متن غزل شماره ۸۰ حافظ
عِیبِ رِندان مَکُن ای زاهدِ پاکیزه‌سِرِشت!
❖
که گناهِ دِگَران بَر تو نخواهند نوشت
من اگر نیکم و گر بَد، تو برو خود را باش!
❖
هر کسی آن دِرَوَد عاقبتِ کار، که کِشت
همه‌کس، طالبِ یارند؛ چه هُشیار و چه مست
❖
همه‌جا، خانهٔ عشق است؛ چه مسجد چه کِنِشت
سر تسلیمِ من و خشتِ درِ مِیکده‌ها
❖
مُدَّعی گر نکند فهمِ سخن، گو سر و خشت
ناامیدم مکن از سابقهٔ لطفِ اَزَل
❖
تو پسِ پرده چه دانی که که خوب است و که زشت؟
نه من از پردهٔ تقوا به درافتادم و بس
❖
پِدرم نیز بهِشتِ ابد از دست، بِهِشت
حافظا! روز اجل گر به کف آری جامی
❖
یک‌سر از کویِ خرابات بَرَنْدَت به بهشت
✨ نتیجه فال غزل ۸۰ حافظ
این غزل به شما نوید رهایی از قضاوت‌ها و تکیه بر لطف ازلی خداوند را می‌دهد. بر مسیر خود استوار باشید و به جای سرزنش دیگران، به اصلاح خود بپردازید. بدانید که عشق الهی در همه جا و برای همه کس جاری است. ناامیدی را کنار بگذارید و به بخشش بی‌کران معبود ایمان داشته باشید. پایان کار نیکوست، به شرط آنکه راه عشق و معرفت را برگزینید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل از حافظ، بیانیه‌ای صریح علیه زهد ریایی و قضاوت‌های سطحی است. حافظ به زاهدان گوشزد می‌کند که از عیب‌جویی رندان دست بردارند، زیرا هر کس مسئول اعمال خویش است و لطف ازلی خداوند شامل حال همه بندگان می‌شود. او تأکید می‌کند که جستجوی معشوق (خداوند) در هر مکان و با هر طریقی، چه مسجد و چه کنیسه، از ارزش یکسانی برخوردار است. حافظ با اشاره به داستان آدم و حوا، به نقص بشری اشاره کرده و نهایتاً بهشت را نتیجه عشق و مستی عرفانی می‌داند، نه صرفاً اعمال ظاهری.
معنی بیت به بیت غزل
عِیبِ رِندان مَکُن ای زاهدِ پاکیزه‌سِرِشت! | که گناهِ دِگَران بَر تو نخواهند نوشت
بیت ۱
ای زاهد که خود را پاک‌سرشت می‌دانی، از رندان (اهل معرفت و عاشقان) عیب‌جویی نکن؛ چرا که گناهان دیگران به حساب تو نوشته نخواهد شد و هر کس مسئول اعمال خویش است.
من اگر نیکم و گر بَد، تو برو خود را باش! | هر کسی آن دِرَوَد عاقبتِ کار، که کِشت
بیت ۲
چه من نیکوکار باشم و چه بدکار، تو به فکر خودت باش و به اصلاح خویش بپرداز. زیرا هر کس در نهایت، نتیجه اعمالی را برداشت خواهد کرد که خود کاشته است.
همه‌کس، طالبِ یارند؛ چه هُشیار و چه مست | همه‌جا، خانهٔ عشق است؛ چه مسجد چه کِنِشت
بیت ۳
همه انسان‌ها، چه در هوشیاری و چه در مستی (معنوی یا مجازی)، به دنبال معشوق و محبوب هستند. همه مکان‌ها، چه مسجد و چه کنیسه (یا هر عبادتگاه دیگری)، خانه و محل تجلی عشق الهی است.
سر تسلیمِ من و خشتِ درِ مِیکده‌ها | مُدَّعی گر نکند فهمِ سخن، گو سر و خشت
بیت ۴
من سر ارادت و تسلیم خود را بر خشت آستان میکده‌ها (محل عاشقان و رندان) می‌نهم. اگر مدعیان (زاهدان ظاهربین) این سخن را نفهمیدند، بگو که سرشان را به خشت بکوبند (کنایه از نادانی و عدم درک حقایق، یا آرزوی مرگ برای آنان).
