یار، جُز سَرِ جور و سِتَم نَداشت + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۷۸ حافظ
دیدی که یار، جُز سَرِ جور و سِتَم نَداشت
❖
بِشْکَسْت عَهْد، وَز غَمِ ما، هیچ غَم نَداشت
یا رَب مَگیرَش اَرْچِه دِلِ چون کَبوتَرَم
❖
اَفْکَنْد و کُشْت و عِزَّتِ صِیْدِ حَرَم نَداشت
بَر مَن، جَفا زِ بَخْتِ مَن آمَد وَگَرنَه یار
❖
حاشا که رَسْمِ لُطْف و طَریقِ کَرَم نَداشت
با این هَمِه، هَر آن‌که نَه خواری کَشید اَز او
❖
هَر جا که رَفْت، هیچ کَسَش مُحْتَرَم نَداشت
ساقی بیار بادِه و با مُحْتَسِب بِگو
❖
اِنْکارِ ما مَکُن که چُنین جام، جَم نَداشت
هَر راهرو که رَه به حَریمِ دَرَش نَبُرْد
❖
مِسْکین بُرید وادی و رَه دَر حَرَم نَداشت
«حافظ»! بِبَر تو گویِ فِصاحَت که مُدَّعی
❖
هیچش هُنَر نَبود و خَبَر نیز هَم نَداشت
✨ نتیجه فال غزل ۷۸ حافظ
ای صاحب فال، این غزل نشان‌دهنده رنج و بی‌وفایی است که از سوی فردی نزدیک به شما رسیده. اما بدانید که این مشکلات بخشی از سرنوشت شماست و نباید دلگیر شوید. با وجود سختی‌ها، ارزش حقیقی شما پابرجاست. به خود و توانایی‌هایتان ایمان داشته باشید و از حسودان و مدعیان بی‌هنر دوری کنید. در نهایت پیروزی از آن شما خواهد بود.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل به مضامین رنج و بی‌وفایی در عشق می‌پردازد. شاعر از ستم و بی‌اعتنایی یار گلایه می‌کند که پیمان شکسته و به غم او توجهی ندارد. با این حال، حافظ گاهی جفا را ناشی از بخت خود می‌داند و معشوق را اهل لطف و کرم می‌شناسد. او به این باور می‌رسد که خواری کشیدن در راه عشق، مایهٔ عزت است و به ساقی می‌گوید که شراب (نماد معرفت) بیاورد و به محتسب (نماد ظواهر) بگوید که ارزش آن فراتر از جام جم است. در پایان، حافظ به خود می‌بالد و مدعیان بی‌هنر را به نقد می‌کشد.
معنی بیت به بیت غزل
دیدی که یار، جُز سَرِ جور و سِتَم نَداشت | بِشْکَسْت عَهْد، وَز غَمِ ما، هیچ غَم نَداشت
بیت ۱
آخر دیدی که یار (معشوق) جز قصد ظلم و ستم دیگری نداشت؟ و دیدی که پیمان و عهد را شکست و به حال ما (عاشق) هیچ ترحمی نکرد؟
یا رَب مَگیرَش اَرْچِه دِلِ چون کَبوتَرَم | اَفْکَنْد و کُشْت و عِزَّتِ صِیْدِ حَرَم نَداشت
بیت ۲
خدایا! او (معشوق) را مؤاخذه مکن، اگرچه دلِ معصوم من که همچون کبوتر حرم بود را به زمین افکند و کشت و حرمت صید در حریم امن را نیز رعایت نکرد.
بَر مَن، جَفا زِ بَخْتِ مَن آمَد وَگَرنَه یار | حاشا که رَسْمِ لُطْف و طَریقِ کَرَم نَداشت
بیت ۳
این ستمی که بر من رفت، از بخت و سرنوشت نامساعد من بود؛ وگرنه یار و معشوقِ من، هرگز رسم لطف و شیوه کرم و بزرگواری را رها نمی‌کرد (و اهل جفا نبود).
با این هَمِه، هَر آن‌که نَه خواری کَشید اَز او | هَر جا که رَفْت، هیچ کَسَش مُحْتَرَم نَداشت
بیت ۴
با وجود تمام این ستم‌ها و خواری‌هایی که کشیدم، این را نیز دریافته‌ام که هرکس در راه عشق از او (معشوق) خواری نکشید (و تواضع ننمود)، هرجا که رفت مورد احترام هیچ‌کس قرار نگرفت.
ساقی بیار بادِه و با مُحْتَسِب بِگو | اِنْکارِ ما مَکُن که چُنین جام، جَم نَداشت
بیت ۵
ای ساقی، باده (شراب عرفانی و معرفت‌بخش) بیاور و به محتسب (مأمور امر به معروف و نهی از منکر) بگو که ما را انکار نکند و با ما خرده‌گیری نکند، چرا که چنین جامی (از معرفت و لذت) را حتی جمشید هم نداشت.
هَر راهرو که رَه به حَریمِ دَرَش نَبُرْد | مِسْکین بُرید وادی و رَه دَر حَرَم نَداشت
بیت ۶
هر سالک و رهروی که به حریم درگاه او (معشوق) راه نیافت، با بیچارگی و سرگردانی بیابان‌ها را پیمود و سختی کشید، اما به اندرون حرم (وصال) راهی پیدا نکرد.
«حافظ»! بِبَر تو گویِ فِصاحَت که مُدَّعی | هیچش هُنَر نَبود و خَبَر نیز هَم نَداشت
بیت ۷
ای حافظ! تو گویِ فصاحت و سخنوری را ببر (در این میدان پیروز باش)، زیرا رقیب و مدعی (که ادعای برتری دارد) نه تنها هیچ هنری نداشت، بلکه حتی خبری هم از هنر و سخنوری واقعی نداشت.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
سَرِ جور و سِتَم نَداشت
قصد و نیتی جز ظلم و ستم نداشتن، تعمّداً ستمکاری نمودن.
عِزَّتِ صِیْدِ حَرَم
احترام و حرمت شکار در مکان مقدس (مانند حرم کعبه) که شکار در آن ممنوع است. کنایه از نادیده گرفتن حقوق و حرمت پناهندگان به حریم معشوق.
حاشا
هرگز، ابداً. کلمه تعجب و انکار.
مُحْتَسِب
مأمور حکومتی که وظیفهٔ امر به معروف و نهی از منکر و نظارت بر رعایت احکام شرعی و اخلاقی در جامعه را داشت. در اشعار حافظ اغلب نماد زهد ریایی و خشکه مقدس است.
جامِ جَم
جام افسانه‌ای جمشید، پادشاه اساطیری ایران، که گفته می‌شود جهان‌نما بود و با نگاه در آن می‌توانست از احوال جهان و آینده آگاه شود. نماد دانش و بصیرت فراگیر.
گویِ فِصاحَت بُردن
کنایه از برنده شدن در مسابقهٔ سخنوری و بلاغت. «گوی» در گذشته شیئی بود که برندگان مسابقات (مثل چوگان) آن را می‌بردند.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«دلِ چون کَبوتَرَم»
دل شاعر به کبوتر تشبیه شده که نماد مظلومیت، بی‌پناهی و معصومیت است و در چنگال صیاد (معشوق) گرفتار آمده است.
استعاره
«جام، جَم نَداشت»
«جام» در این بیت استعاره از شراب عرفانی و بادهٔ معرفت‌بخش است که منجر به درکی عمیق و بینش الهی می‌شود، و این باده را بر «جام جم» (نماد دانایی ظاهری) برتر می‌شمارد.
کنایه
«سَرِ جور و سِتَم نَداشت»
کنایه از اینکه معشوق از ابتدا قصدی جز ظلم و بی‌وفایی در سر نداشته است.
حسن تعلیل
«بَر مَن، جَفا زِ بَخْتِ مَن آمَد وَگَرنَه یار حاشا که رَسْمِ لُطْف و طَریقِ کَرَم نَداشت»
شاعر علت جفای یار را به بخت بد خود نسبت می‌دهد، نه به بدطینتی معشوق. این یک توجیه شاعرانه و غیرمنطقی است برای تبرئهٔ معشوق و افزودن به زیبایی شعر.
تضاد
«خواری کَشید اَز او / مُحْتَرَم نَداشت»
در بیت چهارم، میان «خواری کشیدن» (تحمل بی‌احترامی و رنج) و «محترم نبودن» (عدم عزت و احترام) تضادی وجود دارد که بر مفهوم ارزش معنوی خواری در راه عشق تأکید می‌کند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۹,۱۹۹
ابجد وسیط
۱,۷۰۷
ابجد صغیر
۱,۱۹۱
تعداد حروف
۳۴۷
نظرات
ارسال یک نظر