ناامیدم مکن از سابقهٔ لطفِ اَزَل | تو پسِ پرده چه دانی که که خوب است و که زشت؟
بیت ۵
مرا از رحمت و مهربانی بی‌کران و ازلی خداوند ناامید مکن. تو که از پشت پرده غیب و اسرار الهی بی‌خبری، چه می‌دانی که چه کسی واقعاً خوب است و چه کسی بد؟
نه من از پردهٔ تقوا به درافتادم و بس | پِدرم نیز بهِشتِ ابد از دست، بِهِشت
بیت ۶
فقط من نیستم که از مسیر پرهیزگاری (ظاهری) خارج شدم. پدرم (حضرت آدم) نیز بهشت جاودان را به خاطر لغزشی از دست داد و رها کرد.
حافظا! روز اجل گر به کف آری جامی | یک‌سر از کویِ خرابات بَرَنْدَت به بهشت
بیت ۷
ای حافظ! اگر در روز مرگت، جام (شراب معرفت و عشق الهی) به دست داشته باشی و با شور و مستی بمیری، تو را بی‌درنگ از کوی خرابات (محل عاشقان و عارفان) به بهشت خواهند برد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
رندان
عارفان زیرک و آزاداندیش که به ظواهر بی‌اعتنا هستند و به باطن امور می‌پردازند.
پاکیزه‌سرشت
با سرشت و فطرت پاک. (در این غزل، با طعنه به زاهد متظاهر به کار رفته است.)
دِرَوَد
برداشت کند، محصول را از زمین جمع کند.
کِنِشت
کنیسه؛ معبد زرتشتیان یا به طور کلی هر عبادتگاهی غیر از مسجد.
سابقهٔ لطفِ اَزَل
لطف و رحمت همیشگی و ازلی خداوند که پیش از خلقت شامل حال بندگان شده است.
بِهِشت (فعل)
فعل ماضی از مصدر 'هِشتن' به معنی رها کردن، از دست دادن، واگذاشتن.
خرابات
در ادبیات عرفانی، محلی برای عاشقان و رندان که در آن از قید و بند ظواهر رها هستند و به مستی معرفت می‌پردازند.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«نیکم و گر بَد، هُشیار و چه مست، مسجد چه کِنِشت»
آوردن دو یا چند کلمه با معنی متضاد در کنار یکدیگر برای ایجاد زیبایی و تأکید بر شمولیت و گستردگی مفاهیم.
جناس تام
«بهِشتِ ابد از دست، بِهِشت (بیت ۶)»
آوردن دو کلمه که صورت نوشتاری و تلفظی یکسان دارند اما معنی کاملاً متفاوت: 'بهشت' اول به معنی فردوس و باغ عدن، و 'بهشت' دوم فعل ماضی از 'هِشتن' به معنی رها کرد و از دست داد.
تلمیح
«پِدرم نیز بهِشتِ ابد از دست، بِهِشت (بیت ۶)»
اشاره‌ای غیرمستقیم به داستان معروف حضرت آدم و حوا و رانده شدنشان از بهشت به دلیل نافرمانی از امر الهی.
کنایه
«گو سر و خشت (بیت ۴)»
کنایه از نادانی و نفهمی یا اظهار تأسف و نفرین برای کسی که سخن اصلی شاعر را درک نمی‌کند، به این معنی که 'سرش به سنگ بخورد' یا 'سرش سزاوار خشت گور است'.
استعاره
«خانهٔ عشق (بیت ۳)؛ جام (بیت ۷)»
'خانه عشق' استعاره از هر مکان مقدسی است که در آن شور و جذبه الهی وجود دارد. 'جام' استعاره از شراب معرفت الهی یا باده مستی‌بخش عرفانی است که دل و جان را روشن می‌کند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۹,۶۸۲
ابجد وسیط
۱,۶۰۸
ابجد صغیر
۱,۲۶۰
تعداد حروف
۳۵۷
نظرات
ارسال یک نظر